. Dende Corme ao Mundo .

A RÚA XOÁN GAGO, REMATADA

2012-02-15T18:44:00.003+01:00

SESENTA ANOS DESPOIS
Era eu neno cando se fixo esta rúa, como adoito chamala: Rúa de Xoán Gago, xa sabedes o porqué. Ben, pasaron 60 dende aquilo, xa chovío, e aínda teño a sorte de a ver de novo transformada, agás que agora en asfalto, cousa que non é do meu agrado, pero entendo que para renovala en cemento de novo habería que cortar o tráfico ao muelle e non hai outra vía alternativa.
Coido que todo aquilo que fixera D.Xosé (O Alemán) xa vemos o que durou e duraría, pois o oitenta por cen da actual de cemento aínda era orixinal dos anos cincuenta.
Sen dúbidas, gustaríame que a arranxasen de cemento, sobre todo pola cor negra do asfalto e o cheirume do alquitrán nos días de sol moi forte. Pero como dixo hoxe un veciño: “tamén fai xogo coas aceras en negro”. A verdade que é unha cor que odio e rexeito, o negro, cando que xa Galicia é triste polo clima, facíannos falla colores craros e relucentes, pero en fin, éche o que hai.
E nada, que vos estou escribindo estas catro verbas ao mesmo tempo que estou escoitando as máquinas cando son as 12 do mediodía, pola tarde engadirei a foto de rematada, pois tempo lles sobra no día, e, como dicía o “vello de Madrí”, q.e.p.d., “cabrones de Cabra, queda inaugurado este pantano”.

P.D. A obra rematou ás 5 e a inauguración (?) será o vindeiro sábado pola tarde, haberá pinchos de lacón en fartura con orellas e follados. Quedades todos convidados, pois paga o Concello, que, total coma os demais concellos, non vai pagar a factura así que tanto lles ten que sexamos cincuenta ou cen.

A CONTROVERTIDA MARQUESINA DE CORME

2012-02-12T12:37:00.006+01:00

Foi moito o falado en prol desta nosa marquesina, quén máis, quén menos non está de acordo co seu asentamento, pois, para mariñeiros nós, todos sabemos que case sempre chove de vendaval.

Isto vén a conto polo comentario no artigo de abaixo -que sempre agradezo, por certo- da miña veciña e amiga Maríasuagón. Ela dí:"gústame a utilidade da marquesina". Pero de contado que "sigue sen verlle outra, pois nin abriga da chuvia nin da sombra". Creo que non entendín ben, ou ela non expresou o que quería dicir, dende logo sombra a fai. Con respecto á chuvia, abriga máis do que parece, non sempre chove de vendaval e con vento. Son testigo por vecindade, de como estaba a xente ás 7 da mañá en días de chuvia, aquilo era de pena e tercermundista.

Pero unha das cousas que aprendín nos 15 anos na A.de V. foi que cando se pon trabas a unha cousa, hai que dar alternativas a outra, neste caso por exemplo: onde, donde, en que lugar, etc.

Porque o que dí María, é un pouco o sentir do pobo, todo quisque a buscárlle voltas, pero ninguén dí onde a poñería: "En calquera lado, menos neste", é a resposta cotiá. E eu pregunto: ¿onde é calquera lado?.

Cando veu o delegado da Xunta co tema das marquesinas -había tres concedidas para a nosa bisbarra- e llelo comentou ao alcalde, tivo que dicir sí ou non, pero xa. E sinalar o lugar, xa. De non ser así, iría para outra vila. Tampouco valía o quedarse co diñeiro e invertilo en cousas máis importantes ou necesarias. Creo que todos sabemos como as plantexan as administracións. Isto foi outra cousa que o pobo non quixo entender. Porque solo entendemos o que queremos entender.

Con respecto á ubicación, eu pediría ideas e solucións. Como todos sabedes, a miña cabeciña "non para" -frase de moda- en darlle voltas a Corme, é o meu pasatempo. Todo menos xogar a partida. E pásoo ben. Sen ir máis lonxe, o aparcamento fronte á Igrexa para coches de vodas e enterros, foi idea e petición miña dende hai uns 15 anos. Pero mirade que no da marquesina lle dín voltas e nada, que non saiu outro lugar máis idóneo aínda entendendo que "case sempre chove de vendaval".

E remato con esta teima dicindo que por moitas voltas que lle dín, o mellor lugar que atopei e abrigado do vendaval, foi entre a Fonte do Carral, e a caseta da maquinaria da rampla, xa sabedes. Pero empezan os peros: queda totalmente descentralizada para os nenos do colexio, pois solo teñen unha única parada. Imaxinade os nenos da Arnela! E a máis gorda se cabe: con Costas haberíamos topado, "mío Sancho".

Con respecto ao modelo tan singular-vangardista, tampouco couberon alternativas, o plano era así e, ou o tomas ou o deixas.

P.D. Fai máis abeiro do que pensades, quixera que virades á marxe dos viaxeiros, as nosas avoas e nais tomando o sol mentras esperan polo cotiá Rosario, xa é un lugar de encontro e pasatempo. E polas noites para os viaxeiros: ¿Que había antes disto? A cabina para unha persoa en caso de chuvia. Ah, e para os púberes comer pipas e de paso "ligar", se cabe, agora xa non están na porta da Axudantía.

ESPERO IDEAS PARA SE NO FUTURO HAI QUE CAMBEALA. E con respecto a min, pois iso, que é o meu mellor pasatempo, nunca máis lonxe de outra cousa. Bo día, meus, en Corme xa estamos de verán.

OLA CORMEÑOS, BO DÍA DENDE CORME

2012-02-11T11:41:00.007+01:00

Con este xentilicio nos citaba Álvaro Cunqueiro nun dos seus poemas cando a primaveira asomaba: "Ahí vienen los cormeños...". Pois nada, que vos quero ter ó día nas novidades que hai. Onte colocaron estas fermosas macetas na fronte da Igrexa para plantar nelas unhas árbores de adorno, ou sexa, coma nas cidades. Logo preto da palmera xa vedes os contendores subterráneos para vidro e cartón. Ao lado irán amais, os contendores correntes do lixo, isto é na parte de arriba que podedes ver o que parecen os bordes dunha xardineira.

Agora a cuestión é que aínda lle han ver xeito de meterse entre as xardiñeiras para meter os coches, pois sinto dicilo, pero aquí a anarquía é total. Aos venres e sábados, a marquesina-parada do bús, está ateigade de coches como así a fronte da nosa Igrexa. E nada, que non pasa nada. E alí dormen ata o día seguinte e o coche de liña cargando fronte ao quiosco.

Pero vaiamos a Malpica, a ver quen se atreve a aparcar fóra das marcas do concello. E non se nos ocurra facelo na Praza, alí xa é gorda a receta. Ou a Laxe, que tamén escriben. Eu penso que o noso concello non ten para talonarios de recetas, hai que ser consecuentes e entendelo, estamos en crise. De seguir así plantexaráse o de falar coa compañía da Ora, pois os tikes son miúdos e máis baratos. E ben pensado, non quedarían mal unhas cabinas para sacar os tikes de marras, ata lucirían de carallo!

En fin, que nos fan obras a tutiplé, pero logo cadaquén fai o que quere, no muelle arranxan as redes e alí quedan fardos de cordelos estando o contendor a dez metros, e no resto do pobo xa vedes, fermosas obras, pero o dito, unha anarquía total.

Bo día "cormeños".

UN CUMPLE, 68 ANOS, PERO ESPECIAL

2012-02-07T00:09:00.004+01:00

Hoxe 7 de febreiro cumplo os 68 tacos, valga a redundancia. Pero hoxe é un cumple especial por mor de cando hai 12 anos a estora -12,30 da noite do día 7- se me descubríu o que un mes adiante me levaría a perder un riñón, o esquerdo. Estivéramos tocando no Local Social de Estribela, na entrada de Marin e ó terminar ás dez, coma sempre ceábamos en Placeres.
Era unha sorpresa miña convidar ós compañeiros na peaxe da autopista a Santiago onde parábamos sempre, pero todo se truncou nunha mala noite e nun peor mencer do meu cumple dos 56 anos. Xustamente cando solo ían 30 minutos do meu día 7 sucedeu o que debo obviar, non hai falla. ¡Que cousas fai a vida, habendo tantos día no ano!
Mais, quen me diría que estes 12 anos foron os máis sobranceiros da miña vida: Director da banda E.Pondal ; acadar o 1º premio do Instituto de Estudos Bergantiñáns e a impresión do meu libro: A Música en Corme; profesor da Escola de Municipal de Música; aprovar o Celga-4 con 65 anos; compositor asociado dos Encontros de Música Relixiosa de Pontevedra; autor do Himno para o Ano Mariano da Milagrosa de Carballo; pioneiro en habaneras en galego; gravar varios cedés co nome de pezas miñas que dende hai tempo están colgados en Internet a marxe de soar en toda España; navegar neste virtual mundo informático e aprender mecanografía. E un longo, etc. que non cabería neste folio.
Non, non quero facerme unha autopropaganda destes sinxelos e humildes méritos, nunca máis lonxe diso, o que quero suliñar é que si naquel momento non saíra daquela doenza, iríame sen ver e dar vida a todo isto –tan meritorio para min- e sendo exactamente o mesmo que eu o era. Logo, unha das cousas máis importantes, que nunca a historia musical de Corme sairía do prelo para que dentro de centos de anos os nosos descendentes poidan saber que Corme foi a capital da música da bisbarra.
Efectivamente vivín moitas etapas de 12 anos na vida, xustamente cinco e media, pero nesta foi como vedes na que máis me realicei. De algún xeito, a miúdo mo lembra Xosé Manuel Varela, un dos meus profesores cando me dí con estas verbas: “Suso, quén te víu e quén te ve!”. O outro, o que me metío neste lerio cibernético xa imaxinades quén é: Óscar. Porque eu, amigos, á miña idade presumo de ter profes, os que conforman o eido cultural bergantiñán.
Mais é a miña baixa autoestima a que frea o meu achegamento a eles por moito azo que me dan. De algún xeito non podo esquecer que saín da escola sen o graduado. Ou máis ben, que a miña xeración non tivemos escola.
Pero están chegando as 12 da noite dos 12 anos, xa está ben de tanta rememoración emocional. Tamén cheguei á xubilacíon, agora Inserso a pasto e provar o avión, pois, ben pensado, xa non é capote… (¿). Logo o trén moderno e aquilo que vos falei da autocaravana. Estes días estou facéndome moi boíño coa parienta e creo que xa vai entrando, na caravana aínda non, a ver si xuntamos os cartos, de momento coa idea. E paseando, verbo de pasear.
Son as 12 e dous minutos do 7 de febreiro de 2012, xapiverdi meus, así en galego, xa teño 68 anos, nunca tan vello me vin. ¡Aínda que ben pensado, téñome visto máis bello! Bicos a todos

UN AVANCE DAS ACERAS (BEIRARRÚAS)

2012-02-04T22:42:00.003+01:00

Ola, para os que non vindes a Corme cada semana, velaí un avance de cómo está a obra. A de enfrente, onde a Marquesina, xa está lista e nunha semana terminan con todo. Logo debaixo da Palmera van dous contendores subterráneos para vidrio e papel, ou sexa, como nas cidades.
Malia que xurdío unha dicotomía, houbo quen protestou por mor de non deixar máis ancha a carretera e roubarllelo ás aceras. Manda carallo, cando nas cidades están a facer máis espazos peatonís para a xente, como ten que ser. E máis no noso caso que, a fronte da Igrexa era o antergo Altar e polo tanto é un terreo do pobo para honra e desfrute. Dicía D.Xosé (O Alemán) que neste país sobraban inxenieros sen carreira!.
Hoxe sábado, a estora, as 7 da tarde cando tomei estas fotos, Corme parece de primaveira. Aínda que ben pensado, Corme sempre é primaveira! “Y vosotros os lo perdeis, “forasteros”. (Xa sabedes que isto volo digo en plán pavero, polo moito que vos quero e añoro).
Neste intre de quitar as fotos veño da Casa do Mar, da biblioteca e Asociación de Veciños, de pagar o ano que comeza, (de paso recórdovolo). A verdade que agora dan gañas de non saír de alí co ben que quedou o local, é algo inefable. Por fin a nosa Casa do Mar vai facendo honra á súa labor social en tódolos eidos, ou sexa, que ten vida ata o mesmo tellado.
Á marxe disto, falárvos do muelle onde cada noite mesmo parece o Muro da Coruña con tantos pesqueiros e camións. Aos “andantes” de pola noite, ata nos cae a baba en tal ver! Adxuntaríavos unha foto das descargas, pero a miña cámara non dá para tanto, aínda así, algúnha noite hei provar.
Como non sei máis que contar, dicir que esta semana viñeron poucos coruñeses de finde. Según me enterei pola axencia de información: “A Cormelana.com”, seica están un pouco entoumados coa friaxe cruñesa e alí están coa calefación a tope, ou sexa, o mesmo cá os pitiños novos coa bombilla á falla de súa nai, a galiña. (Perdón se faltei, pero isto é prá darvos raxeira e que veñades a vindeira semana. “Sin vós non somos nada” terxiversando a canción de Amaral).
A ver que me queda que contarvos, pois o asunto non é nada fácil dado o ben levados que somos, agora xa non vén a Garda Civil, nin Municipais nin nada por mor de non haber follóns, aínda que están moi desgustados, pois de seguir así teñen medo ir pró paro. Tamén se aforra o gasoil, todo hai que dicilo, aínda que eles podían andar co vermello que é máis barato, total quén ousaba mirrarlles o depósito?.
A verdade que onde van aqueles tempos de nosas avoas e nais reñindo pola sella da auga na Fonte do Campo, a cañeira do esterquiño diante da porta, as churras e os porquiños que ían comer as berzas e fuzar na leira da veciña, ou a roupa ó clareo no Perillán. E de aqueles rapaces que mallaban uns noutros de cotío. Agora dá prace ver os púberes ligando ó socairo da Marquesina.
Estes son tempos, meus, e non os nosos a trompadas e pedradas coas zondras. E agora, ai agora, agora danse bicos en fartura un tras doutro, que contraste. ¡Quén tivera 15 anos, este sí que foi un avance, ben pensado, o das aceras… tantotén!

NIN CARTA, NIN CARTOS, NIN CARAVANA

2012-01-31T23:37:00.006+01:00

Como vos dicía no artigo de abaixo, pedín a xubilación, ou sexa que pasei ó desguace así con todas as da lei. A lei tantotén, agás que na xestoría dixéronme: “Suso, agora vai chegarche unha mensaxe no móbil, e logo viráche a carta coa contía”.
A mensaxe chegou, meus, pero do resto...: “Nin guiche nin velo”, dicían os canteiros cando eu era pequeno, e agora xa son “grande”cando comezo a encoller! Entrando no asunto, que nin carta nin cartos, a carta tantotiña. Pero non ho,non borrei a mensaxe para tela de recordo ata que chegue o pecunio, ou sexa, que se execute o participio do verbo cobrar.
Por conseguinte, desde hai un mes estou comendo á conta da miña bella –xa vedes que o escribo con b de Betanzos polo de ser boíño ata cobrar- e queiras que non, tés que aguantar catro cousas, xa non é ó primeiro que lle estampan o prato de arróz nos fuciños! Porque ela xa cobra sendo máis nova cá min. Debe ser das dereitas, ou fan do Feijóo-09 ou do Mariano,pois, de Raphael xa o era de moza e sigue sendo.
Pero sen devecer,e, "mentras peno espero" -dí aquel vello poema de Os Tamara- vou contarvos os proxectos en mente ata que Diolo queira. A cousa vén sendo que sempre sentín gañas de facer caraváning e darlle a volta a España ó estilo do inesquecibel Labordeta. ¡Agás que con la jefa hemos topado, mío Suso, non quere saber nada de caravanas, seica ten medo!
A pasada primaveira fomos a varias feiras de exposicion na zona de Betanzos e Sada. Eu namais entrar nos últimos modelos alucinei. Ai, pero a ela faltáronlle as bágoas para chorar co medo, mentres eu me deitei nas camas de tódalas caravanas. E nada, que non houbo maneira. A maneira víalla eu se a Primitiva deixara caer os 40.000€ dun modeliño xeitoso!
E agora vén un segredo que vos vou contar e que quede entre nós. Hai cousa de 15 días remexín na monovolumen ata darlle coa trécola de facer cama cos asientos. Isto foi dentro da nave, en Guxín. Un domingo animeina a entrar e probar a ditosa cama. En tres minutos estaba durmindo tan placidamente mentras eu subía e baixaba buscándolle máis prestacións á furgoneta, nevera, cortinas, etc.
Este domingo convideina a unha sestiña na cama de "marras", pero non pensedes mal, ou sexa, ben. Isto foi no outeiro don monte da bisbarra e con un “sol de carallo”, como de novo van cantarnos os rockeros de Riveira: Herdeiros da Crus. Coa radio de fondo e "servicio de bar", ou sexa, o termo e unhas chupilandas de merenda coa fermosa vista da comarca dixen prá min: “Ai, parece que se vai animando, a ver se podemos comprar a de verdade!”,
Pero todo foi unha van ilusión. Dúas horas despois, o frío fíxose sentir e decidimos arrancar. ¡Ai, Deus, o coche sin batería!
“Eu xa o sabía Suso, a min estas historias non me ván”, comezou o sermón, e iso que foramos á Misa. ¿Qué fago, Méndes, a quén chamo? E chamei a un amigo. En quince minutos alí estaba a patrulla do concello. Erguer os capós, as pinzas e arrancando á primeira. ¡Quen ten padriño, bautízase, xa foi sempre e será!
Mentres recollían as pinzas, vexo como un dos municipais lle chisca o ollo ó outro con picaresca e sorríndo, coma quén non quere a cousa. Ela, a miña bella, rubia para máis, estaba a medio entrever no terceiro asento envolta cunha manta tremendo de frío. Como se fora escondida, pero era tamén co xenio: “E agora ván por aí abaixo pensando que somos dous viúdos, non? Nunca máis”, díxome con raxeira mentres poñía o cinturón. ¡Como se aquilo fora o afundamento do Prestigge!
“Pois, ben pensado non se engañaron moito, eu estaba cunha viúda, a miña”, dixen con mágoa e fíxena sorrir. Pero adeus proxecto da caravana.

--------------------------------------------------------------------------------

P.D. Nota de última hora: A carta xa chegou hoxe día 1, escribíume unha señorita e isto mola cantidade, ante unha muller ninguén se atreve a reclamar. Agora falta o xamentendedes.

ANINOVO E XUBILADO VELLO

2012-01-26T22:39:00.003+01:00

Unha etapa máis da miña vida chegou a punto e final, dende este mes paso á lista dos xubilados, sempre que me queiran no Inserso, pois, tal e como están as cousas xa non digo nada.
Mais, non saibades a sensación que sentín despois de asinar os impresos da solicitude, namais saír e chegar á rúa quedei absorto. Algo cambeara en min en cuestión de minutos, de repente dinme conta que de algunha maneira non me sentía tan vello ata ese intre. Aínda sabendo que un día tiña que ser, que todo ten un comezo e un final. Que da mesma maneira que o pano se ergue nunha obra de teatro ó comezo da primeira escena, tamén se baixa ó remate da mesma.
Sabíao o derradeiro día das clases aos meus alumnos antes do Nadal. Pero calei e despedinme deles coma de costume, non fun capaz de dicírllelo. Os nenos non o entenderían, por algo son nenos. Quixen bicar aquelas cariñas que vin medrar un ano trás doutro, desexábao, pero non, non fun capaz. E comecei a ir gardando as leccións, os lápices e as gomas de borrar na carteira/mochila. Antes de apagar a luz, unha última ollada á aula fíxome voltar no tempo. Mais non, non chorei, cousa rara en min, éme algo inefable de explicar. E pechei a porta, agás que de maneira diferente, era para sempre, un doble peche.
------------------------------------------------------------------------------------
E por outra parte tamén a nosa tenda, o Bazar a Fonte cerrou as súas portas despois de 37 anos. Vamos, que mesmo parece que foi o destino para máis mágoa, que estes dous feitos acontecesen na mesma data. Se a música a vivín cou paixón, tamén a tenda non foi menos. Pouquiño e pouco, os andeis van quedando valeiros, mellor, polo menos fáiseme un pouco máis doce o final.
Con canta ilusión se abre un negociño cando estás no mellor da vida! E nunca maxinas que un día será o derradeiro. ¡Que pronto pasou todo, aínda que todo pasou no seu tempo! Cada mañá engadindo estantes e colgarexos. Cada noite maxinando en como colgar aquel xoguete á vista de todos.
Pechar a tenda foi pechar outra páxina principal da nosa vida, e sentirmos vellos, así, sen máis paliativos. Sintes a mesma sensación de cada noite cando vás baixando as persianas da vivenda unha tras doutra. A vida é o mesmo cá un libro entretido, vas pasando follas e chegas ó final cando menos o esperabas, cando estabas realmente disfrutando dese relato.
Agora, seguirei escribindo corcheas, fuelleándo no acordeón, serrando no violín ou espallando unhas notas no piano. Menos a trompeta que xa collíu varola aínda sendo o meu 1º instrumento e o máis doado de cantos probei. Logo seguirei dirixindo a banda ata que Deus o queira e nas noites e leceres, seguir estudando na miña escola persoal e escribindo para vós, para quén queira lerme. De rapaz non puiden estudar para ir traballar; mais agora que traballei, tempo terei de estudar.

A TORRE DA PENELA

2012-01-18T23:32:00.002+01:00

A TORRE DA PENELA EN RIOBÓ-CABANA DE BERGANTIÑOS
O nome desta torre ten a súa orixe nun triste feito, un feito que dende hai anos tiven gañas de afondar na súa historia. Mais fagamos un pequeno resumo da súa situación e recolleitas históricas.
Para chegar á Penela, collemos a estrada dende a Trabe en dirección a Agolada. Na cume do alto de Sta. Margarida de Baneira, un pouco antes de A Mata, atopamos un desvío á dereita que a uns cen metros nos leva á devantita torre e ó lugar do mesmo nome.
A Torre da Penela, pertencío aos Bermúdez de Castro e foi unha das fortalezas máis importantes da comarca. As raiceiras desta familia caciquil da Idade Media, remóntanse a Lope Bermúdez, descendente dos Bermúdez de Traba e Montaos quén casou con Urraca Rodriguez de Moscoso da casa de Altamira. ( Como vos dicía nun artigo máis abaixo, en cada familia “noble” había unha Urraca. A madriña debiu ir para o Ceo con tantas afilladas).
O seu fillo, Roi Soneira de Riobó, tomou o nome desta comarca da parroquia do mesmo nome: Riobó. Testou no 1.571 e á súa morte foi sepultado, coma tódolos caciques na mesma Igrexa de San Martiño.
Anos adiante o seu neto Lorenzo Bermúdez de Castro, reconstruíu a casa e convertíoa en pazo. Á súa morte foi tamén soterrado na mesma Igrexa (Martínez Barbeito-1.986:478)
Nos escudos das pedras de armas desta familia, poden verse os símbolos dos Bermúdez de Castro e Riobó, e, preto da Torre hai unha fonte de dous canos que verten auga sobre unha pía en forma de sartego –sepulcro- a cal tamén ten o seu feitizo, pois, pode aparecer disfrazado de fada, de serpe ou incluso en forma de ovo e dando saltiños. (Garea e Giadás, 1.995:89).
Na Igrexa de San Martiño de Riobó, atópase un dos retablos barrocos –o maior- dos máis fermosos que vin ó longo da miña vida. Datado a mediados do século XVIII, conserva unha ábsida románica de envexa e no chán do presbiterio, atópanse tres tumbas que corresponden a esta “noble” familia.
Pero o que me enchíu de tristura foi cando hai anos souben o porqué do nome da devandita Torre. Unha lenda como tantas de castelos de “nobles”, agás que a xulgar polo seu nome todo indica que está basada neste feito:
“Cóntase que tendo retida a unha fermosa moza no cárcere desta torre e baixo vixiancia, a rapaza nun descuido logrou fuxir. Malia que os soldados lle deron morte ó pé do cruceiro. Os lugareños vendo isto comezaron a berrar con mágoa, dor e impotencia: ¡Pena… dela! ¡Pena… dela! ¡Pena…dela!”
E así, meus, con este fito e o nome contraendo as dúas palabras, esta fortaleza quedou coñecida como a Torre da Penela.

--------------------------------------------------------------------------------------

Fonte principal de datos: Xan Fernández Carreras.

CONTOS DE INVERNO.UNHA NOITE DE TRONOS

2012-01-11T22:36:00.003+01:00

Fora unha noite de inverno con lostregos e tronos, cando a que me levou ó Altar, (mellor dito, fomos cada un polo seu pé) contoume namentres moceábamos no tallo azul do pasillo que, cando tiña catro ou cinco anos, correra detrás da súa gatiña que lle fuxira prá casa dunha veciña vella e viúva e, namais entrar pillou escaleiras arriba namentres a vella lle berraba: “Baixa miña miguiña, baixa que está o cocón enriba no faiado”. “¡Pero eu non baixei”, díxome ela. “Cheguei ó sobrado e quedei abertiña do peito en tal ver”, contoume. “¿Logo que víches?”pregunteille. ¡Pois..., un tallo de matalo porco con pingueiras resecas de sangue. ¡Que medo Suso! ¿Pero quén estaba no tallo, o difunto do home? ¡Que va ho, estaba cuberto duns billetes que eran verdes e ó sol da ventana, debía ser prá que non varolásen!
“¿E non pilláches ningún habendo tantos?”díxenlle. “Cando quixen botar man a un manoxo, sen saber o que eran, pois nunca un vira, sentín outras mans que me apretugaban a trenzas e un pano negro tapoume os ollos”, seguíume contando.
De repente un lostrego deses que fan ano co seu correspondente trono, fíxome poñer a pel de galiña. Foise a luz de Jallas e cheo de medo comecei a apalpar coas mans se estaría o esprito da vella debaixo das baldas do tallo ou en col del.
E vaia se a estaba, paseniñamente sentín como outra man moi arrefriada premía na miña esquerda, xustamente a do lado do corazón que xa case non latexaba. Outro lostrego e trono, e aquela man fría que non me soltaba, ata parecía que me estaba botando a boaventura. E os pés, ai os pés!, xa non os sentía e o cabelo estaba máis irto que ós domingos con gomina.
“Suso, quedáches sen fala ou qué?”, preguntoume ela. “Non, non sei, pero hai unha man riba da miña que me fai cochegas, debe ser a da vella, aínda que…, esta non ten engurras, é un pouco máis dociña, pero eu morro con este abafo”, dixen case expirando.
“Que non ho, que é a miña man, pois a vella xa morrío hai moitos anos. Aínda que eu tamén teño medo, non debín contar este conto nunha noite así”, díxome na penumbra coa voz reseca de medo.
Por fin unha véla comezou a alumear na cociña. Falla facía, pois, eu xa non vía! Tampouco podía ver, estando ás escuras. Mirei de reollo e vin que non era a man da vella. Comecei a sentir un alento de quentura ó través da man dociña. ¡Ai, o corazón veu vindo de seu, xa palpexaba!
Pero isto non foi nada, a luz de Jallas non volvía e uns minutos despois tiven que pillar camiño. Ou sexa, que me puxeron na porta sen máis miramentos, non fora o demo que falara o mundo! O medo era tanto aquela noite de tronos e bátegas de auga que estiven a piques de quedar no cabanote acubillado, despois de todo non tiñan can. ¡E pensar que no cuarto pequeno estaba o berce de cando ela era pequena¡ Pero tampouco, tamén podía falar o mundo e pillei camiño. E digo eu, o mundo se non ten de quén falar pois, quedaría mudo.
Nunca fun aló moi deportista, mais aquela noite coido que batía o récord dos 3.000 mtrs.( 3 kilómetros). Abofé que cheguei a Corme cos pés quentes. Espetado na almofada soñei esperto coas dúas: coa vella do tallo do porco que non me deixaba pegar ollo. Ata que coa miña bella quedei durmindo. (O de con ela é un dicir, cada un na súa casa). Non hai dereito meus, unha noite así non se pon a ningúen na rúa.
Recordo que pasando As Forcadas xurara que nunca máis volvía. Ata pola mañá que o pensei mellor, pero como aquel día non era de mozas ó día seguinte xa volvín. Esa noite estivera estrelada, agáx que..., non marchou a luz!

O CONTO DA NOSA RAÍÑA, DONA URRACA

2012-01-05T19:23:00.002+01:00

LENDAS UTÓPICAS
NA HISTORIA DE CORME
Dende pequeno, a xa chovío, sempre fun escoitando dunha xeración noutra a lenda de que tivemos en Gondomil unha raíña chamada Dona Urraca. Pero as lendas van medrando en fantasmada ata acabar de crelas nós mesmos, e máis en pobos e aldeas.
Non foi así a cousa, meus, pois estou dende hai anos pescudando na historia de Corme e nin tivemos raíña nin falla que fixo. A verdadeira raíña fora Dona Urraca de León e Castela, que chegou a reinar á morte do seu pai o Rei Alfonso VI no ano 1.109 cando tiña 28 anos e xá viúva e con dous fillos. Según contan dela, a rei morto, rei posto, infidelidades aparte.
Tamén debíu ser ela a que inventou a frase de: La viúda llorándo, marido está buscando. Pero Dona Urraca xa non esperaba a enviuvar, era moi, pero moi precavida. E fixo ben, miña Raíña, pois morreu con 45 anos e foi o que levou deste mundo. Un ano antes, aínda pariu un fillo, froito de un de tantos amores que pasaban pola súa habitación. (Léase a súa historia).
Como queira que fose, foi a partir do seu reinado cando o feo nome de Urraca comeza a ser fermoso para toda a nosa “nobleza”. En chegando a novidade do nome da tal raíña ós pobos, veña a bautizar Urraquitas nas jett-set da época. ¡Ata as mellores peras dos froitales tiveron que levar o seu nome de por vida!
Así foi como na nosa comarca a familia Moscoso, tan afincada no noso contorno, non quixo ser menos e tamén bautizou en Laxe á tal Dona Urraca de Moscoso y Castro no século XIV. Ou sexa, aínda tres séculos despois no remate da época medieval. Máis xa aparecen nesta familia tantas Urracas como as peras do mesmo nome cada primaveira. Esta familia foi a que erguíu a Igrexa de Laxe e contaban ademais co título de Condes de Altamira.
Como vemos logo, os novos donos de Gondomil aínda conservaban séculos adiante o apelido Moscoso. Sen dúbidas creo que efectivamente as casas nobres de Gondomil foron erguidas por esta nosa “nobleza” feudal da época. Pero de raíñas nada, condesas e menos mal. ¡ E de boa se libraron os nosos retartaravós con tantas loitas polo poder de terras, castelos e fortalezas! De habermos tido raíña, nós non estaríamos aqui hoxe contando o conto. En certo xeito, a beiramar non lles era de grande interés ás nosas extinxidas xerarquías.
E así vamos acadando máis datos coma este de 1.698: “O Mosteiro de Sobrado afóralle o lugar de Gondomil a D.Antonio Moscoso e Caamaño, emparentado co conde de Altamira, aínda que o señor da casa fidalga de Gondomil era nese tempo D. Antonio España”.
Oito anos adiante, no 1.706 érguese en Gondomil a Capela e Santuario a San Antón de Padua, erixida por Thomás de Monroy, arcebispo compostelán. A nobleza sempre tivo capela de seu, debían desgravarlle á Facenda no tempo da Declaración da Renda.

AS PESQUEIRAS DA ILLA DOS CAGALLÓNS

2012-01-02T22:17:00.003+01:00

Nota:Premendo na foto, a Illa dos Cagallóns é a da esquerda preto do xungal do Couto. Á dereita é o Monte de San Sebastián- Neaño.

Foi durante a alta Idade Media cando varios veciños de Corme e O Couto -a quén estábamos moi vencellados por mor da mesma feligresía- decidiron idear unha nova arte de pesca, pero sen mollar coma quén dí, os xeonllos, pois calcetíns non había aló moitos.
A cousa viña sendo que entre a Illa dos Cagallóns no baixo Currás, e o Monte de San Sebastián en fronte, pero no concello de Cabana, era e segue sendo o punto máis preto entre as dúas beiras do Baixo Anllóns e onde comeza o esteiro da Barra.
O invento consistía en deixar subir a marea e logo largar, dende unha beira á outra, un trasmallo que lle chamaban pesqueira. Así, co devalo da marea, o peixe quedaba pescado, e nunca mellor dito. Mirade vós como os nosos devanceiros non tiñan un cabelo de tontos, sobor de todo para o tempo de inverno que meirande inxeño e sen ningún perigo. Debían ser dos meus requeretartaravós Méndes, pois, a auga nin vela, se o saberei eu !
Malia que as sociedades nunca foron a lonxe, valga a redundancia, pois xa é refrán vello. Así as cousas, unha mañá apareceron os trasmallos esgonzados e velaí a culpar uns aos outros, aínda que as linguas vitupeiras apuntaban aos do Couto. Non vendo maneira de entenderse e que a cousa ventaba en xuízo, en bo acordo acudiron ao Arcebispo de Compostela para terciar na cousa.
Como naquel tempo aínda non eixistía Carballo, pillaron o Roncadoiro e foron mollando a palabra polo da secura, en Baio, Zás, Santa Comba, Portomouro e Ameixenda. Durmindo en cabanotes de palla logo dunhas rachas de touciño ou pernil, a cousa foi terciándo para mellor. En certo xeito tamén fixeron o Camiño de Santiago como peregrinos e tempo tiveron de leirar entre ir e vir. Tamén viron mundo e sobor de todo a Catedral.
Logo de ser recibidos polo Arcebispo, cunhas palabras de agarimo, un Salmo en Latín -como non se entende, é a mellor maneira de entenderse- e a consabida bendición logo de escoitar un misa na honra do Santo Patrón, confesar e comungar como Deus manda -por penitencia do Bispo, claro- e ver O Botafumeiro, a cousa quedou arranxada. E mollada -pola choiva non- mollada nas baiucas das antergas rúas de pedra do Franco e do Vilar escanciando unhas cuncas de bo ribeiro. Non quero ser mal pensado, pero…, dáme que despois de baixar a Alameda camiño de volta, ata fixeron "parada sen fonda" na Rúa do Pombal. Esquecéralle probar o polbo á feira.

-------------------------------------------------------------------------------------------

P.D. Fonte deste dato: Arquivo Municipal de A Coruña. (Andrés Martínez Salazar-Coto de Almerezo). Menos o texto que é de un servidor. Bo aninovo.

AOS CORMELÁNS NA DIÁSPORA. BOA NOITE.

2011-12-24T23:11:00.003+01:00

Boa noite, meus amigos: Hoxe no noso Corme, o noso pobo, a nosa vila, estamos todos. Todos os que estamos, máis os que dende a diáspora están asemade co corazón magoado por non estar fisicamente aquí.

Hoxe, meus, os que temos a sorte de estar aquí, rebousamos de ledicia vendo as faces, as caras cormeláns pasexándo de viños de bar en bar, baixo o ollo sempre avizor da nosa emblemática Fonte do Campo. A noite non pode estar mellor, mesmo parece que cantan os Anxos do Ceo.

Arestora, cando son as once, non se escoita un ren. Nin can nin gato. Nin coche rebirándo ó redor da Axudantía. Ata aló preto da unha que volverá a troula, cando as barrigas vaian cheas. E de novo a Fonte vestida de Papá Noel. ¡Que sería Corme sen a súa Fonte!

Parece que realmente é noite de paz, noite silandeira, noite onde as renxeiras quedan esquecidas e todo cormelán sorrí de ledicia. Dende a miña fiestra vexo pasar as rondas e estarrezo de emoción, sempre me pasa o mesmo nos días que Corme está ateigado dos seus fillos.

Nos sei o porqué, pero cada día vexo que a tiraxe do pobo vai tendo máis raiceiras. Ou máis ben o sei, as cidades son frías en tódolos sentidos da palabra, e, as persoas, os seres humanos necesitan agarimo, calor de lar, coñecerse entre si e pasexar sen medo polas ancestrais rúas que os viron nacer. Estar no pobo de un, é estar na casa de un.

Dicía eu hai uns anos neste mesmo blog, que estarrecía de soidade co despoboamento do pobo. Agora xa non penso o mesmo, Corme comeza a ter vida, unha vida distinta quizais, pero vida. Como en toda a sociedade, tamén no noso pobo hai un cámbeo de ciclo, un virar dos tempos, unha nova maneira de vivir. E a iso temos que acostumarnos, cousa que paseniñamente eu xa o vou facendo: esperar ao venres pola tarde, e, aquí están todos de novo. E así vánse os catro días restantes nun girapaldo.

Falaba no artigo de abaixo da señardade. ¡Que fermosa palabra, como tamén o é morriña! Iso é sentir á terra de un, á terra que nos viu nacer, á terra dos nosos ancestros. Se fermoso é querer a unha persoa, tamén o é querer a un pobo, ao pobo de un. Sentídevos ledos cormeláns por ese sentimento. E que non esmoreza na lonxanía. Dende aquí, dende a Fonte do Campo cando son as doce da noite do Nadal, quero facervos ulir a nosa maruxía, o golfe e a correada da Ribeira, as ondas do mar batendo na Praia da Arnela e do Osmo.

O pobo sigue aínda caladiño. Pero está desperto ata mañá sobor do mediodía. A noite, como vos dicía, promete francachela e ruada. Un ano é un ano e dous son un par. De hoxe nun ano.

P.D. Estou facendo tempo para escoitar, e que escoitedes utópicamente, as doce badaladas do Nadal.

Xa resoan. Feliz Navidad.

O CORME NOVO

2011-12-20T22:15:00.006+01:00

Dicía eu dous capítulos máis abaixo que os nosos devanceiros debían ver o seu novo Corme, o froito do seu traballo, os recantos das súas pedras ribeireñas, as rúas cementadas e a nova fachada fronte á nosa Ría. E pasearían sen perderse pola Fontiña e o Gafote; O Campiño e o Carreixo da Man Peluda; O Recoste e A Paxariña; A Aimea e O Caramanchón; A Riloa e A Regadiña. Iso é o único que non cambeou, ese é o selo de identidade dun pobo con milenarias raigañas.
Eles, os nosos, sinalarían a súa ancestral casiña onde naceron e viviron, aínda que sen a cañeira ou o potín de diante da casa. ¡ “Xa non hai cortellos nin capoeiros e as portas non teñen postigos”!, dirían abradiados. “Canta limpeza diante das casas”!
“Tampouco hai porquiño nin galiñas e os vertedeiros non pichan pola caneta sobor do estrume da cañeira”! ¡ “Tampouco hai idoiros para facer caladas, e agora xa non se levan escoteladas, pois, non hai pelouros nos carreixos”! “E a Igrexa, pero se está do revés e o campanario é o mesmo!”.
Mais, que queredes que vos diga, meus lectores, serei un nostálxico, pero a foto que me dá arrepío e non me canso de ollala, é a anterga, de feito téñoa na pantalla do ordenata e pásome horas escudriñándoa. Sempre o digo, pero recordo casemente todo aquel Corme. Porque aquel é o Corme que me viu nacer e os dous xuntos medramos.
Moitas veces maxino en irme tamén para a Cruña, cando menos algúns días da semana. Mais de repente penso que un día fóra de Corme é un día perdido. Un mencer diferente e perder de ver ó serán como o Sol afunde no mar infindo aló pola Sarabia ou O Canto.
A veces non sei se te odio Corme de tan cheo que estou de ti, de verte esmorecer cada ano máis, de ver sempre as mesmas caras e ter que dar os bos días, de escoitar cada semana a campana tocando a morto antes de saír o Sol. E de tanto enterro, pois na Cruña malditún hai á vista, ou polo menos ninguén se entera nin escoita as campás tocando a tanatos.
Pero non, pode máis a forza de quererte que a de rexeitarte. Nas noites de claro e nidio luar, ollaría ás estrelas para verte reflectir nelas. Tería pesadelos en col da mellor almofada. Quero ruído, pero as silandeiras noites de Corme teñen o seu feitizo.
E ti xa o sabes Corme, son un morriñento e a señardade do teu embruxo magoaríame de tristura. Malia que esa mágoa tamén é outra meu Corme, cando ti eras vello eu era mozo. E agora -cal metáfora da vida- ti estás máis mozo, e…, eu vou indo máis vello.

OS BARQUIÑOS DA NOSA IGREXA

2011-12-15T22:56:00.001+01:00

Dende hai anos sempre subo á tribuna para os actos relixiosos, non sei o porqué, agáx que me sinto máis relaxado. E milleiros de veces vin dende neno os emblemáticos Barquiños, un selo de identidade da nosa Igrexa, un símbolo tan de noso.
Mais foi onte, día de Sta. Lucía, unha misa de diario e coa penumbra da noite, cando ollándoos pensei para min: ¡Cantos bautizos, primeiras comuñóns, casamentos e caixetas de corpo presente víchedes baixo vós! Cantas xeracións! Cantos Cormes pasaron baixo as vosas quillas! O mesmo ca nós, os da miña xeración por debaixo do Sisargas na Praia da Arnela.
E cantos días ledos de festa saíndo a procesión e o pobo fardando coa roupa de festa! Canta historia baixo a súa bodega e ningunha en col da súa cuberta. E cavilei con mágoa e tristura, que vello vou, aínda os recordo coa proa ó revés, ou sexa, antes de dar a volta á Igrexa. Dende iso, os nosos Barquiños tamén aproaron cara o Altar, e, sempre dende a tribuna -antes e agora- somentes os vemos de popa.
Sentín arrepío e gañas de chorar, ó fin e ó cabo, estaba solo na tribuna e a luz chegaba amortuxada. E lembrei en sendo eu rapaz, as obrigatorias novenas de inverno cando os cregos cantaban –en Modo/menor, o de máis tristura- aquelas cantigas de poñer a pel de galiña: “Un chispazo que saliera, de los fuegos del infierno…”. E aqueles frades descalzos berrando o sermón a capela dende o púlpito, mentres lostregos, tronos e bátegas de chuvia facían estarrecer.
Pero xa me saín do guión, e, a cousa era falar dos Barquiños, que tampouco sei como se chaman, por iso os saliénto en maiúscula. O conto é que eles tamén capean o temporal de inverno, pois, co vento entrante polas portas e pendurando do teito, velos aí comezan a “traballar” como se na nosa Ría –a súa- estiveran fondeados e capeándo unha bagha de mar de Suroeste.
Os Barquiños seguirán buliñeándo sobor das nosas cabezas, cal ondas do mar infindo, e nós iremos pasando dunha xeracíon noutra, é a lei de vida. E dirán entreles coas antergas sinais de bandeiras: "Estes veñen sendo os retartaranetos dos nosos primeiros mariñeiros, que sorte tivemos ter de armador a Deus".

CHAMÁMBANLLE COCA COLA

2011-12-04T23:31:00.002+01:00

Foi onte un pouco antes das nove da noite: “Ola, ti non eres Méndez?”. “E Torrado”, díxenlle eu. “”Pero, de verdade que non me coñeces?”, díxome. “Pois…, o sinto, pero non”, dixen de novo mentres escudriñándo naquel velliño con gafas e un tanto fraquiño, o meu maxin voaba a cen. Aquel home, sen dúbidas coñecíame ben, e eu, nin idea.
“Son Coca Cola, Suso, dáste conta agora?”. Non fixo falla máis e fundímonos nun abrazo. Agora mireino con forza, pero tampouco se me parecía ó compañeiro da mili, aquel regordete, tan ledo e tan bonachón. Sen embargo hai os mesmos anos e, el a min recoñeceume. Non teño perdón.
Malia que a conversa de seguido foi dar ó de sempre: a falar das enfermidades, do cancro e da quimio. Solo había pasado un minuto dende o comezo da aperta e xa estabamos falando das penurias. Cabrona vellés. Mentres, eu seguíao mirando, intentando atopar algúns rasgos faciales. E de certo comecei a recoñecelo, aínda que, se el non se me presenta, eu endexamais me decataría
Case nada, meus, hai 50 anos redondos dende aquilo. Eu era o neno da Compañía con 17 e eles, os da quinta, con catro máis cando embarcamos naquel tren de máquina de carbón dende a Coruña deica Parga-Guitiriz para facer os tres meses da instrucción. El era xa un home feito e para máis da Coruña, iso quere dicir que para aquel tempo tiña moito máis mundo ca min, de feito xa era empregado da devandita empresa.
Pero outra das mágoas, foi que non recordo o seu nome nin apelido, e, non tiven ousadía de preguntárllelo, doume vergoña. En certo xeito, sempre se facía chamar polo seu apodo. Que certa aquela frase que un día lin con respecto a como nos volvemos: "As cousas son como son, non como eran".
Era no Pazo da Cultura de Carballo, eu fora ó concerto da banda do Conservatorio con dous rapaces da miña banda. El, o meu amigo, ía coa súa neta que tamén toca na banda carballesa. Alí presentoume á súa dona e á filla, a nai da neta músico. Que cousas, Deus, esta vida é un contraste en tódolos sentidos! El, que foi empregado da Coca Cola dende rapaz, ten unha neta músico. E eu que nacín entre corcheas e solfa, e nelas sigo remexendo, a ningún dos meus descendentes.

-----------------------------------------------------------------------------------------
P.D. El é o que está ó meu lado, o terceiro pola esquerda. ¡Quen nos viu e quen nos ve, compañeiro amigo!

A OS NOSOS DEVANCEIROS

2011-11-17T22:16:00.004+01:00

Cada noite á hora do paseo polo muelle, non podo evitar lembrarme dos nosos devanceiros. Miro ó Ceo estrelado e penso: ¡Canto daría eu para que os nosos ascendentes poideran ver este novo peirao, e, a Riveira, a Estada, o Xardín e o paseo marítimo deica ó Osmo!
Non hai dereito, dígolle á muller, eles que tantas penurias sofriron na vida e sen ter un pequeno abeiro para resgardar as súas chalaniñas, tiñan que ver agora o froito da súa sudor. Tan sequera unha hora, aínda que só fora dende o alto do Carral.
Deus o Creador, debía deixar ós que se foron, que visen o pobo que os veu nacer. E ata maxino que voltarían máis ledos para ese Ceo que tan gañado merecen. Ben pensado, o inferno xa o sofriron na vida.
Eu mesmo falo por min, cando recordo o recheo da Riveira comezando camiño da Arnela. Aquelas laxes da Estada todas ateigadas de estadas para secar o congro. O Río dos Pulpos na baixada do Campiño coa súa praiña, alí xogabamos apañando lapas, mexilóns e algún corlou, para facer asadas nas mesmas laxes despois de quentalas cunha boa cachela de carabullos e cascas cheas de piche que a marea deixaba ó baixar.
Despois da Casa do Práctico e do Petón das Gaivotas, aínda de recordo, viña outra ribeiriña baixo o solar do Biscoiteiro. Logo, a Rampla de Debaixo da Capilla, era o atraque dos botes para o desembarco e embarque dos centos de tripulantes de ducias de veleiros. A Rampla de Terra, a última, tivo e ten pouco fondo e rompe o mar con máis forza.
E, ó longo da que hoxe é a Axudantía e a Casa do Mar, un palo de barco era o “local social” dos mariñeiros xubilados, entreles o meu avó Torrado a quén alí sentado recordo. Tan sobado estaba das cueiras que brilaba sen barniz. Sempre o dixen, cando por esa casa loitei, que parecía un fado o erguerse no mesmo solar. ¡Que dirían eles se hoxe viran o verdadeiro Local Social froito do seu traballo! E aquelas roupas remendadas que non se sabía de que lenzo era a peza. Das boinas ruzas e roídas é mellor non falar.
Pero a mágoa meirande era que nin xubilados se podían sentir, iso non eixistía. Eles, os nosos mariñeiros, eran os vellos traballadores do Monólogo de C. Emilio Ferreiro:

“Agora tomo o sol. Pero até agora traballei cincoenta anos sin sosego. Comín o pan suando día a día nun labourar arreo. Gastei o tempo co xornal dos sábados, pasou a primavera, veu o inverno. Dinlle ao patrón a frol do meu esforzo i a miña mocedade. Nada teño. O patrón está rico á miña conta, eu á súa, estou vello. Ben pensado, o patrón todo me debe. Eu non lle debo nin sequera iste sol que agora tomo”.

COMO CAMBEARON OS TEMPOS

2011-11-08T23:14:00.003+01:00

Non, non hai dereito, non sei se xa o dixen noutras ocasións, pero por unha máis que non quede así a cousa.
Cando comecei a mocear deica a Guxin, malditún había unha bombilla no percorrido dos tres kilómetros. O medo, que o era moito, ata me quitaba as gañas de encender o foco de petaca, por mor de tan sequera non delatarse un mesmo. Lembro dun compañeiro que para semellar a un coche, viña correndo con dous focos, un en cada man, e moi separadas por certo. O que tiñamos que inventar!
E agora hai ducias de postes alumeando. Xustamente cando non fan falla. Nin para vir as mozas da Aldea ó baile ou ó cine. Ben pensado, tampouco hai ningunha das dúas cousas. Cantas veces lle digo á parienta: “Que vén viría eu agora con este alumeado”!
Mais agora xa non se mocea nas casas e os días de mozas son contos de algún día. Agora collen a rapaza o sábado sabadete á hora que lles pete e aló ás 8 da mañá veñen de volta. Se veñen. E ben pensado, pois, aínda chegan cedo se o miramos no mencer do domingo. Ata chegan para ir á misa.
Mais a cousa non queda aí, a cousa é cando che espeta a rapaza da casa: “Vamos pasar a finde a Portugal, ata a volta”. Así, sen máis e a piques de dárche un infartazo. Pero xa Deus goberna e os pais modernos din treméndolle a voz: “Ala logo, pero ide e vinde con ben”. Ai, e veñen con ben, e moi ben por certo!
A miúdo e sen poder esquencelo, lémbrome de meu sogro cando aquel día do Santo Bernardo estabamos esperando o Cotelo para ir á Graña. Eran as dez do Fusco e o Lusco, ou sexa, día total para o mes de agosto. “Á casa, estas non son horas de ir a ningures que é unha vergoña”, berrou sacando peito.
E estabamos para casar, meus, que xa é dicir. E foi no século XX. E aló pillei costa abaixo ben fardado coa roupa dos domingos. E a pobriña toda perfilada diante de seu pai para a casa, así, sen podernos despedir sequera.
Agora e recordando aquilo, ducias de veces lle dígo á xefa: “Mira, se hoxe foramos mozos, a teu pai e a miña nai, íaos poñer eu no seu sitio”. Eles eran os dous de máis prexuízos, miña sogra e meu pai non eran tan “radicais”.
Pero non, xa non somos mozos nos dous sentidos da palabra. Por conseguinte, permitídeme que proteste, que arrinque os catro cabelos que me quedan e que teña envexa, envexa aínda cando din que é pecado. O que me faltaba, pecado e…, sen pecar.
Logo e parafraseando a C. Emilio Ferreiro maxino: Ben pensado, patrón, a cousa non está tan mal, a cousa foi que me pillou un pouco tarde, codomáis…Manda carallo, que tan antes de tempo nacín!

NA LEMBRANZA DUNHA NENEZ: A SEÍTO

2011-10-30T22:35:00.002+01:00

Estes días remexendo no baúl dos recordos atopei este retrato. De repente din un salto deica atrás no tempo, foi inevitable. E velaí a nosa Ribeira, a mesma da foto onde apañábamos puntas enferruxadas que coas vagas de mar de inverno quedaban ó descuberto. Aí mesmo, onde se coñecía como A Ribeiriña, o meu amigo da nenez, Seíto e máis eu enchíamos unha olla, por suposto vella e furada, para vender na casa da señora Manola, a do Cheíño na rúa da Arnela. En troques xa lle tiñamos que mercar pirulís, un paquete de Chesterfield ou Bisonte. Case nada, tabaco rubio no tempo do cuarterón e a caghetilla cando tiñamos dez anos!
Pero aló se foi el, Seíto, o meu mellor amigo do rueiro, un cachopán de home, pois xa o fora de rapaz cando con Moncho de tía Pilara, facíamos caladas do idoiro que baixaba da Agra e da Arregadiña. Ou xogabamos á billa ou ben ás escondidas. Tamén asadas de lapas nas laxes do Río dos Pulpos mentres o recheo do muelle viña vindo pola preta Estada. Pero nunca trasnadas no vecindario, xogar con Seíto e Moncho era un relaxamento naquel tempo das pedradas e zondras.
Non hai dereito, meu, ti que sabías nadar coma un peixe! Parecen cousas do demo. Despois de unha vida de trafego, formar un fogar e criar uns fillos, de loita e penuria nos primeiros tempos de comenzarmos na vida laboral sendo aínda uns nenos, ti no mar e eu ten terra, agora que podías desfrutar desa xubilación tan sudada, ten que torcerse o fado.
Ata desexo eu berrar: joder, non hai dereito! Malia que é berrar no deserto. E tantotén berrar coma non, as cousas son así e así hai que tomalas. Agora Seíto, estou escribindo neste curruncho onde ti durmías cando nesta casa vivíades fronte á Fonte do Campo. E para máis estes días son os de defuntos, unhas datas que nunca saberemos se para o vindeiro ano nos alumearán a nós.
Xa ves, José, ti pilláches o camiño que teu pai che ensinou: o routeiro do mar, mariñeiro. Eu o que me ensinou o meu: mariñeiro de terra, expallar corcheas e solfa en adros, rúas e turreiros de festa. Esa foi a nosa universidade, a da vida. A de Salamanca ou Santiago era para os fillos dos ricos aínda que foran tontos. Mais hai unha vella frase que dí: Aos amigos non os separa nin a lonxanía nin o tempo.
Dicía eu un pouco arriba que son cousas do demo. Diso nada, meu, a ti o demo non te quere ó seu lado. Da mesma maneira que Deus non quere aos malos, o do inferno non quere aos bos.

A MALETA E O ESTUCHE

2011-10-22T23:48:00.005+02:00

Aínda has teño gardadas e cuidadas, a maleta e o estuche por min feitos aos 16 anos para ir á mili. Que tempos! A verdade que son un nostálxico, non teño que facerlle, pero a miña infancia e pubertade non foi aló de moita cheúra, coma tantos outros da miña idade.
Pois velaí tendes a maleta, e ata estaba empapelada por dentro. É de tabléx, de aquel que había naqueles tempos. Logo unha fundiña de mahón que lle fixo miña nai, e aquilo era chapó, como din agora os chavales. Pero con canta ilusión a fixen no inverno do ano 1960, para no albor da primaveira, o primeiro de marzo e cos 17 cumpridos en febreiro, coller o Guillén camiño da Coruña!
Voluntario, era a única maneira de poder estudar, polo menos música. E así foi como tamén urdín de facer outro estuche para levar a trompeta. E aínda está coma o primeiro día. Mellor dito, estamos coma estamos, todos cheos de polilla. Non, mentres eu viva cuidarei das miñas cousiñas, neste caso por min feitas. Logo xa sei o camiño que terán. Mellor non dicilo.
Pero volvendo ás lembranzas daqueles anos. De vez en cando palpo a maleta e o estuche. E voo na noite do tempo. E véxome. Véxome como era e como son agora. Coma todos, por suposto. Que axiña pasou todo, non hai dereito! Logo a maleta chea de cartas de mociñas. Ateigada de tantas. Cartas de amor, de amor xuvenil e parvo. Pero amor ó fin e ó cabo. Cartas que che ían facendo pasar o tempo nun santiamén.
“Cartas van, e cartas veñen”, dí un poema do meu amigo Xosé Neira Vilas. Canto sabe este Balbino do Neno Labrego! Canto sentimento levaba consigo unha carta. Canta ilusión! Non, agora a mocidade non escribe cartas, e así están sen iso: ilusión. Non me extraña que non se casen, pois, non saben escribir: quérote. Agora escriben: kérote, e todo así polo estilo.
Aquela mañá cheguei á Praza de Pontevedra, parada do coche de liña. Collin as dúas maletas e abranguei por San Andrés, Panaderas e a Praza de España. E alí estaba o meu cuartel: Infantería. Cheguei á porta e dixen tan inocente: “son un recluta, veño presentarme”. E o cabo de portas sorrío vendo aquela cariña de neno. Porque todos eles tiñan máis de 20 anos, algúns ata 23 e xa casados.
Hoxe retratei a maleta e o estuche da trompeta. Palpeinos e chorei en col deles. E ulinos, aínda recenden a min, e, á media ducia de chourizos e un anaquiño de touciño que miña nai me botara dentro. E pouco máis, ou mellor dito nada máis, non había máis e sobrou maleta. Pero eramos uns pobres ricos. Agora que o teño todo ( sen soberbia) son un rico pobre.

BENIDORM. CANDO SER VELLO É BELLO

2011-10-10T20:08:00.008+02:00

BENIDORM
Sempre se dixo que a distancia é o olvido. E nunca máis certo. Esta semana tivemos a nosa primeira viaxe da 3ª idade por así dicilo, aínda que non foi polo Inserso. Pero iso é o de menos, a cousa foi que nunca tal pensei de min, o desconectar total en solo sete días. Se mo contan non o creo.
Sempre falei de que necesito ruído, moito ruído, e por fin atopeino, pois, 67 anos de tanta tranqulidade tamén fartan. Foron moitas as veces que escribin en prol dos nosos veraneantes cando falan que queren paz e tranquilidade. Iso non o cren nin eles. E á vista está, todo quisqui a onde máis ruído hai: a Benidorm, etc. Logo tiña razón eu, as aldeas están valeiras.
E canta ledicia nas faces da xente! Todo o mundo sorrindo e ninguén queixándose da falla de silencio. Tampouco debe morrer ninguén, pois, en toda a semana malditún vin un solo enterro nin escoitei de mañá o toque de Tanatos, o único ruído “tipical” da nosa terra.
Pero volvento ó conto. Tanto me esquecín de todo que nin dos compañeiros da banda me lembrei. Nin deste ordenata, o meu pasatempo diario ou ben para compoñer unhas corcheas. Nin da política ou ler as novas da Voz e a páxina de Bergantiños. Tampouco de ver o televexo coas novas do día a día. Nin das novidades de Corme.
Por fin comprobei o bo que é ser un pasota total. Pasar de todo e sen ansia de contribucións e recibos de canto hai. (Xa os deixei pagos). Tanto desconectei que ata non sabía que día da semana era. Durmir a perna solta e comer e pasear foi unha experiencia que non coñecía.
E en cada calle un músico tocando ou un mimo facendo o seu papel. Logo a cadea de milleiros de candados dos namorados que, unha vez pechado tiran a chave ó mar xurándose amor eterno. Os namorados, supoño, serán da 3ª idade e malo será que non leiren ata que Diolo queira.
Mais, non é un bo lugar para ir con muller allea, (aviso a mullereiros), onde menos o pensas, zás, estámpaste a miúdo cun veciño do pobo ou da bisbarra. Vamos, que case é coma ir ó San Xoán de Carballo, pero aínda así, é un prace camiñar sen ter que dar os bos días a ninguén. Tamén podes falar en galego, pois a maior parte dos turistas son de toda Europa e nin se enteran da vaina, todo ten o seu pró.
Gustoume Benidorm a pesar de que non é unha cidade con raiceiras. Hai 50 anos era un pequeno porto pesqueiro e todo o que hoxe vemos eran leiras de secano. A día de hoxe ten 70.000 habitantes en censo, 200 hoteis e unha media de 100.000 turistas constantes durante as catro estacións do ano.
Ben pensado, a vellés aínda ten un aliciente, a cuestión é cambear o chip e aproveitar as dez de últimas. Agora solo me falta probar o avión, xa me entrou teima en facelo. E voar, voar física e mentalmente, xa está ben de tanta morriña.

AS NETAS DE D.CASTO.

2011-09-22T20:43:00.005+02:00

Do meu persoaxe:Corme Cháns Cousillas. Século XII

----------------------------------------------------------

Mirade vós como é a vida que: “fanas os bacaros e páganas os bacoriños”, dí o refrán. O conto ben sendo que Castito, como así se coñecía no pobo por ser “hijo de quién era”, casara cunha comenencia de Deus sabe onde, e vivían na mellor casa do Campiño. Ela a dicir verdade, non era aló moi eleuta, dicían as mulleres, pero a paxusmeira tivo dous partos de xemelgas que case non atoparon padriños á hora de bautizalas.
Tamén falaban as malas línguas, que sempre houbo e haberá, que D. Casto o cazique do pobo, desfogárase nas súas pobres rendeiras. Agora o fillo Castito, “desahoghábase” na súa muller. Máis lle valía, por algo seu pai quedou sen un ollo.
As nenas foron medrando, coma tódolos demais rapaces e abofé que non eran nada feas, pero “la mar me deixe” senón debían semellar ó seu avó. Na cara non, no..., xa entendedes. Elas disque non cobraban, esa era a diferenza co seu volito, aínda que seu pai seguía cobrando as rendas e vivindo á conta da pobreza.
Xa mociñas e coa chegada do verán, virades ás catro rapazas na praia do Osmo! Tamén fora un ano de moita sequía por mor de tanto sol. E os corpos fervían daquela o mesmo cá agora. Elas foron as primeiras do pobo en ousar bañarse naquel tempo que para as mulleres era pecado mortal. Agora ben, por algo eran “las nietas de D. Casto”. Ai meus, da mesma maneira cá o avó foi polas súas rendeiras, velaí a cousa que os seus rendeiros fóronlle a polas netas!
¿Lembrádesvos daqueles catro churumbeles que cando naceron fixeron tremer ás nais e ás avoas do Porto? E xa maxinades polo que tremían as nais: por se semellaban a seu pai. Pois, non se engañaban moito porque: “ou nas mans ou nos pés, ás semellar a quen es”. E semellaron e sentaron, ou máis ben deitaron, ás da “alta alcurnia”. “Ai que sorte, siquera pican polo máis fino”, dicían as nais desafogadas.
Eran os mesmos: os fillos de Tío Xoquín, o Chosco. Nin máis, nin menos! Os catro tan semellantes na cara que non os recoñecían nin súas nais. E cun pouco tangaraño nas pernas, ou sexa, algo trencos. E os catro facendo honra a seu pai: quentes coma o lume do inferno. Dicían as meigas- pois daquela xa as había- que moitas veces ía un no sitio doutro coa mesma rapaza e nin elas se enteraban. Tampouco querían enterarse. ¡Eran tan igualitiños!
Outras veces na Furna do Osmo, armaban –mellor dito montaban- un fornicio de “entrecambio” con elas. Dicían eles que inventaran con elas iso que agora lle chaman unha “forgía”, ou algo así. E os rapaces pequenos espiando desde o Mal Paso da Furna. E os curas falaban entreles: “¡Que pecadosas!, de casta les viene a las Castitas”.
Anos antes, as pobres do pobo petaban no postigo de D. Casto para ir pagar “como podían”. Agora, os pobres xemelgos, sen petar, entraban pola fiestra da cociña, uns pasos máis abaixo de onde o fixera seu pai, Q.E.P.D., coa tía Arumiña. Mais non ían pagar o aluguer co seu corpo, senón que “viscisversa”, co seu corpo o aluguer quedaba pago.
Pero despois do verán veu o outono e logo o inverno. ¡Ai que inverno, aquel si que dou que falar! As catro fillas de Castito e netas de D. Casto comezaron a florecer moito antes da primavera. Ou sexa, que, o fornicio no solsticio ventaba traer paricio.
Aquel inverno as rapazas do pobo non poideron saír da casa nin por azafrán para vermellar o guiso. Perigo total, dicían as nais. E os pais: “Ouh muller, por María Santisma, que non salga a nosa filla fóra da casa, con eses catro fogueteiros ceibos por aí”.

E así as pasaron canutas tódalas mociñas do pobo. O Campo, a Calle e a Ribeira semellaban un cabazo sen millo, nin rato. Neste caso, nin rata, pois, sen mozas tampouco había mozos. Como moito á misa, pero entre os avós. E as fiestras comezaron a enreixarse en cada casa onde había unha filla. Os ferreiros non daban mans. Moito chiste, pero…, quen máis quen menos non pegaba ollo de noite. Nin no tempo dos roubos houbera tanta vixiancia!
Un domingo despois da misa, o crego da parroquia mandou aviso ás catro parellas pra que subisen pola tarde á rectoral da Aldea. Aquilo non podía quedar así e mais naqueles tempos. Pero a cousa tivo pelos, ningún dos oito sabía cal era o seu nin a súa. Seica foran arreo. Ata que o cura cortou polo san: “Mirade una cosa, al fine y al cabo sodes cuatro hermanos de las dos partes y llevades la mesma sangre en las vosas venas. Así que, voi poner en la mi mano unos numeritos y cada uno de vós sacades uno. Ellas estarán con le número del uno al cuatro y cada uno cogerá la suya futura esposa. Se non hai acuerdo vos excomulgo a todos fóra de la mi parroquia”.
Miráronse entrelas e, “mecághon la leche”, calquera sabía agora cal deles sería o pai da súa criatura. Eles tamén miraron, miraron as barriguiñas delas e quedaron “abertos do peito”: “Carallo, nós que fixemos?” Elas, as pobriñas sospiraban coa cabeza baixa, ó fin e ó cabo tanto lles tiña xán coma pericán, o asunto era saír do apuro. Total e ben pensado, os catro eran igualitiños! Non diron pío ata que o Crego ditou orde: “Veña, a escogerdes cada uno la suya que hay que hechar las amonestaciones el venidero domingo”. Eles coñecían a cada unha delas. Pero elas a eles?
Sentou as parellas por separado e mandou chamar ó barbeiro do pobo: “A este, a Aurelito, le cortades el pelo a la cunca”, “a Paquito al rape”, “a Venturito sen perrera e a Eladito xa se le conoce por los dos remuíños”, sentenciou. “E por la tarde facer los cursillos matrimoniales sen faltar. E nada de caer nel sexto mandamiento hastra la vuestra boda”, dixo o crego tusindo, pois, iso non o cría nin el con aqueles “fornicieros”, como lle chamaban os curas da táboa. O problema non era caer, o asunto era que non se erguían de riba delas.
Quince días adiante chegou á Calle a carrilana semanal e baixou un vello de moito postin. Ninguén o coñecío por mor do chapeu ata as cellas e a bufanda tapabocas. Cun caxato nunha man e na outra a maleta, no Río da Roda virou Campiño abaixo. Pero o ollo esquerdo tapado cunha tercia de coiro fíxo cavilar axiña ás caviladoras: “Ai carallo, que é D. Casto…!”, dixeron cunha man no queixo e a outra debaixo do mandil.
Levaba uns 16 anos fóra e viña chamado polo seu fillo para axudalo no arranxo de buscar vivendas ás súas netas. E porvir ós seus netos políticos e futuros bisnetos. Pero na carta, o alifáfaro Castito non lle dixera toda a verdade a seu pai, D. Casto cando vío ás netas e soubo quen eran os noivos botou a mascada. Iso si, dixo que era o mareo pola viaxe.
Un més adiante os catro noivos diron o “si quiero” sen malditún zolás. Ai, pero no de: “prometemos ser fieles ata que la muerte nos separe”, xa non foi así a cousa, miráronse de reollo e rosmaron algo en voz baixa. As noivas, xa nin rosmaban, ollábanse entrelas, e limpaban a suor co pano da cabeza.
De padriños, D. Casto con Clotilde (Arumiña) e Castito con Claudomira (Agapita), as nais dos de marras. E logo dúas parellas de mozos que se prestaron á ocasión por falla de familia. As amizades voaran por arte de “birle-birloque”.
Despois dun xantar no Rancho do Campiño mesmo en fronte á casa dos Castos, os matrimoniños foron indo cada un para cadansúa casa das moitas que tiña o vello. Logo, dúas lanchas novas da Telleira para cada dous deles! “Lo que uno tiene que ver antes de morrer”, dicía D. Casto dando o Nombre del Padre. E iso cun ollo solo.
“Diolo queira que non teñan xemelos, pois, elas xa o foron, eles tamén, e, contan os vellos que iso é “herditario”, dicían as agoreiras pelando as canexas no potin da cañeira da porta. “Muller, chegha con ver esas barrighas. E Dios queira que non lle veñan cuatrillizos ó andaren cos catro irmáns”, dixo outra quitándo unha galada co dedo gordo. “¿Vós logho non sabedes que A Pendeja solo parío un e deitouse con seis o día de San Hadrián?”, terciou outra. “¿Vítelo ti, porque aquel día á festa non chegátes e do Porto saíches, naverdá?”, berrou a menos rexubeira.
Entre pitos e flautas ( non pensedes mal, é un dicir) veu o maio das flores coa forza da primavera. E foron chegando os paricios de tales auspicios. Cada unha foi tendo dous xemelgos, e, menos mal que parío unha cada semana.

----------------------------------------------------------------
Eu Corme, o que isto vos conto, pillara unha gripallada no més de abril e estivera uns días na cama. “¿Así que fotes ti quen lle quitou o ollo a D. Casto, non?”, espetoume Carmen unha mañá almorzando. Coa cunca na man e a culler na boca atraganteime e tusindo, as sopas esfungalladas saíronme polo narís. “¿Pero Carme, quen che dixo a ti tal cousa, muller?”. “Ti, meu home, coa febre esvaliáches e soñabas en voz alta que querías quitarlle o outro ollo a D.Casto, pois dixera el que aínda vía de máis. Despois, viñetes cara min e…, senón me aparto…, quedo eu torta”.
Eu pensei que me ía petar e fun recuándo no tallo contra as portas da despensa da salga. Pechei os ollos ó ver o coitelo en riba da artesa e vinme home morto. Carmen, cun trapo limpoume as fungallas dos beizos e maxinei que sería polo de borrar as “ghuellas” ou pra que fora un morto bonito. Xa sen alento sentin os seus labios contra os meus. E quedei patateso con aquel bico de tornillo. Debe ser o bico que me dá antes de morrer, dixen pra min.

“Nunca pensei que me quixeras tanto, meu Corme”, escoitei e fun abrindo unha mingalla as pestanas. Dixérame meu irmán Hadrián: “Corme, as mulleres “sonche moi sen vir ó caso”, se un día che manda baterte do Carral en baixo, percura que sexa desde a Fonte, haiche menos altura”.

CHAMADE A TELEFÓNICA, PERO EN GALEGO

2011-09-18T23:52:00.004+02:00

Hoxe e por non atopar aló moito de que escribir, e reláxame un montón, vou facer unha limpeza da miña oficiña, por chamarlle algo. Dicía a finada de miña nai cando vía as cousas amoureadas sen xeito nin dereito: "Esto parece unha esterqueira”. Mellor definición imposible, isto é unha esterqueira. E sóbrame espazo para montar as oficiñas de Corméndez & Compani S. A. o día que me toque a primi! Porque o presi xa o hai, as oficiñas tamén, teléfono con ordenata idem e andeles sobran para os arquivos.
Pensando nisto, antonte chamei a telefónica polo vencemento dunha oferta, e, mirada vós se están de pernas abertas que me rebaixaron a tarifa cinco €. Amais diso, que me aumentaban a dez megas a cousa. Ou sexa, báixanche cinco e sóbenche dez. Xa non sei se este é o teorema de Pitágoras ou a báscula da cáneba dun tendeiro vello.
Malia que nunca diron os pesos a catro pts., dicía tamén miña nai. Así a cousa, eu penso que as ditosas “meigas” aínda mas escaquearon, pois, dende o xoves, o día de autos, isto vai máis lento ca unha tortuga vella con reuma, colesterol e artrosis.
Ai, pero a "atención al público” é fóra de serie. Sáeche a voz dunha moza sudamericana, que, con tanta distancia e pensando que é unha mulata, la mar me deixe se a escoitas: “Diga con voz bién clara lo que desea D.Jesú”. E ti intentas poñer ben os catro cabelos que che quedan na molleira, non vaia ser que ela te estea vendo, mentres dis con voz fina: “Facturación y ofertas”. “Ahora con nueve cifras, diga el nº para el que desea la gestión”. E de repente quedas obnulizado e non te lembras do teu nº pensando na morena do outro lado do Atlántico. Como se non souberan o meu nº que o teñen na pantalla! “Ahora diga: “Si desea ser atendido en castellano, diga con voz clara: Castellano". "Se desexa ser atendido en galego, diga ben claro: Galego”. E ti coma bo galego, pois iso: Ghalegho. E escoitas de novo: “De seguido lle pasamos cun comercial, non se retire”.
E comeza a soar: Para Elisa, de Beethoven, en Mi menor, que para algo un é da profesión. E así seis veces. E digo eu, logo non podían poñerme a Quinta Sinfonía, o mesmo tempo chegaba para escoitala enteira?
Pero quedéivos moi contento, tan contentismo e aloulado que me esquecín desta outra dadiva/regalo: Tamén 500 minutos o finde, e cincuenta á móbiles de balde durante a semana. E non paraba o paisano, porque era un home, non pensedes mal. A miña cabeciña, que non para, xa comezou a pensar que nos ían agasallar coa viaxe a Benidorm para a semana que vén, agora que a acabamos de pagar a T.Cotelo. ¡E pensar que chamei para que me quitasen os 0,50 do Buzón de Voz!

-------------------------------------------------------------------------------------------

P.D. Esquencínme de novo: Un cuarto de hora despois, unha voz de señorita moi fina, pero en off, por suposto, preguntábame se había quedado contento coa atención por parte deles. De ser así, que a valorase do 1 ao 10. E dinlle un 10, nunca aprenderei.

POR QUÉ NON FACER ESCOLA DA NOITE?

2011-09-07T20:43:00.002+02:00

Así como ledes, pero facendo eu de mestre e aos da miña xeración, pois de cotío me din que non entenden o galego. A verdade que lle collín tanta teima no de estudar agora á miña idade, que, ata teño gañas de ensinárllelo aos meus compañeiros da escola. Mellor dito, da escola que non tivemos. Mais iso si, en plán ledo e pavero. E coido que algo aprenderíamos todos.
Dende que comecei con este mester, decateime que un filólogo da nosa lingua sempre se desenvolverá mellor mundo adiante que un graduado escolar por moito castelán que fale. Foi unha das cousas que máis me abriu os ollos, pois, eu tamén pensaba que non era así.
A prol disto vemos a miúdo que cando fondea un iate na Ría e veñen a terra por exemplo, ingleses ou franceses, deseguido vemos que aínda sen falar español saben andar polo mundo, pois case sempre se ve que son xente con estudos no seu país de orixe.
No concernente a isto, gardo como un meirande tesouro, os artigos de D. Víctor Freixanes que cada semana publica a Voz de Galicia. E vexo con pasmo que emprega os mesmos termos cos que nós falamos, coma se fora un cormelán máis. E dicimos que non o entendemos! O que non entendemos é o castelán por moito que nolo pareza. Se un non entende a lingua que fala, mal pode entender a que non fala.
Hai verbas de nosa fala que por moito que queiramos non teñen traducíón ó castelán respectando o seu verdadeiro sentido:agarimo,aloumiño,señardade, saudade, morriña, celme, acicaladas e un longo, etc. Poñendo un exemplo temos como o poema máis lembrado de Rosalía é Negra Sombra, ela que cáseque escribiu todo no castelán da época, pero castelán.
En base a este exemplo, esta mesma semana decateime disto cando unhas madrileñas me viñeron dicindo que non entenderan a semblanza que fixen d´Os Maravillas (Calixto e Ramona) na Praza do Pan. De seguido me puxen á tradución e xa a rematei. Ben, pois a tradución dame un ataque de risa en castelán por moito interés que puxen e a golpe de diccionario. Tal é a cousa que casemente non me atrevo nin a ensinárlles o traballo.
Volvendo ó profesor Freixanes, que non me diga ninguén que non entende estas súas verbas que eu vou escollendo: “Os vellos veñen fardados de domingo”. “En sendo eu mozo”. “Ela é teimosa”. “Neste mester, ela esixía”. “Os alumnos atuaban ó mestre”. “En que lerios andamos metidos?”. E así podería seguir con estas frases que as entende o máis estulto. A min cáeme a baba léndoas.
En conclusión, o “escolante” xa o hai, e de balde, somentes faltan os alumnos para a escola da noite no preto inverno.
P.D. Que ninguén pense que se me subío á mollera o de mestre, aínda teño os pés no chán. É unha maneira de aprendermos todos, e, eu o primeiro.

CORME, COMA TI NINGÚN

2011-08-07T23:34:00.000+02:00

Co permiso de José Rey utilizo esta súa foto que me enche de abraio.
--------------------------------------------------------------------------
Cada día estou máis namorado do meu Corme, non teño que facerlle, e este ano a pesar do tempo, pois santo do mesmo, aínda parece que hai máis ambente.Levaba anos sen desfrutar tanto da vila que me veu nacer, e agora dende o novo peirao unha nova ilusión parece espertar, non solo en min, senón en todos os nosos veraneantes, asíduos eles que xa forman parte da familia cormelán. A verdade, todo o que vén unha vez queda enganchado de por vida. Ata dá máis devoción ir á misa ós domingos, Deus mo perdoe se peco. E xa te saúdan pola rúa coma un máis do pobo!E que sei eu como vos vou comentar este meu namoro de vello. Cando penso que de rapaz, calquera outro pobo da bisbarra me feitizaba! Sería o saír do cascarón, coma tódolos púberes. Ata que nos decatamos que non, que coma a nosa vila ningunha, sen menosprecio, por suposto, das demais da comarca.Agora temos o froito do noso traballo da Asociación de Veciños: O Xardín Vello, como se adoita chamarlle. E velaí, onde as vilas máis pretas non teñen esta xoia, pois, realmente xa parece unha alameda. Mesmo dá prace ver ás parellas facéndose garatuxas e aloumiños á sombra destes plataneiros e palmeiras que hai uns 40 anos tiven o gusto de prantar con sacho e pá. E dicía eu naquel entón: Chegarei a velos frorecer? E cheguei.Tampouco sei o porqué, ou mellor dito si o sei, pero os nosos cruñeses cada día botan máis de falta o ar do seu Corme. Veñen a finde e van cos pulmóns ateigados. Aproveitan as pontes cada día con máis devezo. E que dicir dos nosos rapaces cruñeses, estes reviven no pobo que os veu nacer.Corme ten futuro, meus, nunca o pensei. Non, non é un futuro industrial, é un futuro de agarimo, de raiceiras, de morriña, de unha idiosincrasia senlleira. De apelidos propios con raíces lonxevas, algo tan sinxelo, pero que non é tan doado atopar.Sentade fronte ó ordenador, premede nesta foto e sentiredes un formigueo, isto no é unha vila, mesmamente parece unha cidade. Ai, meu Corme, coma ti ningún.

NO CARME DO BRIÑO, 18 DE XULLO DE 2011

2011-07-22T23:13:00.002+02:00

Pasarían 48 anos dende que toquei nesta romaxe coa banda de meu pai Basilio. Tiña eu 19 e unha gañas de comer o mundo coma calquera rapaz desa idade. Malia que a preta morte do meu proxenitor, truncaría toda aquela ilusión.

Estoutro día foime de mágoa, aínda que a chuvia freou á cantidade de romeiros que sempre acoden á Santa e iso axudoume en certo modo a levar mellor tanta emoción. Por intres a cabeza voábame a aquel outro 18 de xullo do 1.963. Tiven que evitar baixar á beira do Río, onde xantáramos coa friameira de costume á sombra de carballos e vidueiros. Se o fago, será algún día que vaia solo e poida chorar sen testigos. Porque 48 anos despois, choro polo meu coma o primeiro día. Como non vou facelo, se en cada festa ou romaxe só escoito aos máis vellos: "Este é o fillo de Basilio".

E velaí estou eu con 16 anos máis vello cá meu pai. Mais non poido falar aos nenos e mozos das miñas nostalxias. Eles non o entenden. Non entenden que a vida é así. Nin falla que fai, teñen que ter esa ilusión que eu tiña á súa idade. E miro á súa face inxénua mentras penso dirixindo: "Que nunca pasedes por isto, polo de perder a un pai tan novo".

Ollei ao rexo e vello carballo de uns 200 anos e escondínme trás do estaribel dunha rosquilleira para enxugar as bágoas escorrendo polas meixelas. E rememorei os arcos que vedes no retrato do Ara da vella Igrexia. Sí, xa estaban alí hai eses e moitos anos antes. O repicar das campás á hora da procesión fixo a súa parte , tamén son as mesmas. A volta ao Campo trás da Santa foime dura pisando na herba mollada, mais a chuvia que caía axudoume a limpar a face comabén que non choraba.

Este ano cúmprese o 75 aniversario da formación da Banda na fronte de Teruel, de esta mesma que acó vedes, pois, non en van foi resurxida sobre das raiceiras da de meu pai, a derradeira de Corme. E este día, 18 de xullo, foi tamén de triste recordo como subliñaban esa mañá os xornais: 75 anos da triste guerra. Unha data xa en por si de tristura que para máis levoume ao Carme do Briño, agáx que o recibimento dos romeiros non poido ser de máis agarimo: "Por fin tocou o fillo de Basilio".

UNHA MERENDA EN FAMILIA

2011-07-02T23:11:00.002+02:00

Antonte publicaba a Voz a foto de unha merenda na romaxe do día de S.Pedro aquí na nosa comarca. Nada novo baixo o sol, somentes que de pronto sentin as meniñas húmidas, eu son así. E decateime do inmenso valor que ten en col dun taboeiro de pino con dous cabaletes, unha empanada, unhas tortillas e unhas sinxelas viandas de calqueira romaxe. Porque ao seu redor estaba toda unha familia e iso ten máis prezo ca todo un banquete de voda a cen euros o cuberto.
Hai cousas, meus, que un non acaba de comprender, eu que vin milleiros de merendas na miña vida de músico, teño que ver esa foto nun xornal, para de repente darme conta do auténtico fervor de acudir rezar unha misa ao Santo, para logo desfrutar coa familia.
Pero digraciadamente non sempre é así, outros acoden ao Santo e procuran alonxar un treito para o intre de dar a man coma irmáns. Velaí a diferencia. E velaí o que eu non entendo, como se pode crer e rezar a Deus sen dar fala á familia e non sentir un remorso? Esta tamén é outra das observacións na miña vida cotidiá de trotamundos, pois, sempre dixen que fun un ollador do meu entorno.
No que a min respecta, nunca aceptei aquel, para min triste refrán: “A familia está para as ocasións”. Para que ocasións? Esta é unha das frase que máis odio, dito sexa en román paladino e sen máis reviravoltas. Eu desde que peche os ollos non teño falla da familia que en vida me dou as costas. E menos que acepten o pésame polo meu pasamento. Non, a familia que só está para as ocasións, que non perda unha noite de velorio nin unha tarde de soterro para acompañarme con face de circunstancias. Dí outro vello refrán: “Mellor solo que mal acompañado”, aínda sendo no derradeiro día.
Por iso, meus, non entendo a que carallo vamos de romeiros ofrecidos e fervorosos, escoitar catro misas, levar un velón de seis quilos e pasarlle o pano ao Santo, se logo non somos capaces de compartir unhas chulas de pan e ovo coa familia.

CHAMÁNBANLLE:CALO CALO

2011-06-04T23:27:00.003+02:00

POEMA
Das tebras do mar infindo, en Corme ficou o Calo,
meigas e trasnos coas figas, falaron de conxuralo.
Cal anxo do Ceo coitado / tenrura que entenrecía,
náufrago esmirrado / esgotado el tremía.
De fame esgorecendo / e a roupa sen enxugar,
chegaba a el o recendo / do caldo quente no lar.
Ninguén soubo onde el vir / nin o seu nome chamar,
pois, só sabía dicir / calo calo, ó falar.
Mesmo era un malpocado / das ondas do mar batido,
que semellándo a un fuxido / esmolába un bocado.
Sen roupa de mal remendo / descalciño camiñaba,
mais de abafo repelendo / só nos pobres tiña entrada.
No vagar do triste fado / non atopou un esteo,
tantas noites ó sereo / dos poxigos rexeitado.
Nin de hedras pardiñeiro / nin cabana de palleiro,
non fora o demo deitalo / nun cabanel ó abeiro,
O seu fogar foi a rúa / a súa cama o chán,
durmía co sol do día / que a noite fría era en van.
Mais na noite silandeira / ó rueiro espertaba,
que ó socairo da soleira / ollában como ouveaba.
Loiro famento, ouvía/ alma de cándida pena
da artesa broa resesa/ el duras codias roía.
Unha noite de luar / a unha lubre foi levado
bouránronlle prá eivalo / até case agonizar.
Era a vergoña da vila / dicían coa terra na man,
quen letanxías rezaron / no Cubeiro un serán.
As plañideiras laiaron / irtas meixelas sen bágoas,
baixou o cadaleito á cova / de mostrengo as catro táboas.
Nin campa dun vello valado / nin cruz de dous carabullos,
que pra calar os murmurios / o alcume foi vedado.
Floreceron alecrins / no seu túmulo, cal foxo,
roseiras son as dos ricos / dos pobres a flor do toxo.
Na escura noite ó embalo / petos na amura resoan,
e os cegos morcegos voan / coa lenda de Calo Calo.

A COITADA DE LUÍSA E ROQUE

2011-05-20T23:15:00.002+02:00

NOTA:Parte dun capítulo de miña inédita novela: Carme e Corme, baseada no século XII.

---------------------------------------------------------------------------------------------
Aquela tarde de inverno, Roque pillou camiño da Aldea. O amor podía mais que a chuvia con temporal e, o baile de zanfona era a ilusión semanal. Pero antes quixo saudar aos seus tíos da Escobia e de paso enxugar os trapelos mollados.
Ao carón da lareira viu amosar á súa curmá Luísa baixando do sobrado. Namais ver a Roque estoupou en chanto: “Roque, a túa moza e o meu mozo fánnos os cornos, vense ás furtadelas. Sábeo toda a Aldea”.
Roque quedou irto, sen fala e pálido. A súa noiva, o seu primeiro amor! Se estaba cego por ela! Non, non podía ser verdade. “Si sobriño, é certo, eu mesmo os pescudei nun vello pardiñeiro de Gondomil”, díxolle seu tío Hadrián.
Saíron todos e solos quedaron os dous coitados. Xa non había baile, aínda que iso sería o de menos. Enxugáronse as bágoas coa caluga baixa. Non atopaban verbas para aquela situación. Sentados no tallo da cociña colléronse das mans sen darse conta. Como tantas veces na vida. Centos delas dende pequechos.
De socate, Roque sentío algo que o fixo estarrecer. Nunca sentira aquela sensación das mans de Luísa. Mirouna á face e no brillar das húmidas meniñas viu algo que nunca vira. Un novo destello. ¡Malia que era a súa curmá e aquilo era unha vergoña! Non, non podía ser. Sen dar pío pillou camiño das Areas entre os chuvascos de vendaval. Sempre durmía alí despois do baile nas noites de mal tempo, mais despois da coita e do sentir das mans da súa curmá quedou sen fala e abouxado.
Un mes adiante, os seus infieles ex quixeran volver as noces ó cesto, malia que nos lles valiu de nada. Pero dende aquel día, Roque era outro na casa, comezou a adelgazar e non daba pío. Seus pais estaban ó tanto de todo. Ata que súa irmá Remiña urdío de facer que seu tío Hadrián os convidaran a xantar na festa de aninovo. Para algo era muller e tamén notara algo na súa curmá Luísa.
Na mesa mesmo parecían dous viúvos sen erguer a vista para non ollarse. Rematou o xantar e Remiña falou de saír á eira naquela tarde soleada de inverno. Como tantos centos de veces que alí rebuldaran de pequechos. Ata que foron entrando á fala e Remiña foise ladeándo sen que se decataran para os deixar solos.
Sentaron ó pé da casadeira do cabazo e paseniñamente as súas meniñas volveron a brillar coma un relampo. Sen darse conta, as mans comezaron a buscarse ata entretezer os dedos: “Luísa, aquela noite…,xa sabes cal, a pesar da mágoa sofrida espertou en min un sentimento e, dende iso a miña cabeza é un desfollar margaridas por mor de saber se o meu sentir por ti é de verdade, ou ben polo desengano que os dous sofrimos. Luísa, eu …,non sei que dicirche”.
“Roque, a min pásame o mesmo, sei que somos curmáns, que moitas parellas casaron por amores coitados, unhas foron adiante e…, outras quedaron no camiño. Eu tamén desfollo a margarida nas tebras da noite e na luz do día, sabes?”.
“E ó final, que pétalo che sae, Luísa?”. “Roque, xa que faláche da margarida primeiro, dime cal é o que che sae a ti, pídocho?”
“Pois…, se ti o dis, velaí vai: Que te quero, Luísa. Pero o pétalo da túa flor tenme desacougado, eu tamén devezo por sabelo, aínda que.., vou pechar os ollos,e, se a cousa se tercia, “ollos que non ven, corazón que non sinte”.
Foron segundos tan longos que el tremía ó non escoitar nada. Ata que en vez de ouvir sentiu, sentiu a súa boca contra a del e os seus brazos ó redor do pescozo premendo. Sen erguer as pálpebras abrazouna con paixón e sentiu as molladas meixelas. Abriu os ollos e miráronse de novo ás húmidas meniñas”. “Quérote Roque, ata o fin das nosas vidas”.
Sempre foran coma irmáns e, aquel lerio dou que falar sen resollo na parroquia. Aínda que foi o mesmo, eles comezaron de noivos e agora xa se dicía: “Fixeron ben, e, os outros percales tiveron o que merecían”. Falouse das trabas que poñería a igrexia á hora de os casar se algún día chegaban a iso. Mais os prexuizos había que os deixar a un lado. A familia vendo o que lles pasara ós dous, aledouse que se sentiran namorados de verdade. Sobre todo cando vían o respecto que entreles se tiñan…, alomenos diante da familia!

FILLOS DE MAMÁ SUSA

2011-05-11T23:05:00.000+02:00

Agora que acabo de aterrizar na 3ª idade, voume dando conta de como o tempo foi pasando e con todos aqueles compañeiros que fomos á escola non cruzamos catro palabras ao longo da vida. Uns bos días, un deica logo e pouco máis. Pero o tempo pasou, pasounos a vida e non tivemos unha conversa nin sequera para lembrar a pouca escola que tivemos.
E levámonos ben. Non estamos a mal. Outros xogan a partida e van de viños, non é o meu caso. Pero tampouco, tampouco hai conversa seria entreles. Fútbol, calamares e pouco máis.
É ben certo que os amigos non son os que nacen no mesmo rueiro, os amigos iránche aparecendo ao longo do camiño da vida. Onde menos o pensas. E de repente sintes unha sensación como se os coñeceras de toda unha vida, coma se foran os teus verdadeiros veciños.
Cada ano ou cada varios, aló polo estío, aparecen os que viven na diáspora e pouco máis ca un guiño de cabeza ou un ola seco. Como moito unha aperta de man e dúas palabras. Parece que nos tivéramos medo.
¡Cantas gañas teño de xuntarnos un día e enchernos de falar! Non hai dereito a isto, parece como se nos tiveramos respecto e falla de confianza. Que ben o pasaríamos lembrando o tempo das pedradas por falla de escola. De carrexar correada e golfe deica o mesmo Cairo ou de ir ás pinas a Serra. Falar daquel leite en polvo que se inventou polo 1.955 e sabía a todo menos a leite, ou sexa, que non se tragaba, pero había que poñer un sorriso ao mestre mentres se che pegaba ao ceo da boca un dos bolos por non ir ben remexido.
Falaríamos tamén de Mamá Susa, pois a nosa xeración podíase chamar: Fillos de Mamá Susa. E poderíamos facer unha Misa na súa honra e logo unha cea, onde por suposto falaríamos dela e dos tempos que xa pasaron e non volverán. Na conversa -a mellor terapia- sairía como íamos á chatarra para comprar pirulís ou algún pitillo de Celtas. E fartaríamos de rir.
Pero non, non somos capaces. Nacemos no mesmo rueiro e xa. Realmente non somos amigos. Non temos confianza entre nós. O destino fixo que as cigoñas de París nos trouxeran na mesma dirección. Pero namais.
E protesto, meus, protesto que solo nos lembremos de irnos ao soterro e ollar no recordatorio cantos anos tiñamos: “Hai sí ho, era un ano máis vello ca min”. De seguir así as cousas, prefiro que non me veñades ao soterro.

O SPA DOS NOSOS AVÓS

2011-05-02T22:26:00.000+02:00

Non tiveron ducha, baño nin chacusi. Tampouco radio nin televisión e menos fío musical. Escasamente coñeceron a luz eléctrica e non ían á piscina nin ao chiscólogo polo de relaxarse co estrés.
Non, os nosos avós non coñeceron esa verba. Quizais viñese no diccionario, pero tampouco había diccionario, aínda que mellor dito, non estaba inventada. Os nosos devanceiro/as relaxábanse co sacho, o rancaño ou co fouciño, co feixe de herba ou co xerro do leite á cabeza.
Outros co remo ou en barcos veleiros coa estiba nas bodegas e na cuberta. E da bodega enchendo sal ou cemento. Malia iso, tampouco tiñan ducha, retrete nin auga doce para lavarse sinxelamente por parroquias. E elas, nosas avoas, coa caixa de peixe deica as minas de Varilongo. E non tiñan estrés os nosos devanceiros.
Os nosos avós tampouco ían á praia para broncearse e menos aínda ao solarium. Xa estaban morenos de tanto sol no traballo, co salitre do mar ou co vento norteiro das agras e chousas.
E agora non nos chega coa ducha, o baño, o chacusi nin a piscina, agora hai que relaxarse co spa, ou sexa, o mesmo antes citado agás que todo revolto, pero con nome moderno.
Mais se nos remontamos á historia, isto xa o inventou Cleopatra bañándose en leite de burra, pois, naquel entón non eixistían as cremas hidratantes en envase de plástivo ou cristal con fecha de caducidade. E á condenastra abanicándoa dúas ducias de doncelas con plumeiros de pavo real!
Non sei porqué, pero creo que nos estamos pasando catro parroquias cando falamos de estrés. Tamén lles estamos faltando ao respecto aos nosos ancestros, eles que na súa humildade xamais empregaron o termo reivindicar nin se queixaron de nada.

UNHA DE CHISCÓLOGO

2011-04-23T23:43:00.001+02:00

Sucedeume hai uns meses. Estaba eu esperando a quenda para entrar ao meu psicólogo, cando de súpeto se me ocurreu unha idea, metin man ao peto, saquei unha tiriña de papel e nela escribin: “Non hai dereito que veñamos os que vimos, polos que tiñan que vir e non veñen”.
Namais entrar, lle la din ao psicólogo e quedou pensativo logo de relela unhas cuantas veces. De pronto díxome: “Jesús, este apunte lo llevaré a nuestro próximo congreso”.
Efectivamente ao psicólogo ou psiquiatra vamos moitos, pero non por mor de ser os de máis falla, senón por ser máis débiles de nervios, ou sexa que, o ter nervios non ten que ver con estar mal da casqueta.
Pero velaí onde esta miña frase me comezou a facer mágoa dende aquela mañá, e, máis cando veño de comprobar no día a día a moita falla que tiñan de ir os que realmente debían, pero non van.
Na sala de espera comprobo que a face de todos os pacentes reflicte tristura, pero nunca que estean mal do caletre. Ao mesmo tempo teñen cara de boa xente, agás que falla de carácter e sangue fría, dito sexa en román paladino.
No entanto a isto venme á memoria aquela vella frase tan usual para moitos exemplos: “Nin son todos os que están, nin están todos os que son”. Nunca mellor aproveitadas estas verbas.
Malia que isto caerá en saco roto e todo seguirá o mesmo. O mundo, a vida é dos fríos, cínicos, sangue fría que non coñecen o que antes citei, esa enfermidade como é a de padecer nervios. Persoalmente sempre perdo do meu lado, aínda sabendo que teño razón. Por qúe?, por medo a min mesmo, porque vou ser eu quén o vou a pasar mal.
É triste chegar á conclusión que un se teña medo asimesmo. Parece de risa, pero eu, o meirande inimigo o levo dentro de min, ata perdo de entrar en debates anónimos de algúns xornais, porque sei que esa noite non vou pegar ollo logo de ler as respostas.
Aínda sabendo que é pecado, un sinte envexa cando ve ao do lado tomando un viño ou un café, unha cervexa ou un cubatiña. E un sempre con tila, descafeinado e auga, toda unha vida con auga e sen padecer do estómago. Logo, toda unha vida atiborrándose de pastillas e con elas no peto para unha emerxencia. Agás que sempre hai quen o pase peor, non se pode caer en soberbia
Mais se algo me sirve de consolo é que, da mesma maneira que o polo Norte xa non é tan frío, tamén os tan fríos deixan de selo segundo lles aperten as caravillas. ¡Ai, cantos fortachóns vin chorar! A todo porco lle chega o seu San Martiño.

A ARTESA

2011-04-13T22:52:00.001+02:00

A artesa foi durante séculos un dos mobles máis funcionais en todos os fogares humildes, pero sobre todo moito máis no rural. Esta peza de madeira de pino facía de mesa de cociña e de gardalouzas, amais da súa específica función: a de amasar e levedar a broa ou o pantrigo, cando o había, ata chegar o intre de enfornar.

Colocada ao pé do alcedeiro, estaba ao alcance da man de todos os comensales para pillar sen moito esforzo, o prato, a culler, o garfio, o coitelo, a cunca do caldo ou a caneca do viño. Rematado de comer, axiña se metía baixo a súa tampa toda a baixela empregada na comida por mor de saír axiña ao monte ou cadaquén ás súas trafegas.

Ben mirado, parecía un adianto dos modernos lavavaixelas, neles tamén se ateigan os utensilios do compango. Agora ben, mentres que este último fai a trafega de lavar a louza sen sequera estar á vista, na artesa tampouco se vía, pero xustamente escondíase por non a poder lavar. Había vertedeiro, pero non auga. Aló contra a noite, metíase toda cacharrería do día no balde fervendo da auga das vacas, co cal se obtiñan dúas funcións: aproveitar os restos dos pratos e cuncas, fungallas de broa ou patacas do caldo sobras, para despois de saír lavada deseguido amoureala de canto nunha cesta ou paxe de mimbre e logo de escorrer no vertedeiro encasillala no alcedeiro unha vez enxugada.

Máis unha das típicas funcións deste nesquencido moble, era sen dúbidas a de erguer a tapa, poñer a estanca ou coa mesma cabeza termar nela mentres se botaba un bocado ou ben xantar. Cando o facía unha sola persoa, se alguén petaba á porta, abaixo a tampa e ninguén sabía o que se xantaba, eran tempos de non contar a vida de un nin ao mellor veciño.

Ben pensado, esta función daba o sorriso, pois, co roer do comensal, e, caso de ser unha tallada de pernil, o movemento das fazulas facía que a tampa co bombeo subíse ou baixase ao mesmo tempo. Coa artesa, o alcedeiro, o vertedeiro sen auga, sen baño nin ducha nin luz eléctrica para ver, sempre chegaba o tempo para todo. E o planchar era co ferro de cinzas da lareira e de aspiradoira a vasoira de palla. Logo, a lavadora era o río que máis auga levaba e nel había liortas pola pedra de máis arriba onde a auga chegaba máis clara, cousa natural.

Parolábase ao socairo do cabanote ou no abeiro dun ribazo. Había fiadas e noites de contar contos. E os noivos moceaban sentados en col do tallo de matar o porco, aínda que ben pensado, abofé que xa tiña cabeceira polo de “matar a cousa”, caso de non haber “mouros á vista”. Sempre podía haber un velorio no Lugar de Baixo e a casa quedaba sen guardia.

Agora que non hai bois nin vacas, leiras que prantar e chousas que coller, nin todas as facendas antes nomeadas, a artesa mercada na feira de Portugal, é un adorno máis, pero na cociña do garaxe polo de non luxar a de verdade. E non hai tempo de nada coa casa ateigade de canto cachibáche sae na televisión. Ata saíu a aspiradoira sen fío nin ter que andar cabo dela.

A lavadoira traballa mentres se ve a Belén Esteban, (tamén é moi bonita e vale a pena). Logo o microondas polo de quentar un cazoliño de leite, pois fame non hai malditúnha. A roupa non hai falla de a poñer ao clareo en ningunha matigueira nin a enxugar no balcón en cordelos, xa temos a secadora. E todo traballa mentres durmimos!

A MESA DO SOBRADO

2011-03-31T23:03:00.002+02:00

Ai, a mesa do sobrado, cantas lendas e canta historia en col dela. Sen dúbidas tivo que ser de carballo rexo, noble e centenario para gardar tantas historias de ledicia e tristura. A mesa do sobrado foi durante séculos o símbolo da riqueza ou pobreza da casa dos seus amos.

Mais, en todas elas cumpriu casemente a mesma función. No día do Santo Patrón, a mesa do sobrado era o punto de encontro da familia, onde avós, pais, fillos e netos ateigaban de ledicia aos vellos da casa. Co patrucio da familia na súa cabeceira, mesmo semellaba o cadro da derradeira Cea de Xesús rodeado dos Apóstolos. E o seu sorriso reflectía felicidade ao verse rodeado dos seus descendentes. Ata parecía que os desexaba encher de comida a máis non poder. Coma se tiveran fame! E non paraba o cabo da casa de insistir en comer máis e máis. Cada cunca de viño tinto emborcada sobre do limpo mantel de liño ulindo a pechado no roupeiro, ata era un chouto de ledicia. E sorría a máis non poder a patrona da casa, a nai, a avoa, a vítima da festa que non podía ir á Misa, nin logo á festa na baixa da tardiña. Ela, que pasara dende o mencer coas ollas ao lar mentres as campás repicaban a festa, era feliz a pesar de todo. Feliz de corazón vendo aos fillos e netos ao seu redor. Nin tan sequera podía estar á mesa, ela como cociñeira parecía condenada a estar preto da lareira enchendo as fontes: Cocido de fartura con repolo, arrós con galo do corral e aínda carne asada coas pataquiñas ben adobadas. Logo non podía faltar o seu roscón de pan e ovo con marmelo e un cafeíño de pota.

Pero a mesa do sobrado servíu para moitas máis cousas. Así, era o cadaleito dos defuntos da casa. Na festa cuberta de branco e, agora tinxida de negro! E riba dela a caixeta co finado da familia. Cantas veces durante o día serviu para a festa e esa mesma noite de cadaleito! E moitas das veces, milleiros delas, pola enchenta sobre todo do vello da casa. Sequera ía fartiño, dicían por costume as rexubeiras no velorio! Ai, pero sei de casos onde ao vir de enterrar ao vello, cambeában o pano negro polo mantel de festa e veña a esmorga na mesma mesa do sobrado. Era unha costume nas aldeas de terra adentro o xantar ou a cea do soterro. A mesa do sobrado era tamén a do banquete do casamento da filla da casa. E os noivos espreitando á noite para probar cama de xergón con cazula ou lá de ovella, pois, de palleiros e cabanotes estoupaban de cheos. Pero a morte do pai da noiva polas dúas xerras de viño, máis as perfias de coñac da malla dourada, facíalles pasar a noite en véla en vez de velarse como mandara o crego, segundo o libro. E para iso tanto premer no sexto mandamento! Nun intre, as cantigas de ruada convertíanse en chantos de arrepío.

Durante o ano, a mesa do sobrado servía para pasar o ferro á roupa enxoita no cordelo da horta ou da eira. E así quedaba ateigada e todo amoreado. Cada domingo para ir á misa, remexíase na morea buscando o calzoncillo de felpa ata os pés, o elástico, o pelelo o pantalón e a camisa branca planchada. Elas, as mozas da casa, buscaban con raxeira entre a galloufada que os seus irmáns lles fixeran as súas bombachiñas feitas pola costureira do lugar, a saia, a blusa e as medias coas ligas. Todo na mesma mesa e así durante o ano, pois, non había tempo coa labranza de acomodar un trapo no estante do roupeiro. A mesa do sobrado era a oficiña da casa, e, á luz das raiolas da fiestra, nela escribía a moza ao noivo na mili. En col dela desenvolvía o pai as escrituras amalloadas con cordeliños e cos lentes mercados na feira relía os lindes e ferrados das leiras, chousas de piñeiros, pradeiras e…, a mellora da casa que á súa dona lles deixaran os devanceiros sogros.

Na mesa do sobrado de unha remota aldea galega, que por suposto non vou nomear, fun testigo como convidado na miña vida musical dun feito que endexamais esquencerei. Por non haber fonda onde xantar e sendo costume nas pequenas aldeas de levar un músico a cada casa, tocoume para unha delas. Na cabeceira o patrón e uns vinte comensales ao redor. Unha das fillas viñera de Suíza á festa e estaba fronte a min. Coa euforia de nova rica polo da emigración, (pola escola que amosaba, debía traballar nunha oficiña, pero coa fregona) deseguido se fixo coa atención dos convidados. Logo de súa nai facer de cociñeira e criada, sentou á mesa ao lado de esa filla. Minutos despois e por suposto sen querer, a patrona tropezou, mentres servía a comida, nun vaso de tinto que sen poder evitalo arrolou sobre do novo e rechamandeiro vestido da súa filla: “Usté xa non tiña que estar acó, non sabe estar como a xente, é un atranco na mesa, vaia de aí para a cociña…”. Quedei e quedamos todos abraiados en tal ouvir. Menos mal que a tratou de usté mentres choraba polo seu vestido! A humilde da nai baixou a caluga sen dicir pío. Pobriña, na súa casa, na súa festa, na súa mesa do sobrado.

O TERMÓMETRO NOVO

2011-03-21T23:19:00.002+01:00

Esta foi a digracia máis grande que poido caer en Corme. Mirade que non hai falla de cousas no pobo e veña a darnos teima co artiluxio ese. E todo por culpa do alcalde, pero deixa que xa as pagará el tamén dentro de uns anos. Logo ha de dicir: “Leche, pois tiñan razón os de Corme”. (Un alcalde non pode dicir coño nin carallo).O malo é que para nós…, xa será tarde.
O conto ben sendo que isto é peor cá o barómetro do C.I.S., que sempre marca ao revés do que vai votar a xente. Ai, pero este chámase termómetro e aínda mala chispa o coma que sempre marca ben, ojallá se engañara.
Mais entrando no asunto despois deste pequeno proemio: A cousa ben a conto por mor que dende que o puxeron ao abeiro da Palmeira Maior, as mulleres non quitan ollo nin pé del. Non, non é polo de mirar os teléfonos do coche de liña nin as novidades que pon o Óscar dende a súa casa entre biberón a Antón e o chupete a Brais, nada diso, a cousa que nos trae en “perrillas” aos cormeláns, é que as mulleres solo están pendientes se suben as temperaturas.
E non sabemos o porqué, aínda que o maxinamos. Elas desexando que suba e nós que baixe. Que máis quixeramos que subira tamén!, pero ben cavilado, pouco máis pode baixar, baixado xa o está e sen abrentes de subir, ou sexa, de unha leve melloría, como diría Pemán. Tampouco é de extrañar co zolás que dá o tempo D.Santiago, non é de extrañar que cando sae aquela rapaza nova, ata parece que a cousa tende a mellorar. E non vos digo nada de cando saía aquel rapaz da melena, ai, como andaban as mulleres de alporizadas! Bastante máis cá nós pola Belén Sanesteban de Pravia. Aínda temos gustos!
Pero estamos tremendo coa subida, pois estoutro día chegou a 15º e as cousas comezaron a tomar mal carisma, quén máis, quén menos, enredou ata as tantas sen ir para a casa. Ata servíu de desculpa un partido de 2ª división. Menos mal que logo, os días do mar de fondo, volveu a baixar. Chegou ata 2º aló as catro da mañá. E tomamos un respiro!
Xa é refrán vello que Deus preme, pero non afoga. Eu quixera que virades á saída da misa do domingo, todas cara o panel e sen pestañexar: “Ai, parece que hoxe vai subir”, dí calquera delas que, a intención a levan todas o mesmo. E pillan camiño do peirao co peito cheo de ledicia facéndose unha van ilusión na mañá soleada: “Como siga así o tempo, hoxe case vai chegar aos 20º”. Pero os homes estarrecendo de frío ao socairo do malecón ou da Torriña dando voltas por mor dos pés.
Cóntovos unha cousa, pero que quede entre nós, os blogueiros. Sei de unha que ata sube ao faiado ás catro da mañá, por mor da ditosa temperatura. Ela dí que é polo da pingueira dunha tella para poñerlle unha perfia, pero non me creo nada, nin ren. Aínda que a pingueira “habela haina”.
E xa rematando, eu propoño facer unha Asociación Afectados Altos Acaloramentos: A.A.A.A., falar co señor alcalde axiña para que lle anule o termómetro do panel, ou que traia un panel sen termómetro, tanto monta. O de montar é o problema. De non facer caso ás nosas “rivillicacións”, pois, para o vinte de maio, se te vin non me lembro, que o voten as mulleres.

VELORIOS IN. NOVAS MODAS

2011-03-14T22:29:00.000+01:00

Como todas as cousas da modernía, tamén así cambearon as modas dos ancestrales velorios. É incrible que despois de mortos aínda seguimos sendo unha fonte de ingresos, máis cando este negocio nunca falla. Pero o tema que hoxe me veu ao maxín –tampouco son unha lumbreira- é o de comparar os antergos velorios cos actuais.
Cando eu era neno e o finado da casa daba ao gancho, (porque sempre somos os homes os primeiros, xa Deus goberna, a onde iremos sen muller?), veña a preparar o sobrado mentres unha muller cruzaba o Campo coa caixeta á cabeza ou no rural nun carro de vacas. E as campás de verdade tanxían a morto. (Agora métenche gravado coma os dúos, ata que veña a S.G.A.E., e pase o recibo, pois, aínda non se deron conta).
O cadaleito quedaba listo e contra a noite achegábanse paseniñamente os homes do lugar. Coma se tiveran dor no camiñar. Abeiraban á porta ou no pasillo, pero iso si, sen subir pé do finado ata aló á media noite cando as mulleres se foran indo.
As mulleres, sempre máis valentes para todo, subían e namais entrar e dar o Nome do Pai, collían o ramallete de loureiro ou oliva no acetre en col dunha banqueta e veña a poñer pingando ao defunto. Cando o sobrado quedaba ateigado, o cadáver estaba enchopado de tanta bendición. E a viúda ao mesmo tempo que enxugaba as súas meixelas co pano da man, pasábao cen veces na noite pola face do seu finadiño.
Naquel tempo os homes no cabanote quentaban o corpo con café de pota e unha ghindanga de anís ou coñá da malla dourada. Así, o sono pasaba e o referver do estómago facía que a mágoa polo morto fora esquecendo entre contos paveiros.
Neste mester non podían faltar as dúas plañideiras, cobraban cinco pesos pola noite enteira máis á hora da saída e con acompañamento. Pero había clases coma nos cantantes, pois, Amapola a Agoreira tiña mellor voz e cotizábase a oito pesos incluíndo dez Santos Rosarios coas súas correspondentes Ladaíñas. Mais a verdade que llas poñían todas e aquilo facíache repelús na pel ou casemente chorar.
No caso dos ricos (sempre foron morrendo coma os demais) había que xuntar unha ducia de plañideiras para facer quendas dado que a familia non soltaba unha bágoa. E para xuntar as mellores voces, había que recurrir ás parroquias da redonda. Ao día seguinte as chamaban á casa dos siñores para pagar a súa boa labor. “Ai, doña Rufina, non sabe vostede a dor que tiven polo seu finado?, choreille con verdadeiro dolor, máis cá polo meu home, Deus o teña na groria e me perdoe se peco. Nin un peso, Doña Rufina”. E así unha tras doutra todas de balde. Mellor non cobrar para non pagar con xuros dúas veces.
Pero os tempos cambearon e agora os velorios xa non son velorios. Morre o patrón da casa e de contado velaí o meten nunha cubeta o mesmo cás que traen os veraneantes na baca do turismo. Seica é para primeiro facerlle a necrolóxicomaquilaxe antes de o pasar á caixeta de verdade. E ábrese o pano cal escenario dunha orquestra (solo falta o fume e a cantante ensinando a perna), agás que cristal no medio. E aparece o mortiño todo bonito, sendo tan feo de vivo. Logo, a familia con calefación e o finadiño a baixo grados mentres que no sobrado da súa casiña aínda estaría quentiño.
Van chegando os primeiros coñecidos, pero alí non chora ninguén. Non é de bo ver as bágoas. E todo mundo espallándose polos sofás que mesmo parace a espera de habitación no holl de un hotel. Falando diso, agora hai cafetería, pero iso si, hai que pagar, acabouse o de beber á conta da familia. Tampouco hai plañideiras, adeus chope, agora podes escoitar o Réquiem de Mozart ou Rostro Lacerado, pero moi baixiño, polo de non facer chorar.
E que dicir dos netos, moda in, veña refregar a espalda á/ó noiva, a/o neta do difunto. Queren facer comabén que choran, pero non, é para máis fregas. Chámadelle parvos. Logo chega o enterro e a familia en limusine Mercedes no mesmo coche do difunto. E con gafas de sol, o mesmo cá jett-set de Madrí, ou sexa, para que se vexa que non ceiban bágoa.
Así as cousas, meus, canseime de falar coa familia que non quero Lotrite na boca, pois…, senón respiro morro. Nin a friaxe do tanatorio, mira que lles rogo me vistan o pijama por debaixo do traxe novo e nada, que nin caso. Ante isto tomei unha decisión despois de moito cavilar: Acordei non irme, quedar acó, pois, antes por moito e agora por tampouco, máis vale non morrer.

O PODER DE UNHA LIGA

2011-03-08T22:17:00.000+01:00

Nada novo no entanto a que o home con solo ver unha liga -de fútbol non, de muller- cegueira total. E incrible que unha barbilla de goma faga perder a cabeza moito peor cá unha xerra de viño. Pero así é, coma se nós non tiveramos tamén pernas e coxas o mesmo que as mulleres. Non sei o porqué, pero non temos arranxo. E por encima aínda fan chiste.
Todo isto vén a conto polo que me contou un médico amigo hai unhas semanas. Cando el, de mozo solteiro lle falou ao seu pai de casar, este sorrindo doulle a noraboa, agás que cunha apostilla: “Paréceme ben, fillo, pero cando a muller che mande tirarte do balcón, procura facelo dende o primeiro piso”.
Coido que nesta frase está máis todo resumido e se alguén non a entende, pois iso, a darlle voltas. Contar o porqué, sería matar o final da película, ao caletre tamén hai que darlle teima, dicía un tío meu.
Era eu un púbere, cando na tenda de miña nai lle escoitei a unha muller dicir a un home en plán pavero: “Ala, ala, que sodes o mesmo cá os canciños cando lles ensinan un óso, conforme vedes unha ligha, aló vindes trás dela”. Fora entón cando o fabricante de barbillas pechou a fábrica seguindo instruccións do goberno por mor do aparvamento dos homes.
Pero tanto tivo, a muller, tan diabólica ela, sacou toda súa artillería pesada e non houbo maneira, á falla de ligas, pois, velaí veu a minifalda. E sen medias. E os homes veña a erguer as cellas cal buítre no deserto esperando a súa presa. ¡Que medo!, dicían elas partindo de rir
Pero iso eran os homes de antes, os de Nanderthal non, os da miña xeración sen ir máis lonxe. Aos de agora lles dá o mesmo con liga ou sen ela, solo pestenexan ollándo o ordenador e a Plai Esteixon (así en galego). E non vexades como están coa boca aberta! Logo pasa unha rapaza que quita o zeluco e nada, nin caso. A verdade que a muller está pasando un mal momento, segundo a derradeira estadística, os homes acabáronse. Non sei se é que hai poucos ou se refire ao termo pexorativo de Rosa X.
Así, visto o visto, non é de extrañar que o Xulio Catedrais siga tropezando dez veces na mesma pedra. Mirade vós que é parvo o tío, que, cando hai uns 37 anos compartin camerino con el, faleille e non foi capaz de artellar palabra aínda estando os dous solos. O único sorrir. Home tan tonto aínda non o atopei no mundillo da farándula. E xa vedes, unha tras doutra, ata tiña para o seu Papuchi.
Mais ben pensado, quizais teña razón o de Miami, mellor coa boca pechada e todo que veña á rede é peixe. Quén vos día a vós que non ten alitosis?, porque senón fala, un piropo xa é moito.
As modernías non surten efecto e por riba magoan. Dende a miña xanela escoitei non hai moito a dúas mociñas(SIC): “A ver, muller, ti vés ou qué?”, berrou unha. “Espera muller que non podo correr, metíoseme o tanga non regho do cú”, dixo a amiga a berro pelado.
Así as cousas, meus nenos, un consello: Caso de arrimarse en parella de leito, alugar unha casiña de planta baixa. E a vós, miñas nenas: Que remexádes no roupeiro da avoa para a ver de atopar as medias con ligas.

O PASEO DO CAMPO DE CORME

2011-03-02T23:10:00.003+01:00

O paseo do Campo, en Corme, foi unha das cousas que máis me quedaron na lembranza da miña nenez e pubertade. É sen dúbidas un fermoso recordo por antonomasia. Quizais para os novos cibernautas isto lles soe a contos de vellos e por outra banda, para os que vivimos aquela época, poucos son os que entran en este mundo que agora lle chaman virtual. Un pena, pois entre moitos recordaríamos moitas máis cousas para lles pasar, cal manda, aos nosos descendentes.
“O Paseo de Corme”, así con maiúsculas pola raigame que tivo en toda a comarca, era todas as noites da semana dende a Fonte ata a Casa dos Cans. Nin un metro aló, nin unha braza acó. De pasar das marcas, faladurías do mundo.
Pero non, non había maneira de pasar das marcas pola razón que na Fonte había un grupo de nais, as do lado da Ribeira, e, na Casa dos Cans as de Givaje. Mais a fermosura era de tanta ledicia e bo ambiente, que, os sorrisos das mozas tan ben acicaladas, facían do Campo ata as dez da noite, unha auténtica festa de diario. Nos anos 50 tería máis relieve co novo alumeado público do cal en algúnha casa aínda quedan restos dos antigos plafóns.
As mozas en filas de cinco, seis o máis, segundo a pandilla de amigas, pasexaban collidas de ganchete e cruzándose coas que viñan de fronte. E súas nais, non vos digo nada, coa disculpa de vir dar conta da filla, aínda o pasaban mellor ouxabeándo o primeiro ligue da filla da veciña: “Ai, casamento á vista, o fillo de Manola de Manoel acaba de arrimar á filla de Josefa de José”. “Muller, tampouco será prá tanto, aínda están vermellos polo de quedar solos!”, dicía a menos rexubeira. “O que eu vos diga vai á Misa, e senón o tempo o dirá. E abofé que el a paga ben, pois ela miña pobriña de Dios”. “E ademais é mariñeiro da mercante!”, dicía outra moi calculadora e chea de envexa, pois…, o da súa filla era chalaneiro.
“Ai, esa si que é unha parella ben axeitada, case parece que Dios os fixo un para o outro”, seguían coa teima e falando de outras. “Xa, pero as futuras consogras lévanse a matar, ou non recordades que o pai de Loliña andivo coa nai de Joselo e dou que falar no Carreixo da Man Peluda!”.
Como era costume, os mozos comezaban a ir tirándo os texos a aquelas que lles gustaban, e logo eran as amigas quén se prestaban ao xogo. Ao día seguinte, o lugar da beira da pandilla era reservado á cortexada noiva, para que o seu galán lle fora contando as catro mentiras de rigor. Un més adiante e cando xa quedaran solos no baile, pois iso, tamén comezaban a pasexar Campo adiante. Pero iso sí, sen pasarse das marcas da fronteira. Despois, as outras “marcas” xa era cousa deles.
Pero tamén da mesma maneira que se vían os primeiros flechazos, asimesmo se dacataban os miróns das coitas de algunhas parellas xa noivos. E iso era máis duro, o pasar a vergoña diante das paxusmeiras: “Aí, mirada vós, e non romperon de mozos despois de tanto tempo!” “Mira ti que boa parexiña facían!, e fálase que xa había máis cá palabras”. “Ai barallo, pero se xa ían botar as monestacións este domingo!”. Cada unha daba a súa persoal opinión cos cadrís arrimados ao Pilón da Fonte.
O Paseo do Campo, foi o romanticismo puro onde os mozos galáns ateigaban de piropos ás mozas cormeás. Algúns chegaron á fama pola fermosura da súa labia á hora de piropear nas portas do Casino. Elas, ata abeiraban adrede para sentirse piropeadas aínda tornando vermellas.
Malia que coa chegada dos anos setenta, os prexuízos deixaron de selo e as mozas comezaron a ir tomar un cafeíño ao bar onde xa se ligaba sen paseo. E perdeuse para sempre a fermosura, o galano varonil con gomina, a coquetería feminina coa permanente, o ulido á colonia La Maja e ao masaje Floid, o sorriso da mocidade nas noites de estío ou do feitizo do luar na lubre. E, os bicos ás furtadelas eran bicos, eran íntimos con solo Deus de testigo. Agora xa non son bicos. Porque as cousas boas hai que saber gardalas e o primeiro bico rebousando na celme do corazón, nunca esquecerá.
Non, Corme xa non é o mesmo dende que se perdeu o Paseo do Campo.

25 FEBREIRO DE 1967/25 FEBREIRO DE 2011

2011-02-24T22:40:00.001+01:00

Pasaron 44 anos dende aquela mañá do 25 de febreiro de 1.967 cando o Suroeste zorregaba con chuvia no intre de baixar cara á Igrexia da Aldea. Mais o sorriso de felicidade brilaba nas nosas meixelas contra vento e marea.
Era o día máis ansiado da vida, da nosa vida, pero tamén de máis responsabilidade, o día que sentas os alicerces do teu fogar. Non sabes nesa borracheira de ledicia as cambadelas que che vai deparar a vida. Tampouco pensas niso.
No embelexo chegou o intre de poñer os aneis e darmos o sí quero, de mirarnos ás brileiras meniñas e os dous cun sorriso que endexamais esquencerá. Nese intre que non sintes os xeonllos en col do coxin ao pé do altar, desexas que pronto sexa túa, a túa muller e a nai dos teus fillos. Ese día marca un antes e un despois, afeitos á cociña da nai, temos que comezar a acostumarnos a ese ulido que marcará un novo lar.
Aquel día pasou coma un relampo, ata , pareceu o máis pequeno de vida a pesar que xa ían medrando pola preta primaveira. Un día que debía durar máis cá os outros. Que longos son os días de tristura e que tampouco duran os de ledicia!
Unha vida xa pasou dende aquilo, coma se fora hai uns días. Foi un abrir e pechar de ollos onde non sabes se estás soñando ou esperto. Parece que agora pasan os días máis axiña que na nenez. Pero non, duran o mesmo, nin un minuto máis nin menos. Mais facendo un reconto de todo o vivido, daste conta que xa coñeces moita historia. Como por exemplo as vodas de prata –onde elas van- ou as de ouro que…, velas aquí están á volta da esquina.
Nas noites en véla imaxinabas como sería a túa vida, a túa familia, os teus descendentes. Querías moldear cal oleiro de Buño no barro, unha familia á túa imaxe e semellanza. Soñabas esperto, porque o ser humano tamén soña cando non dorme, que todo sería un camiño de rosas e chuchameles, de fiuncho e espadañas ou pétalos de flores espallados no teu routeiro.
Agora véxome vello no espello, pero non me sinto, aínda sigo coa mesma teima de comezar de novo, de comer o mundo aínda sabendo que o mundo acó estaba e acó quedará. Cando o intelecto máis ateigado está, velaí fallan as forzas físicas e empezan os queixumes. Mais se algo non sei levar é a idade, aínda dando grazas a Deus por chegar á que teño.
Quizais sexa a senectude, tamén bendito tesouro, pero dende hai un tempo non fago máis cá soñar esperto con aquel día, coa mocidade, co comezo de nova vida. Como foi e como poido ser. Paréceme que agora o faría mellor, de outra maneira. Sen dúbidas, cando se coñece o camiño non se tropeza nel. Pero non, este camiño non se acaba de coñecer, é moi retorto ou…, máis ben o facemos nós.
Como dí aquel poema de C.Emilio Ferreiro: “Ben pensado, patrón, agora tomo o sol…”, sí, agora que son o vedraño da familia tomo o sol do inverno da vida e cavilo en poder volver deica atrás. Pero non, non quero, xa estivo ben así, chegou de sobra cunha vida, para qué vivir dúas? Pasou a primaveira, o verán e o outono. Xa estamos na cuarta das Catro Estacións de Vivaldi.
E falando de música, eu que a tantos noivos solemnicei con Haendel, Mozart ou Mendelsshonn, aquel día, o noso, ninguén nos fixo uns acordes. Non era moda nestes lares. Mais se vivimos, para as vodas de ouro a ver se atopo algún convidado que faga unha nupcial de Méndez Torrado, ese día quero unha composición miña.

COUSAS DE CREGOS

2011-02-17T22:43:00.001+01:00

PREDICANDO QUE É XERUNDIO.
Estabamos estoutro día na misa de unha parroquia calquera, tantotén, e mirada vós por onde o crego que oficiaba metío a pata cando na homilía predicou así: “Hermanos, todo hombre que ponga los ojos y el pensamiento en mujer casada, peca de hecho”. De repente, os das filas de atrás ollámonos de esguello con cara de abraio, e, sen poder evitalo erguemos as cellas fruncindo as sens. Algún que outro tamén chiscou o ollo para namais saír ao adro, quén máis, quén menos sacou o tema a relucir: “Coño, vós escoitáchedes o que dixo o cura?, porque de ser así aínda quedan as solteiras, divorciadas e viúdas de bo ver”. E todos dixemos amén, -por algo viñamos da misa- ou sexa, que era certo, o cura debeu trabucarse. Tamén hai que entendelo, agora non dan feito de tan poucos que son e andan aloulados co viño de tantas misas, hai que perdoarllo.
Mais a cousa dounos que falar mentres remexíamos uns descafeinados en col do mostrador da baiuca de enfronte, onde para máis carallo serviunos un rapaza nova á cal e sen quitarlle o ollo de riba dixemos: “Podemos mirar, pois segundo o cura non é pecado, a rapaza está solteira”. “De calquera maneira, ás casadas xa ninguén lles pon o ollo por mor do seu home, pode dárche uns lostregadas. E tamén por cortesía, todo hai que dicilo”.
Tanto dou que pensar o asunto e seguimos: “Eu penso que non é o mesmo ollar con envexa un Mercedes do trinque, cá roubarllo ao seu dono”. “Ou tamén ver os feixes de billetes nos bancos que tanto nos rouban e caer na tentación, coma roubarllos de feito”. E sinceramente chegamos á mesma opinión: “Se atopo un maletín ateigado de billetes, o dono que lle bote terra, non era ningún pobre”. E penso que non pensamos mal (¿).
Pero tampouco hai aló moito criterio entreles, os cregos, pois, lémbrome cando hai anos outro bo cura e persoa, -E.P.D. e que Deus o teña na Groria-dicía así na misa do domingo: “Todo hombre que tenga malos pensamientos con mujer ajena, peca como si lo hiciera de hecho”. Foi nisto cando meu curmán Pepe me dixo no oído: “Vamos daí, que, a misa está perdida. Tamos en pecado”. Aínda que ben pensado, este cura polo menos falara en xeral de todas
Eu penso que aquel día calquera dos presentes pensou o mesmo: “De caer así en pecado habería que levar o proveito”, dicían no adro os parroquianos con lentes e boina. A saber os sen boina!
Mais unha das cousas que dan raxeira é o porqué sempre están coa mesma teima de cara aos homes, coma se as mulleres non tiveran ollos na cara e caeran na mesma tentación! Vamos, parece que elas teñen bula e están libres de poder pensar e ollar canto queiran. Coma se non lle puxeran o ollo cando vén un médico novo, un cura, un carteiro ou un practicante mozo de bo ver.
Malia isto xa vedes, agora no inverno os homes temos que quitar a boina na porta da igrexia e ás mulleres déixanlle levar sombreiro. La mar me deixe se o entendo, pero así damos ao gancho coas gripes de inverno polas friaxes na calva. Tamén é certo que as féminas lavan e plánchalle as roupas e barren e fregan a igrexia sen cobrar un rén. De algún xeito teñen que serlles agradecidos.
E concluíndo, meus, a ver como facemos para non pecar no noveno ou no décimo Mandamento, pois no sexto xa non ten duda. Parece que levamos o demo no corpo con tanta “penitencia e abstinencia sen complacencia”, que culpa teremos de ter boa vista a Deus grazas. Ou será que elas foron “concebidas sen pecado orixinal”! Sexa o santo que sexa: Ora pro nobis.

CARTA Á MOZA

2011-02-09T22:13:00.001+01:00

CARTA Á MOZA
En vista de moito que cambearon os tempos, hoxe dáseme por recordar aquelas cartas que na nosa mocidade escribíamos ás mozas e elas a nós. Coido que aínda tendo moitas faltas de ortografía sempre tiñan un valor, digamos literario, que non ten o actual modo de comunicarse. Porque actualmente dende logo non ten ningún, aínda cando as novas xeracións teñen unha escola que nós, seus pais ou avós, nin polo maxín nos pasou.
Que é iso de: “t kiero”. Para isto vou escribir na lingua de Cervantes, o castelán na que fomos “escolarizados”. Elexin a miña época na mili onde eras a envexa cando o cabo de portas berraba: “Pérez, carta da moza”. Así, vou intentar lembrar as frases recollidas no estilo máis habitual naquel entón. Todas elas foron verídicas, nada da miña inventiva.

-----------------------------------------------------------------------------------------

En La Coruña a 20 de marzo de 1.962
Srta. Doña: Rufina Pérez López
Castrelo de Abajo-Ayuntamiento de Pedrouzo
Querida novia: Quiera Dios que al recibo de esta te encuentres bién de salud y en compañía de tú familia, la mía es un dolor por estar lejos de ti.
Recibí tú carta ayer por la tarde y ya ves lo mucho que te quiero, pues perdí de salír por escribirte lo antes posible, pero también te lo mereces por el beso que imprimiste al final de la carta con el jazmin de tús labios. Me pasé la noche besando sobre tú beso y ya casi no se conoze, en la próxima carta cárgale un poco más a la barra de labios. ¡Y no veas toda la compañía, el que más y el que menos se mueren de envidia!
Me cuentas que tuviste un fuerte catarro con fiebre y no me extraña despues de aquella noche que pasamos en el Casal de Abajo el martes de carnaval y sin ninguna manta con que taparnos, pues además del olor de la paja seca, el polvo hacía toser. Como se entere tú madre es capaz de quemar el casal, pues no me traga, y todo porque mi padre compró el prado del Ribón que ellos querían. ¡Ai, cuando hablemos de voda!
Tengo que darte una sorpresa cariño: Me ascendieron a cabo furriel 2º de cocina y ya no tengo que pelar más patatas. Ahora me van a dar 20 pts., al mes, el doble de hasta ahora, y, con cada peso que tú me mandas en las cartas voy juntando para ir a verte en el Castromil. No te olvides de meter el billete entre los pliegues de la carta sin que se note, pues hasta me han robado el gorro cuándo estaba en las letrinas y he tenido que robar otro.
Mi amor, si puedes, me mandas unos chorizos y queso, pues aquí nos salen las alubias por las orejas y acaba de comprar el jefe de cocina cinco toneladas más en el economato.
También si pudieras hacerte con un jamón en la bodega de tús abuelos sin que se enteren, se lo daría al sargento Martínez, pues todos le llevan patatas y ya está empachado de ellas, así casi fijo que me daba permiso para la fiesta de Pascua en la aldea de mi abuela María. Nos queda en camino sú molino, guardan la llave en el cabanote debajo del feixe de hierba y el Pascán no me ladra por mi ulido que ya conoce. Podríamos pasar casi la noche y sin frío porque el abuelo tiene alli un colchón y dos cobertores además del candil.
Todo esto me lo mandas por tú primo el Gumersindo de Casas de Arriba que va a ir de permiso una semana, pero sabes que soy muy celoso y lo digo por el, ya me entiendes, que es capaz de inventarte que salgo con una marmota para que seas sú novia. (Y que no se entere sú Eustaquia, pero va cada semana al Papagaio con la Andaluza, una que solo le cobra 25 ptas. por ser cliente fijo, es tan cierto que lo veo con mis propios ojos cuándo voy con el y yo tan inocente).
Ai mi lejano amor, te quiero más que la comida de hoy al mediodía, y eso que dieron alubias más dos huevos y un chorizo en salsa con patatas fritas. Hasta el alférez de guardia se chupó los dedos, que ya es decir. Pero eso sí, lavé la boca antes de besar tú foto que lo hago 20 veces al día y aún así la llevo gastada, casi me deberías enviar otra, la que sacaste en la romería del San Blás con aquella blusa y falda, ¡ai..,aquella noche en la carballeira..!, bueno, que no se entere tú madre, esconde bién las cartas.
Mi Rufinita, no sabes el regalo que te compré con mis ahorros¡ Pero esto no te lo mando por el Gumersindo, es algo íntimo para la mujer que más quiero y con la que sueño despierto en las noches de guardia. Ai mi amor, se me acaba la tinta del bolígrafo y tengo que terminar, cuidate y no vayas al baile ni al cine hasta que sea conmigo. Te quiero más que al sol de mediodía.
Tuyo que lo soy: Eustaquio Quintela Opazo.

O MEU HAPPY BIRTDAY

2011-02-03T00:00:00.001+01:00

O MEU CUMPLE
Ben pensado, meus, nunca tan vello me vin.¡Que diferencia só cunha letra: Bello, por vello. Mais o triste non é iso, o conto foi que estoutro día o meu psicólogo -eu tamén o teño, coma a jett-set- deixoumo así de claro: “Jesús, suponiendo que todo vaya bién, 20 añitos más, así que volando a Canarias”. E claro, un xa o sabe, pero o feito que cho esñáfren así de sotaque…, coma se che din que tés a garabata torcida, vamos!
Xa mo dixera o finado de meu pai cando un compañeiro músico falaba de cotío que a súa muller era de bo ver, foi entón cando eu canso de o escoitar espeteille: “Home, pois a min paréceme fea”. Ai, aquel día estiven entre a vida e a morte. “Pero papá, se eu non lle dixen mentira, faleille con toda sinceridade”. “Xa filliño, pero hai sinceridades que matan, e por pouco mátate el a ti”.
Mais volvendo ó conto: Que o vindeiro luns, se chego aló, serán 67. Malo será que non terme aínda que sexa cunhas “sacarinas”. Unha de estas noites no peirao e facendo o futing diario por mor da friaxe dos pés, dóuseme por calcular os anos en días mentres a potera dun calamareiro erguía un anxeliño. E abofé que aínda quedei ledo, saíronme así a ollo de calamar uns 7.000 días sen arredondear mes arriba ou abaixo, tampouco hai que ser tan interesado, despois de todo o que non fixen deica agora tampouco vai ser de acó en diante.
Aquel día vindo do “chiscólogo” e matinando no seu consello, pensei o de subir a un avión. Nunca o fixen por medo, pero agora tantotén, xa non é capote. E a parienta tan leda, ata me fai ter envexa cada mañá cando dende a cociña ollámos como voan e brilan á luz do sol.
Ai, pero esa noite soñei, soñei que estabamos en Lavacolla xa dispostos a pasar pola cabina detectora. Mesmo parecía desas de escoller o voto nas eleccións. E diante nosa un matrimonio da 3ª idade. Seica ían a Benidorm polo Inserso. Era visto, sopa de sobre Korg e pola tarde a bailar os Pajaritos da miña amiga María Jesús, pero sen acordeón e en disco, por suposto.
E soñaba que o detector non facía máis ca pitar e casemente parecía o árbitro dun Madrid-Barcelona. “Por favor, vuelva a pasar y saque todos los efectos metálicos de sus bolsillos”, dicíalle o garda ó vello. “Mirusté, eu xa quitei o cinto, as chaves, a caldeirilla e non vexo máis que quitar, oío”. “Pase luego de nuevo, por favor”, díxolle o garda. E pitou de novo o chintófano. “Ai, xa lle sei ho, é un imprendible do calzoncillo, sabe, rompíome o botón antes de saír e co apuro…”.
Entre as tebras do soño pasaba o túnel de embarque en nun intre sentaba no nº 13, o que me faltaba! E que ollaba ás dúas azafatas: “Pobriñas, mira que non hai oficinas e teñen que andar cos pés no aire con eses corpos de Nanci”. E escoitábase a voz do comandante:“Señores pasajeros, apriétense los cinturones”, pero eu xa estaba ben cinchado.
Que comezaba o despegue e sentía coma o calleiro na boca me facía o celuco. As mans aferradas ó asento, o nº 13, para máis, e os pés facendo forza no chán. Ata escoitaba ó vello detrás nosa: “Logo, vostedes tamén veñen pa Benidrol?” E xa non me lembro de máis, só que o avión facía un viragancho nun bache de ar e o corazón me paraba. De later, pois de palpexar xa hai tempo!
No medio do meu trasvaio notei que ulía á miña cama. Paseniñamente estriquei a man, pero estaba valeira. Carallo, a caixeta debe ser ancha, isto parece un mausoleo. Quedei irto, ou máis ben xa o estaba. “Nada, que o avión estampouse no bache e morrín, este debe ser o meu cadaleito ou…, xa estarei enterrado, pois con tanta escuridade”, cavilei estarrecido de frío.
“Pero Gabriela non está, claro, ela como é tan boíña dubiu ir para o Ceo, e eu debo estar no inferno. Era visto, sen confesar dende a primeira comuñón! Aínda que só terei catro pitanzas de pecados estívome ben, de lle ter paga a oblata e a bula ó cura dende que casamos ó mellor mos pasaba por veniales. Pero tampouco, se isto fora o inferno tiña que haber máis caloriña e máis ambiente e marcha do meu mundo da farándula. Ai, isto debe ser o Purgatorio, o que me faltaba, monxas, frades, paspáns e tordaveas que non se comeron unha rosca”.
Tin, tan, tón…, tin, tan, tón…, tin, tan, tón…Si, la, sol…, si, la, sol…, “coño, as notas de tocar a morto, debe ser a hora do meu enterro”, pensei entre a masmorra e o pesadelo. A campana non paraba de soar e pareciume ouvir o chirrar das ventás do rueiro da Fontiña: “Logo, quén morrería?”, escoitei mentres me arrecendía a descafeinado. “Seique foi tío Eustaquio da Arriloa, fíxolle Dios mil favores”, berraban na Fonte do Campo.
De repente, abriuse a porta do cuarto e a luz da mañá dibuxou unha silueta:“Suso, ti érgueste ou quedas un pouquiño máis?”. “Logo, ti quén es, a miña viúda?”, preguntei aferrado ó embozo das sabas e cheo de medo. “Xa hai tempo que estou viúda, xa”, faloume con raxeira mentres erguía as persianas e eu fregaba os ollos cos noceliños dos dedos.
Pero a campana seguía tocando a Tanatos. “Quén morrío logo, muller, todo Corme?, leva media hora tocando a morto”, preguntei sen ceibar as sabas. E sentíndo un bico na meixela da esquerda pregunteille: “Logo non estou morrido?”. “De todo non, pero case, meu vello, levas toda a noite desvariando de morridos”. O que un ten que escoitar!.

SER FELIZ

2011-01-27T23:22:00.002+01:00

SER FELIZ
Ser feliz, así dicía un artigo onde esta bela frase ou pequeno sintagma era realidade non hai moitos anos: (sic)“Os veciños dunha aldea galega celebraban o aninovo levando “lume novo” da súa lareira uns aos outros en sinal de paz e bo ano”. E parolaban á sombra nas tardes de sol e ó socairo nas frías de inverno. Logo en cada fogar, o día do Santo Patrón se xuntaban no sobrado todos os fillos e netos fardados de festa baixo o sorriso do patrón da casa á cabeceira da mesa. Iso é familia e…, os amigos e veciños son alleos aínda cando hai un curruncho para todos en cada corazón.
De envexa, meus, isto é incrible no século que estamos. En plena era moderna. E eu soño, soño con esa quizais utópica aldea na que todos os veciños se falan e queren entreles.
Que tan fácil sería ser feliz e que tan dificil o facemos. Non custa nada, nin un céntimo. Pero non, iso é o malo, basta que sexa de balde para rexeitalo.
Os animais piéintanse entreles e límpan os dentes uns aos outros mantendo o ollo avizor para comunicarse cando hai perigo á vista. E aloumíñanse cheos de tenrura cal parella de púberes nun tallo do xardín. Estoutro día vin nun documental como a unha femia lle durou a dor pola súa cría uns catro anos. E cavilei: Pois non son tan animais, teñen sentimentos. E quedei abraiado! Nunca eu tal pensara.
Ser feliz, que tan doado é, malia que loitamos por ser infelices. Nos dous sentidos da palabra. E sofrimos, sofrimos sen saber o porqué, ou tampouco nos dá o caletre para moito máis. Quizais non somos tan “eleutos” como pensamos, un termo popular que se emprega cheo da retranca máis rexoubeira, pero que todos entendemos.
Que falla temos de ser felices, cando a vida xa pon suficentes mágoas para non poder selo: Enfermidades, accidentes, guerras, droga, terremotos e un longo etc., sen falla de lembrar nada máis. Pero non, só sabemos bicarnos, abrazarnos e entrar á fala nos tanatorios. E sorrirnos xustamente baixo a ollada de Tanatos, nese lugar tan “romántico”! En certo xeito, parece que soio nos une a morte cando pasou a vida sen darnos fala.
A veces penso que a lenda bíblica da Torre de Babel non só correspondíu á fala senón tamén a odiarnos sen motivo. Por iso Deus, segundo a Biblia, seica nos castigou con falar milleiros de linguas sen poder entendernos por querer acadar o Ceo coas mans e esa foi unha das primeiras penitencias que El nos impuxo. Sería logo o demo, digo eu, quen nos ateigou de odio, e, abofé que non ten que facer moito esforzo cando nós logo vemos a maneira de facermos o inferno en vida. Mais, dous nunca riñen se un non quere.
Canta falla temos de bicarnos, collernos das mans e palpar as meixelas, ollarnos ás meniñas dos ollos e ver que no seu brilar, cal espello, reflicte felicidade. Lembrar que para unha muller, o mellor galano é unha flor. Saber que eixiste San Valentín. Sentir que o corazón reborda de celme e palpexa de ledicia. Aprender que amor escríbese sen hache e feliz é un fermoso adxetivo. Darnos os bos días co albor do Sol e, un deica mañá cando o Fusco e o Lusco empardecen no infindo mar. Fagamos que este parágrafo sexa realidade, un fermoso paradigma a seguir e…,sentiremos o que é ser feliz.

CORME: FIN DE SEMANA

2011-01-24T23:32:00.003+01:00

CORME: FIN DE SEMANA
Algunhas vilas pretas das cidades van tomando o nome de cidades dormitorio, e, velaí onde hai tempo veño maxinando que a nosa vila tamén será ou mellor dito xa o é, unha máis. Pero non, non quero que a nosa se chame dormitorio, pois, os nosos cando veñen a “finde” -como se dí agora en abreviatura moderna- non veñen durmir senón facer que non durmamos os residentes de feito.
¡E canto nos tardan os venres para escoitar un pouco de barullo e batifondo, eu ata penso que nos tarda o mesmo cá eles, os cormeláns/coruñeses, ou viceversa que tanto monta! Casemente caberían apostas polo de saber a quen lles tarda máis o venres. Somentes con verlle a cara de ledicia namais aparcar o coche, ata mesmo parece que lles medra o peito. E a nós con eles!
Son sen dúbidas os sinos dos tempos, a día de hoxe é unha hora escasa o routeiro deica á capital. Menos a min, que, nin indo pola autopista, segue levándome hora e media. Que lle vamos facer!
Mais centrándonos no tema que dá título a este artigo, dende hai uns anos Corme vai tomando unha nova forma de vida acorde cos tempos actuais: Traballar na cidade, onde están as industrias e, logo manter as raiceiras co pobo que todos levamos dentro. Logo, da mesma maneira que durante a semana o pobo queda triste e cheo de soidade, outro tanto ocorre á inversa na cidade,pois, dende os venres aos domingos na tardiña baixa está valeira.
Pero non sabedes a miña malicia a este respecto: Ata desexo que A Coruña quede sen ninguén pola raxeira de levar aos nosos cormeláns. Xa sei que o mesmo sucede en todas as vilas da costa e de terra adentro por mor deste mal endémico que é a falla de traballo, pero a min solo me importa a miña vila.
Malia que eu tamén son vítima de min mesmo, pois, cando algún domingo vou escoitar concertos no Pazo coruñés, á saída atópome sen casemente ter onde xantar e practicamente as rúas desertas. E dígome entoándo o mea culpa: Así aprendes, pecador, a báscula non pode caer para os dous lados, se están no pobo non poden estar nos Cantóns e, se a ronda de chiquitos chega dende a Ribeira á Arnela, non poden estar na rúa dos Olmos.
Así as cousas, xa non sei quen sofre máis das dúas partes: Eles ou nós. Aínda que ben pensado, son eles quen teñen que andar de acó para aló mentres eu durmo na mesma cama quente toda a semana. E penso neles: Como a atoparán o venres con esta friaxe?. Agora con isto do panel informático ata estarrezo cando leo na pantalla que estamos a seis grados ás catro da mañá. Menos mal que non son baixo cero!
Ata o venres, meus. E facede moito, moito, moito ruído. Estamos cansos de tanta tranquilidade. O malo é o domingo, cando marchades coas pilas cargadas do ar da nosa brisa e o rezume da nosa Ría. ¡Ai, canto nos tardades!

NA LEMBRANZA, CORMELÁNS

2011-01-16T23:41:00.005+01:00

Esta é unha de tantas fotos coas que paso horas ollándoas e intentando saber cales dos presentes serían os meus ancestros. Sen dúbidas é de primeiros do século pasado, antes, casemente imposible por falla de fotógrafos e cámaras. Canto daríamos todos por coñecer a algún deles!
Pero unha das cousas que máis me chama a atención é a seriedade coa que están pousando, como se de algún xeito intuísen que nós, os seus descendentes, teimaríamos anos despois por saber quén eran. De calquera xeito, sen dúbidas entreles estarían os nosos bisavós ou quizais os avós que xa coñecimos, aínda que sendo nenos, por suposto.
Mais se nos paramos a pensar, dentro de outros cen anos os nosos bisnetos dirán outro tanto con respecto ó pobo que logo coñezan, aínda que eles xa terán milleiros de fotos e vídeos para saber quén eramos os seus devanceiros.
E aí está a Calle como referente do noso Corme. Como podemos observar, xa había casas con dous andares, ou sexa, que para eles, os da foto, xa era un Corme moderno aínda cando non coñecían a luz eléctrica nin tiñan máis liña á Coruña que a típica carrilana de cabalos.
Corme era unha das mellores vilas da Costa da Morte, pero o mesmo que as outras: Malpica, Laxe, Camariñas, Corcubión, Cee ou Fisterra, sofrían as mesmas carencias. Non había adiantos e a mellor comunicación era sen dúbidas por mar, grazas a iso, o noso pobo aínda foi dos mellores por mor da flota de cabotaxe na que sempre fumos en cabeza.
Que logo pasa o tempo, pois en certo modo aínda recordo moitas das casas tal e como están na foto! E só teño 66. Mellor dito a tiro dos 67 para o 7 de febreiro. E xa escoitei hai cinco anos chamarme “anciano”, así como ledes. A verdade que aquilo deixoume apabullado. E aínda non estou xubilado. Nin penso facelo. Os artistas non entenden iso de xubilarse. Xustamente agora que un ten o caletre ateigado de máis sabiduría e coñecementos vai poñerse a esperar que toque a campana!
Velaí lembrando a campá, onde os da foto escoitaron a mesma ca nós. O mesmo ledo repique os días de festa e por lei da vida o triste toque de tanatos, algo que naquel tempo érao máis a miúdo por falla de adiantos médicos. Quizais a media de idade dos da foto, seríao de 60 anos ou pouco máis. E verdadeiramente si parecían vellos ós 40 coa boina ruza e a vestimenta remendada ou acarunchada.
Triste é o pensar que naquel tempo morría calquera persoa moza por unha sinxela apendicitis ou un catarro mal curado. Pero non había nin aspirinas. Sigo e seguirei ollándo estas fotos, as do Corme dos nosos devanceiros. O reloxo quédame parado, pero o tempo váiseme nun intre mirando esas cariñas de tenra duzura. E penso neles, que me trouxeron á vida pasando tantas penurias e pobreza: Que Deus vos teña ó seu pé, cormeláns.

A QUÉN MIRABAS, TROMPETA?

2011-01-08T20:08:00.002+01:00

A quén mirabas, trompeta?...a Vidal non, dende logo.

----------------------------------------------------------------

Na foto de abaixo tiña dezasete e nestoutra cumprira os vinte. Foi tomada á beira da Capela do Faro o oito de setembro de 1964, cando pasou Vidal coa súa cámara e díxome no seu castelán habitual: “Susito, mira para esa chica y sonríe a la cámara”. E vaia se sorrín, pero non á cámara; á rapaza. Facía falla ser parvo! Aínda que ben pensado quedei un pouco aparvado e de Vidal esquencínme. Cada un atendío ó seu, el metío a cabeza debaixo do pano negro e eu estaba negro debaixo da visera da banda. Ata que o brilar do flás fíxome volver en min. Non foi que eu durmira, mais ben foi que quedara apabullado retratando á rapaza. E sen cámara, non me fixo falla.
A foto do trompetista quedou plasmada en papel de retrato. A da bela rapaza quedoume plasmada no corazón. Non fixo falla papel. Non sei se foi por non atender á misa da Santa no Ara da cara Sur ó ar libre, ou o condenastro de Cupido ceiboume unhas frechas coa puntería de Robin Hood, pero aquela tarde na festa da romaxe, malditúnha partitura vin no atril en col do vello palco de pedra. Tampouco me lembro se din sostenidos por bemoles ou corcheas por semicorcheas. Pero non é para tanto, pois, ó fin e ó cabo: Do sostenido ou Re bemol henarmonizan entreles.
E pensei mentres a ollaba bailando: Que ben henarmonizaría eu con esa rapaza, ela poría os bemoles e eu os sostenidos ou viceversa, pois o factor non altera o produto. Iso dí o refrán, porque eu estaba máis cá alterado e cabilando no factor para chegar ó produto. Tan alteirado estaba que case sentía celos cada vez que un mocete a sacaba a bailar. Como se xa fora miña, vamos! E ela sen saber nada!
A parella da Garda Civil, como era costume, fixo sinais a meu pai co dedo índice: "Una más y andando que és gerundio". E o meu, Q.E.P.D., mandou poñer no atril para rematar aquela xota titulada: “Ista é a miña”. Non sei porqué, pero coido que mo fixo adrede, pois, durante a actuación nin a súa batuta ollei. Pero el olloume a min, que non verá un pai!
Acabou a romaxe e pensei en subir á Capela para darlle a volta á tella por mor da sorte. Pero non, o meu non era cousa do vento, estaba un serán de calma chicha. Ollei á Santiña antes de pillar camiño rilleira abaixo polo atallo da Agra de Portas e mandeille un bico procurando a súa axuda. Sempre nos lembramos dos santos cando fai falla, logo, pois, ata logo. Mais o bico dou resultado! A Santiña fíxome brilar as meniñas cando no esqueiro da baixada e uns metros diante miña, velaí viña ela, a rapaza coas amigas.
O derradeiro sol do Fusco e o Lusco fundindo no mar de Camelle, deixaba entrever a súa silueta no medio das compañeiras. Na curva das Cacharras de novo xirei a caluga e con outro biquiño pedín perdón á Santiña por non ir á misa. E pensei para min: “Se as cousa saen ben, para o ano hei vir á misa, miña Virxe do Faro”. Mais de pronto Ela, a Virxe, faloume baixiño: “Ai si, ou sexa que se a cousa se traba esquécetes de min?, pois por desagradecido e mal devoto, hoxe non a ves máis”.
Abraiado e pensando que me estivera ben, ollei á carretera e xa non estaba no medio das amigas. De novo volvin a cabeza cara a Capela e un calafrío fíxome estarrecer naquel serán de abafo. Pero a Santa xa non estaba alí.
Aquela noite non durmin, pero hai noites que ata non sofres por non durmir e, esa foi unha delas. Ata quixen rezar, como cando era pequeno, pero abofé que xa me esquencera ata da Santa María. Coa bombilla apagada soñei esperto e as pálpebras erguidas cal ollo avizor do mariñeiro en alta mar non foron capaces de pecharse. Dende aquel mencer comecei a desfollar a margarida e sempre me saía a boa, a do si. Ata que desfollei o utópico xardin enteiro. Tamén chegara o outono, os labregos terminaran a esfolla das espigas e o millo ateigaba os cabazos, as cousas como son.
Un domingo de mañá, tres meses e dezaseis días despois collin camiño do Faro. Escudriñei ó meu redor e sen verme ninguén, polo lado Norte, virei unha tella, recei un Nosopai e non sei cantas Aves Marías. Non me saíron aló moi enteiras, pero iso si, ían cheas de moita, moita, moita devoción pola conta que me tiña. De pronto, o vento cambeou e cos nervios din un Nome do Pai coa man esquerda mentres comezaba a baixada co Nordés de popa. E dixen para min: Ou hoxe, ou nunca, a Santa xa puxo a súa parte, agora "tócame" poñer a miña. A esta moza hai que "tocarlle", pero na celme do seu corazón e..., sen trompeta.

AS COUSAS SON COMO SON, NON COMO ERAN

2010-12-28T23:00:00.003+01:00

EU NA MILI
Cando os máis vellos falaban de 50 anos atrás, eu quedaba apabullado en tal oír. Mais, velaí pasaron dende esa foto. Tiña eu 17 cando enchin a maletiña por min feita -e que aínda conservo- para irme voluntario facer a mili. Ou sexa, a senlleira maneira de poder estudar na Coruña. Vinte meses que pasaron voando na Banda de Infantería onde me chamaban o neno.
Que ledicia e doada foi esa etapa. Aínda nesquenzo as tardiñas ligando ás chachas nos xardíns do meu ancestro parente Méndez Núñez. Había que estar ó loro, para, en canto lles caera ó bebé o axouxere do carricoche no chan, alí estabámos nós para entregarllelo cal flor de galano na man da bela moza. E abofé que, paseniñamente un día tras doutro íanche entrando á fala, en castelán, por suposto, aínda que ó final eran de Baio, Sta. Comba ou Coristanco, ou sexa, da miña bisbarra. Canta ilusíon a esa idade! E xa pasou medio século, coma se fora unha virandoira.
Véxome no retrato e quedo mirando se realmente o son, casemente non me lembro del, dese rapaz que o mesmo cá todos quería comer o mundo. Facía proxectose e pensaba como serían os seus descendentes, o seu porvir, o seu fado. E soñaba, soñaba esperto cheo de ilusión. Porque naquel intre só era fillo e a cuestión é ser pai, velaí a diferenza. ¡Que fácil é ser fillo!
Pero non, o home propón e Deus dispón. Hai unha nova frase en prol dos acontecementos diarios onde os xornais subliñan de cotío: “A realidade supera á ficción”. Pois si, chegamos a unha etapa na sociedade, onde esta frase fíxose certa, case parece virtual.
E soñaba, soñaba eu que a min nunca me pasarían esas cousas, esas novas que cada mañá saen nos xornais. Pero eramos moitos a maxinar o mesmo. Os que as “levamos” dos nosos devanceiros e agora; agora de esa xeración da cal nós seremos os seus devanceiros.
Vólvome a ollar no enrrugado retrato e penso: “¿Daría algo por verme de novo con esa idade?”. Non, dende hai un tempo coido que xa estivo ben abondo. Como di un vello refrán, porque a vida compónse de refráns: “Xa non é capote”, din os da terceira idade, ou sexa, os da miña. E éche ben certo, para volver a pasar polas mesma coitas, non.
Sigo soñando esperto e maxino quén vivirá nesta miña casiña no albor do século XXI, sen ir máis lonxe. E arrepío ó pensar que xa estará de novo edificada e os seus donos non levarán o meu apelido. ¿Quén estará neste currunchiño onde neste intre escribo estas liñas ollándo á Fonte do Campo?
Pero a mágoa que máis me doe, é, a de pensar nas miñas chilindradas que dende neno gardei e cos anos fun xuntando. Logo, todo canto escribin e compuxen. As miñas cousiñas sen valor real, pero todo el sentimental. E penso, porque son un pensador nato, como todo irá ó contedor do lixo.

Cando vou ó Punto Limpo, sinto un calafrío vendo o que a xente verte no camión, os recordos de toda unha familia. Pero iso si, nunca se viron cartos, eses non estorban nin dan pesadelo. Aínda que ben pensado, a familia, ese sustantivo feminino, deixa claro que é maternal. Que fermoso adxetivo pertencente á nai!
En canto a proxectos, van quedando no vello e utópico baúl dos recordos! Dicía eu hai uns anos: “Ei pillar o coche e dar a volta a España coñecendo todas as súas capitales de provincia”. Pero o baúl vai indo ateigado, todo nel foron banales soños, xustamente por soñar esperto. Soñar é malo incluso durmindo, unha fantasía cal brétema das mañás que se esfuma coas primeiras raiolas.
Son as doce da noite cando remato estas ringleiras, escribiría deica mañá, pero…, tantoten. Pillo o retrato e con el na man óllome no espello. Non, eu non son ese, ese púbere estaba cheo de ilusión e…, o do espello xa non ten ningunha. Non o coñezo de nada. Abro o meu secreter, collo a carteiriña que aínda gardo da mocidade e, o seu vello e varolento recendo faime voar na noite do tempo. Meto de novo o retrato e aperto as pálpebras para termar que das meniñas non escorran bágoas polas meixelas. As cousas son como son, non como eran.

A NOSA ESCOLA

2010-12-07T22:16:00.005+01:00

Esta era a nosa escola, por chamarllo de algunha maneira. Non, o local era bo con forza, na calle Real, soleado e con vista ó mar, xusto onde hoxe está a farmacia. O problema era a "problemática":Unha enciclopedia moderna, "mellor non meneallo" e logo: Las cién figuras españolas, propiedade estatal. Pero ningún enfermou da columna co peso do "material escolar" nin facía falla mochila/carrito, unha libreta e unha pizarra en cachos cabía no mesmo peto.

De ningún xeito tiña culpa algunha o mestre D. Modesto, non, el ensinaba o encomendado. A verdade que me dá arrepío ver esta foto, sobre todo cando penso como saímos á vida, ou sexa, mundo arriba. Menos mal que a ignorancia é boa compañeira e así fomos "tan felices de infelices". Tiñamos un bo horario, todo hai que dicilo, de nove e media á unha do mediodía e un recreo pola praia da Arnela que xa quixeran para eles os madrileños de Madrid.

O retrete era na mesma carretera onde hoxe está Caixa Galicia, e, á falla de auga non había que tirar pola cisterna. Tampouco tiñamos papel hixiénico, un cachiño de periódico facía a mesma labor sen gastar o que non había. Ou ben un xeixiño do mar!

Anos adiante viñera aquel leite en polvo. Fora un invento novo e pasábamos a mañá entre ferver a auga e remexer o polvo ata que saíra o leite. (Non pensedes mal que maldita mentira digo). O que é gustoso, non estaba aló moito, pois, como che tocase o vaso cheo de bolos xa a tiñas clara, perdón, espesa.

-----------------------------------------------------------------------------------------

As"sinaturas", eran: Música, cantábamos o Cara el Sol máis Montañas Nevadas e aquilo era unha gloria desfilando desde o Alto da Costa por todo o pobo. Ás nosas nais que estaban pelando as patacas para o ghisiño e coas mans luxadas baixo do mandil, caíalle a baba. Tamén é certo que nos veu ben, pois, os rapaces de agora non saben cantar nin desafinando, que é xerundio, (ai, que palabras eu fun aprendendo de vello) , os rapaces modernos cantan todo nunha nota sola, ou sexa, rosman. Disque é bacallau ou rap, que malditún sei o que é iso. Daquela o bacallau nin ulilo ata o día de Noiteboa. Así que todo ten a súa parte positiva, dígoo polo de cantar.

En "Idiomas e Lengua" falábamos castelán e quixera eu que nos escoitárades:"D.Modesto, este niño peghóme por debaxo del prupite". Pero tiña a súa parte positiva á hora de embarcar. Nesta sacábamos un sete, pois saía un pouco chapurrado.

En Relixión tiñamos escola os sábados, non como agora que van de marcha, nós ós sábados toda a mañá catecismo. Aquí a nota era un dez de media.

En "Educación" outro dez, pois tiñamos moita práctica pola calle: Bos días ós mestres, ó cura, ó médico, ó practicante e ós once gardas civís do Cuartel de Corme. E logo despois a todas as súas mulleres, menos a do cura, por suposto. Mirade vós o que é a vida que, cando subín facer a mili voluntario ós 17 anos, no primeiro permiso que tiven atopeime na Fonte do Campo co novo médico do pobo. E non sabedes que fixen?, institivamente foime a man e saudeino militarmente. E iso que estaba sen a visera de sorcho.

No entanto a Deportes, eran os deberes para a casa e non tiñamos aló gran cousa nin estrés de exame trimestral. A "sinatura" de "Deportes" era ir carrexar correada da Ribeira ou da Arnela ata a Pedragueira ou á Atalaia. Despois ó estrume para o esterco, poñer as patacas, ir á fieita para o porco e as galiñas ou ás carolas ata Serra. Ben mirado tampouco era tanto, pois, aínda había tempo para andar a pedradas os de Ghivaje contra os da Riveira. Velaí onde sacábamos outro dez!

En Ortografía non había queixa, dicían algúns que tantotiña Betanzos con be ou con uve, soaba o mesmo. Pero nesta e como moito, un tres con cinco.

En Mate, esa que tanto lle tremen os rapaces de agora, facíamos as catro reglas sen fallar en ningunha en especial. Ata facíamos a"regla de tres" e o mestre"axudábanos"moito, moito, moito. A media xeral era: de xeonllos e cunha enciclopedia en cada man media hora.

Ai que me esquecía, aínda me falta iso de Ciencias, a ver se algún día me lembro delas e vos paso o apunte. (Penso que esta era a ciencia de saber cando entraba o mestre e nos pillaba rebuldando).

E paréceme que solo me queda a de Letras, aquí non era riqueza a boa letra que tiñamos, os mellores como moito un cinco con oito.

Tamén tiñamos unha especial que agora non dan nos colexios, era a de Redacción, unha carta á futura moza o día de mañá e comezaba así: Esperando te encuentres bién al recibo de esta...etc., para logo despedirse con aquilo de: Tuyo que lo soy..., e estábache ben esa "sinatura", era á que máis atención se lle poñía.

P.D. Esquecíame dicirvos que daquela non había a "sinatura" de Galego, esa xa a falábamos o resto do día.

------------------------------------------------------------------------------

Na lembranza dos compañeiros que faltan da foto e do mestre D. Modesto.

CARTA ÓS AVÓS DA FOTO ANTERIOR

2010-11-07T22:05:00.004+01:00

CARTA ÓS AVÓS DE ABAIXO

En Corme a 6 de outubro de 2010.

Ós nosos avós da foto de abaixo no petón do Cachafeiro, a Riveira.
O Ceo, s/n, ó lado de Deus Pai.
Queridos avós: Na procura que vos atopedes á destra de Deus Pai folgando das penurias e traballo que tivéches acó abaixo, quería eu con esta carta contarvos un pouco como está o voso pobo cen anos despois da foto que sacáches nas pedras da Riveira. Namais vervos nese retrato, non o dubidei e dixen para min: “Que máis quixera eu dentro dun século, ter alguén que me escriba e ver ó meu Corme!”.
No retrato adxunto, sacado tamén un día de festa e no mesmo lugar onde vós estades, alí comezouse o primeiro peirao, o do Cachafeiro, e logo foise alongando que xa case chega ó medio da ría. Pero mirade como é a cousa, agora que temos peirao, non hai aquelas ducias de barquiños que fondeaban na nosa ría. O conto de sempre.
Veredes que hai moitismas casas, pero total quedamos catro, os demais foron indo uns trás doutros. (Os galletes que hai nos tellados, son antenas das televisións que logo vos falerei). Ollade o xardin, está mesmo riba da Praíña do Pulpos e máis arriba a Igrexa, dimoslle a volta co campanario cara o noroeste. No monte entre a Arnela e o Osmo, ata nós pasmamos co que alí fixeron. Xa non hai cola na Fonte do Campo, agora a auga chéganos á casa e, veña a ducharse dúas veces ó día, xustamente cando non se dá pandolada.
E os adiantos, iso xa non ten xeito: A televisión, un caixonciño para ver cine na casa, coma aquelas películas que o Tarugo poñía na Calle despois da comedia; nevera no lugar da fresqueira; lavadora e enxugadora, agora as mulleres non van ó río de Riba, ó Perillán nin tender ó clareo; aspiradoira, móvese coma un porco espiño e barre sen vasoira; o butano, un gás que fai lume co cal xa non hai lareira nin hai falla de ir ás carolas. Logo está o teléfono, antes con cable e agora xa sen el, un invento para falar sen que te vexan e quedar coa moza sen ver a cara do pai.( Noutra carta escribireivos do resto dos inventos, pois cada día hai un máis novo).
En canto a viaxar, agora hai coches á Coruña catro veces ó día, sen falla de arrumbarlle, como tiñades vós que facerlle á carrilana nas costas arriba. Logo hai uns paxaros de lata con ás, e voan!, chámanse avións e chegan a Bilbao nunha hora, aquel porto ó que íades con corenta toneladas de costeiro e vos levaba quince días. Ai, cando entrabas de arribada en cada porto unha semana e moceabas e troulabas arrufados para esquecer as penurias do mar. De aí veu a lenda dos mariñeiros: En cada porto un amor. Sorte que o cura aquel, cando vos confesou pasóuvolos por veniais, senón…! (Tamén tiñades a oblata ó día, as cousas como son).
Mais, non vexades como é a vida de mariñeiro actual. Agora navegan en barcos de miles de toneladas, e cada un deles ten o seu camarote coa televisión esa e a ducha. E de vacacións cada dous meses. Pero tampouco é coma antes, atracan ó peirao e saíndo ás dúas horas. E nada de amores en cada porto, non teñen tempo, pero a verdade sexa dita a cousa ten arranxo, pois, de seguido saen elas voando, voando no avión ese, e, aló se prantan en Barcelona en dúas horas. Xa Deus goberna!
A dicir verdade, (sen que se enteren elas) as mulleres tampouco teñen moito tempo de nada con tanto ir e vir. Á perruquería, ó chacusi (un balde grandismo con 30 billas xiringando auga por todo o corpo) e a un solarium, outro tareco que as pon morochas, antes tiñan que estar esbrancuxadas, xa vedes. Así que con tanto trafego non dan feito e ata chegan á misa cando o cura está lavando a louza, como se dicía antigamente.
Como vedes, meus, os mundos cambearon moito, moito, moito; antes había que facelo todo a man e dobrando os cadrís, e, sobraba tempo, agora que nolo dan todo feito non hai tempo de nada! Siquera vós aproveitade ho, e xogade unha brisquiña de seis, coma na Torriña que aínda segue teimando, pero iso si, non vos escape un "carallo" ó cargar brisca á baza, polo amor de Deus, non sexa o demo que El vos mande para o inferno co traballiño que vos custou chegar ó Ceo.
E namais por hoxe, nosos devanceiros, deica o Ceo a carta vai levar moitos selos de avión e estamos en crise, unha palabra nova que vós non coñecíches, naquel tempo sacudíase todo quisque e ninguén estarrecía de frío. Agora temos que estar pé da estufa todo inverno, senón cómenos a gharugha.
Ai, que me esquecía, recordos a meu bisavó Tío Pepe de Torrado, o que fixo a Fonte do Campo, dicirlle que está moi ben pintadiña e aloumiñada. Aínda que os pichos non botan auga e o pilón está un pouco trasquilado, eu vivo en fronte e dou boa conta dela.
Apertas e bicos para todos e de todos nós, os vosos descendentes, veremos se nós temos algún bisneto que nos escriba despois doutros cen anos.
Suso de Basilio.

NOSTALXIAS CORMEÁNS

2010-10-14T22:25:00.005+02:00

Corme no 1.900, xa choviu desde entón. Aínda meus pais non naceran nin os avós casaran. E, que logo pasa o tempo! Xa non están uns nin outros e eu na 3ª idade e cun pé na 4ª, así coma quen non quere a cousa. Case recordo parte do Corme desta foto, e falo de hai 60 anos coma se nada.

Como podemos ver, hai máis de 30 barcos só no que colleu a antiga cámara. Daría algo por saber quen foi o fotógrafo, pois, nesa data o lembrado Vidal tampouco nacera. E velaí temos na laxe que anos despois sería o alicerce do Muelle do Cachafeiro. Este nome era o apodo do mestre que fixo a obra por ser nato desa vila pontevedresa ó lado de Forcarei. Moitas veces pasei por Cachafeiro e fixen festas ó seu redor, e sempre recordaba o vencellamento que nos une con aquel silandeiro pobo erguido ó longo de toda a carretera.

Con respecto á foto, aí mesmo onde están os nosos ancestros, a xulgar pola vestimenta era un día de festa. Un día de festa que sería a oportunidade de vir ó pobo un retratista de fóra. E todos ollándo á cámara para a posteridade. Mesmamente parece que nos están saudando. Eles, os que serían os nosos avós, tan mozos aínda e ledos pola festa, terían agora máis de 110 anos.

Quizais ese día na Praza do Pán, na Calle como a coñecemos, marcouse o noso destino na verbena da noite ó ligar o avó á avoa. Tamén é posible que no momento da foto, o noso avó lle tería botado o ollo á nosa avoa tan guapa ela no día de festa! Ou non, vaite ti a saber, ó mellor estaban sen saber que esa noite se farían noivos. Logo, ó son de Os Gaiteiros, nese tempo os primeiros músicos de Corme-Aldea, que frase lle dirían a elas?: "Pepita, estou tolo por ti, muller, queres ser miña moza?" Pepita dixo si para sempre, e, acó estamos nós e os que veñan.

Unha mañá de Nordés, cal se fora a da retrato, José saiu embarcado nun deses veleiros marcándo a soidade da familia mariñeira de Corme. A súa muller desde outeiro do Petón do Carral, enxugou as meixelas co mesmo pano que o saudaba. Ata perdelo de vista no mar infindo! Cando recalaban de volta oito mese despois, o neno coñecía e case andaba. Pero seu pai era para el un descoñecido!

A pesar desta mágoa, este foi sen dúbidas o Corme dos 3.000 habitantes, ese recordo que sempre está connosco. Pero non, xa non somos máis ca un milleiro escaso, o demais é lembranza dun tempo ido. Terá moito que chover ata voltar a acadar esa cifra. Coido que ningún cormeán vivo neste momento, poida chegar a ver de novo a nosa vila con ese padrón de habitantes aínda que eu o desexo.

Hai un intre, eran as nove da noite. Desde o peirao ollei o pobo e desde o xardín o noso porto, e pensei entre as árbores ateigadas de follas: Á noite es agarimoso e ó albor máis fermoso, mais na soidade do estío, sinto en min arrepío, de esquecerte e non verte, fuxir onda os teus fillos aló onde eles ir. Pero non, non son capaz de deixarte, en ningures sería feliz, meu Corme!

CARTA A MARILÚZ MÉNDEZ (MI PRIMA)

2010-09-17T22:14:00.006+02:00

Hola Marilúz: Llevo días intentando colocar varias fotos, como siempre hago, y nada, que no hay manera. Entonces hoy me decidí a hacerlo con una sola que és lo máximo que me admite. Esta foto corresponde al acto del 14 de Julio del 2006, el día que erijimos el monumento a los 18 músicos nacidos en Froxán. Yo soy el de espaldas dirigiendo la banda. Es una pena que no veais las demás, pero al final te pongo mi correo para que me mandes el tuyo y así poder mandarte cantidad.

Querida prima: No nos conocemos, pues nunca nos hemos visto, cuándo yo -por lo menos- estoy en la 3ª edad. Más ahora con estas nuevas tecnologías podremos hacerlo, sino fisicamente, pues a través de correos electrónicos.

Con respecto a la foto que ves, pues, es la calle principal de Froxán, tampoco hay otra! Luego a mis espaldas está el Campo do Río donde colocamos el recuerdo a los músicos, un lugar precioso de los pocos que encontré en Galicia. Y a la izquierda de la foto, está la fuente donde tu padre subía la sella de agua con una sola mano a la cabeza! (Se hizo famoso por eso, de tan fortachón). Esa rúa que ahora ves con cemento, en aquellos tiempos era todo un barrizal donde para llegar a la casa de nuestros abuelos -más a la derecha- había que hacer malabarismos para ir de piedra en piedra y no caer en el barrizal que nosotros llamamos "lamugueira". En cierto modo no fue de extrañar que tu padre "tomáse las de villadiego", como aquí se dice.

Sabes, Marilúz, era yo un niño, pero aún recuerdo el día de la despedida de tu padre. Luego, muchos años despues, regresó con tu madre cuándo ya mi padre no estaba entre nosotros. De tu mami me quedó el bello recuerdo de una mujer muy simpática y alegre.

Ahora hace unos diez o doce años, volvió tu padre, y, recuerdo una tarde que pasamos en mi nave-museo de Guxín, donde tengo todos los recuerdos de mi vida artística. Y una de las cosas que más me chocaron de él, fué el acento totalmente de Uruguay. Quedé asombrado, pues, desde la ventana estábamos viendo nuestro Froxán, su casa, para él natal y para mi sentimental, algo que no sé explicar, pues, es mucho el recuerdo de la infancia que no se me borra. ¡Y tu padre ya no tenía el acento gallego de la "terriña"!

Otro recuerdo de una de las primeras cartas de tu padre al mío, fue que ahí no se comía el pan de un día para otro. Ya ves que hai cosas que el tiempo no borra! Ahora y desde hace muchos años -afortunadamente- también el pan lo tenemos fresco cada día, pero el que te escribe aún aprovecha el del día anterior si és que lo hay. ¿Por qué te digo todo esto?, pues, por lo que pueda venir, hay mucha hambre en el mundo todavía.

La emigración fue una salida a un tiempo de necesidades, pero todo tiene su precio en la vida: la herida de dejar la tierra natal. Sé que tú padre está sufriendo, sobre todo cuando le llegan malas nuevas de esta sú tierra. Cada vez son menos los hermanos. Y eran diez! Pero es ley de vida. Como me dijo un día un viejo en Orense ante la ausencia de sus hijos el día de la fiesta: "La familia és la de la puerta para adentro". Y es cierto, la familia de tu padre ahora sois vosotros. Los demás, pues eso, en segundo plano sin que por eso se deje de querer. Digo esto porque la frase del orensano dá mucho que pensar, jamás se me olvidó y ya hace años.

Bueno, para ir terminando y sin tanta nostalgia y lloriqueos, anima a mi tío Antón, tú padre. Le dices que el pasado domingo fuí con la Banda a Cayón, al lugar de nuestros tatarabuelos, de dónde somos oriundos. Tu también, por supuesto. ¡Y allí está aún en pié la casa señorial de la villa presidiendo la plaza! ¿Porque, sabes querida prima?, parece ser que éramos de "alta nobleza", pero al tatarabuelo paterno Méndez, se le ocurrió venir a las mozas al mismo lugar que años más tarde iría uno de sús tataranietos: Guxin. ¡Mira tu que no habría mozas por el camino, más, debía ser guapísima la tatarabuela!

Le dices a tu padre -para que sonría un poco- que estoy enterado del "ligue" de nuestro ascendiente: Parece ser que se conocieron en la Feria de Leiloyo en Buño, dónde se vendían cerditos. Y mientras su madre trataba el cerdito con la madre de la chica, el chico trató con la hija ¡Y se enteró de que en el tal lugar de Guxin había "parné" escondido hasta en las paredes! Y no lo pensó dos veces, su madre se fue con el cerdo y el se vino con la hija y la futura suegra. Y adiós al mar y venga arado romano. ¡La hizo buena el Méndez, a quién se le ocurre! Menos mal que aqui tenía la Barda, esa playa/ensenada que tu padre conoce, y pudo seguir viéndo el Atlántico y pescando barbadas.

Pero ya ves lo que es el amor, lo critiqué y... luego las pagué.(?) Y a pié también, simplemente que..., él tenía unos 45 kilómetros y el tataranieto solo tres. (Esto entre nosotros, sin que se entere mi mujer que está viendo Luar).

Aquella tarde en la nave de Guxin, mientras divisábamos la casa de su abuelo -el nieto del caionés- en ese mismo lugar y la nuestra de Froxán, tu padre me preguntó: "¿Oyé sobrino, pero vós como habés venido acá lo mismo que el viejo Méndez?". Y le dije: "Mira Antón, venía por este camino, pregunté en esta casa que es la primera si había alguna moza ricachona en el lugar y..., salió una tan hermosa que me dije: esta es la mía".

Marilúz, hablaremos largo y tendido "sin que se entere nadie" ajeno a la familia. Podría comunicarme contigo por carta normal, pero hoy prefiero hacerlo así para que los lectores de mi blog también se rían un poco de estas utópicas anécdotas. Hace años que no escribo en castellano, pero creo que lo entenderás mejor. Mi correo electrónico es: susodebasilio@corme.net. No te preocupes si álguien lo coge que nunca abro ninguno que no tenga reconocido.

Besos de vuestro sobrino y primo: Suso de Basilio.

OLA AMIGOS

2010-08-05T23:13:00.003+02:00

Levo tempo sen facer ningún artigo para este meu blog. A verdade que agora con isto do Facebok, os blogs quedaron bastante de lado. Ben pensado, ata eu estou enganchado polo das fotos antergas de Corme, o resto nin me interesa. Tamén todo hai que dicilo, merquei un violín para recuperar os catro anos que fixera e logo deixei hai quince anos. E a serrar todo tempo libre! Xa sabedes, son incapaz de estar quedo. Despois do Celga-4, estiven entre aprender algo de inglés, pero ao final decateime por este instrumento que sempre me levou os días da vida. Algo xa vai saíndo.
Pero outra das cousas que hoxe me arrufan a pór os dedos no teclado, foi que onte fixen a miña I.T.V., xa sabedes, o repaso anual da saúde. E hoxe dinme conta do mal que o estaba pasando este último tempo coa inquedanza do resultado médico.
Onte saíu todo ben e hoxe cando me erguín para ir coa banda a Riveira, foi o intre de sentir unha nova sensación. Un novo albor. O momento de sopesar o valor da saúde. O pouco que valen os cartos ante a enfermidade.
Foi ao erguerme, repito, cando sentín coma outras moitas veces, que a riqueza meirande é a saúde. Naturalmente non era nada novo, pero si era esa sensación que sintes cada ano cando todo vai ben. E para celebrálo nada mellor que unha actuación coa banda. A cidade de Riveira, á cal vamos sempre dúas veces ao ano, hoxe sóubome a pouco aínda co longo pasarrúas.
A vida non ten volta atrás, meus, pois sabendo o que hoxe sei, endexamais houbera formado unha orquestra. Motivo? Que hai dez anos perdín un ril pola enfermidade do fumador, a cal aínda está aí. E eu que non fumei nunca! Como fumei entón?, diredes vós, pois, como fumador pasivo, sempre ignorei o dano tan grande que iso é. Seis compañeiros fumando no furgón día e noite, viaxes de seis horas, descansos da actuación e coas ventanillas pechadas por mor do frío. E vaia se acertaron o equipo de urólogos que me atenderon. Todos o mesmo ditame: A enfermidade do fumador.
Que cámbio o da orquestra á banda! Aquí non fuma ninguén, só un mozo, pero iso si, fóra do autocar. Logo os horarios. E pensar que me criei na banda de meu pai e logo na de Infantería! Malia que o dito, a vida non ten volta atrás. Os refráns sempre son certos: Cando un morre, debía nacer e sabendo o que un sabe.
Non, nunca houbera formado orquestra por ningún diñeiro do mundo, máis cando non tiven carácter para non deixar fumar a ninguén dentro do coche. Tamén todo sexa dito, nunca pensei que o fumador pasivo tivera tan graves consecuencias. Así que meus, xa o sabedes, fumar só é puro snobismo, chulería boba, cheirume na roupa e no ar da boca. Agora, cando vexo a un púbere comezar cos primeiros pitillos pregúntome: Que pensará, que así é máis home? E penso para min, non, é máis enfermo.

A SERRA NA LEMBRANZA

2010-06-28T21:11:00.000+02:00

Velaquí esta foto para o recordo dunha época de Corme no século pasado. Unha lembranza máis para amosar a os nosos descendentes o día de mañá, ou ben neste intre, pois este retrato ten xa uns 20 anos.
A Serra, como así era coñecida na nosa vila, foi outra das boas industrias que mantivo, conxuntamente co muíño, uns seis postos de traballo directos, máis logo moitos indirectos. Aínda que quizais pareza pouco, xa quixeramos contar a día de hoxe cunhas cuantas industrias así.
Este senlleiro aserradeiro que coñecimos na segunda metade do século XX, tiña o seu particular peirao de atraque para unha gabarra que pasaba a madeira aos nosos inesquencidos moto/veleiros. Estaba este -e aínda se mantén en pé algúns dos seus alicerces- no camiño/pasexo que vai á praia do Osmo. Se mal non sei, coido que se coñece esa zona coma O Pescante, se me equivoco corrixídeme.
A casca dos pinos da Serra, era unha das fontes de abastecemento para as modernas cociñas bilbaínas dos anos cincuenta. Pero chegaba a pouco. Así, as pelexas pola casca eran case o mesmo ca na Fonte do Campo pola auga. Un pino para ti, e outro para min. Mulleres e rapaces á cola. E case debaixo do machado do obreiro que estonaba. Logo, a poñelas a enxugar ao sol nun dos moitos petonciños rupestres que había na tamén coñecida como A Chousa. Uns día adiante, coa carretilla de roda de pau baixabamos Vila García cunha saca cosida a “tente boi”. Cando as cobraban, eran dúas pesetas como moito, pois case sempre as doaban.
Pero o bon da casca -para nós os rapaces- era o estoupido que pegaban na cociña. Aquilo poñía os pelos de punta con tanta explosión! Isto sucedía no verán polo sequiñas que estaban, pois no inverno, a fumarea estaba asegurada na cociña por non estar ben enxoitas.
Con respecto á mecánica da fábrica, sempre foi movida por corrente eléctrica trifásica. Asemade o muiño contigo, diferenzábase de unha acea onde a quenlla é movida por auga como era o Muíño do Medio. Recordo que sempre cobraban en pesetas e nunca en maquía, logo, aínda teño no maxin como vaciaban o grao na moxega, o tarabelo sacudíao, e de cotío xa saía moído polo ollo caendo no caixón. Ai, aquel recendo ulideiro da fariña recén moída era axiña enchida nas bolsas de lenzo azul das nosas nais! E á noite había tortas. Con talladas de touciño e mel, se cadra!
Na recolleita feita para o meu libro, tiven a sorte de saber que tiveramos outro aserradeiro en Corme anterior a este. Estaba moi pretiño do que estamos a falar, pois, a súa ubicación era na casa do Río de Riba fronte ao mesmo lavadeiro. Cóntame o meu amigo, o centenario Alexos da Pesqueira de Ponteceso que, estoutro tiña chimenea o mesmo ca os pontecesáns, co cal funcionaba por caldeira a vapor. Malia que esa chimenea non lembramos habela coñecido! Debeu desaparecer polos anos corenta.
Porén, meus, e como dí o vello refrán: “Na vida nada se acaba, todo se transforma”. Síntome polo mesmo, ledo de haber vivido para ver en qué se transformou a nosa Serra, A Chousa. Por outra banda a industria madeireira tocou teito. A nova tecnoloxía para encofrado de obras, todo metálico, fixo que foran pechando un tras outro tódolos aserradeiros que se adicaban a este tipo mercantil, moito antes da crise do devandito ladrillo.

OUTEIRO DO CARRAL

2010-05-24T22:11:00.007+02:00

------------------------------------------------------------------------------------------

OS NOSOS CURRUNCHOS ESQUECIDOS.
A verdade que ás veces temos a beleza tan preta que non nos decatamos dela. Ollándo estas fotos da miña humilde colleita, dicídeme senón temos lugares que quizais brincamos neles de pequenos, pero co tempo foron quedándo no esquecemento. Pouco máis facemos ca pasexar do peirao á Arnela e Da-Capo, como se dí en termos musicais, ou sexa, volta ao principio.
Foi o pasado verán cando me dou por subir despois de 50 anos, polo menos, ao emblemático Petón do Carral, a primeira fermosura que se olla desde o Alto da Costa cando de fóra entramos en Corme. Eu sempre o lembro coma o noso Peñón de Gibraltar. Quedei apabullado pensando que lugar tan paradisíaco temos para un mirador, con toda a Ría de Corme e Laxe, máis a entrada de Barra e os montes colindantes ao noso alcance.
De sotaque xa comecei a facer un acceso desde as Casetas da Atalaia, catro pasos de nada e sen ter que subir ningunha costa. Logo, non sabedes o abeiro que hai entre os penedos, aínda estando a unha altura que debía facer tremer co frío. Nisto podedes crerme, pois eu son un frioleiro nato e sempre tremo aos ventos por mor da miña endeble gorxa e oídos.
No concernente á propiedade, de seguro que teñen dono, faltaría máis, pero dado que tampouco poderán edificar neles, supoño, sería unha das mellores compras por parte do Concello para un Mirador dos poucos que hai na Costa da Morte. Desexo matizar que, endexamais fun partidario de quitar a ninguén as súas propiedades, como tamén son contrario ás expropiacións. As cousas mércanse no precio convido e todos compracidos.
Voltando á fermosura do lugar, iso tíñao que disfrutar todo o pobo e visitantes durante o verán e o inverno, sería un atractivo turístico e cun acceso pola carretera do Cabo sen ningún outro problema. A vista, xa vedes, o mesmo ca do Monte Branco e ollándose de fronte. Ata poderíamos facer sinais e sen dúbidas nos veríamos.
Para quen queira achegarse a disfrutar desta fermosura, o mellor camiño neste momento é polo Carral. Non é moi doado polas silveiras e algún toxo, pero vale a pena. Aínda que son propiedaes privadas, coido que ningún dono reñiría por deixar pasar para disfrutar de tanta beleza e feitizo.
No entanto a todo isto, ata sería un sitio ideal para merendas e algúnha festiña medieval, sobre todo rememorándo que ese outeiro foi na antigüedade a torre vixía da entrada dos ataques mouros ao noso pobo. Isto sucedía aínda a finais do 1.500 e comezo do 1.600, segundo datos que teño no meu persoal arquivo. Ou sexa, cando se erguío a nosa capela.
Lembro unha vez no verán que subín ao alto de Cabeza de Manzaneda, de pronto comecei a sentir unha sensación de ledicia e gañas de sorrir. E decateime que as alturas prácenme. Pois case o mesmo me pasou neste lugar tan preto das nosas casas, só chegar a el, -agora pluralízo para dárvos máis gañas- comezas a sentir unha sensación de voltar ao pasado dos nosos devanceiros e ancestros. A cabeza voáche deica atrás na noite do tempo imaxinándo a nosa Ría sen peirao nin abeiro de ningún tipo. Cantos milleiros de veces os nosos avós e bisavós subirían a este noso rañaceos, para outear como estaba o tempo antes de saír a pescar!
Pero remato este meu soño esperto, pois xa sabedes que son un soñador, non fai falla ocultalo, deixando que tamén vós soñedes nesa utopía do meu maxín. Dubido que o vexamos cumplido. As cousas custan cartos e onde non hai non se pode quitar.

CARTA AO ANÓNIMO DE ABAIXO

2010-04-24T23:08:00.002+02:00

suso,eu tendo a miña nai viva,choro todos os dias pensando en cando me falte.pero ai xente ke non ten corazon algun,e e verdad,prefiren pasear o can,que pasear con sua nai
22 de abril de 2010 21:58

----------------------------------------------------------------------------------------
Estimado compañeiro: Na maneira de pensar e reflectir os teus sentimentos, coido que temos algo, moito en común a marxe de ser da mesma xeración, supoño. O teu comentario, que subliño ao comezo deste artigo, éncheme de tenrura en saber que non son eu só na maneira de pensar. En esas catro liñas expresas tanto que sobra folio para engadir nada máis.
Amigo, como quizás saibas, eu din a vida polos meus, para que escudriñalo si total somos un pobo no que todos nos coñecemos, non é ningún segredo nin tampouco unha vergoña. E sabes, meu?, a satisfación que sinto a día de hoxe é tanta que me enche o corazón de celme.
Como coñecerás, cambeei o rumbo da miña vida en prol dos meus. Voluntario na mili aos 17, á hora de cumplir podía quedar de cabo músico e en pouco tempo sería sarxento. Aínda así, aos 19 tituleime trompetista por exame libre no Conservatorio de A Coruña. Era un porvir para realizarme na profesión musical. Malia que iso foi truncado polo consello paterno. E con o mellor cariño por parte miña.
A día de hoxe estaba xubilado desde hai anos e coa mellor pensión que poida imaxinar. Agora cobrarei cando sexa..., a mínima! Xa ves! Pero iso si, sentiría dentro miña unha mágoa e unha débeda por abandonar á sorte a quen me trouxo a este mundo. Porque desgrazadamente seis anos despois, e aos dous meses de casar, o meu mestre da vida, meu pai, foise. A partir diso é mellor non recordar...
E sóubome a pouco a compaña de meu pai, as conversas e os seus consellos. Foi entón cando valorei o tempo de unha hora na compaña do meu proxenitor, no meu caso. Foi nese intre cando pensei como estiven a punto de perder eses seis anos da súa compaña. E collín a manda por el encomendada, cal premonición que pareceu sentir cando me pregou deixáse a vida militar. Esa manda non era outra ca de cuidar á familia a súa falta, para que dicir máis.
A día de hoxe o seu encárrego leveino a cabo. Xa todos están no Ceo. E non sabes a ledicia que sinto por ver a misión cumplida! Sinto o mesmo ca os mariñeiros cando levan o barco a porto logo da longa singladura. Moitas veces no insonmio, cavilei que sería de min na lonxana e, os meus, abandonados á boa de Deus. E estarrecía de calafrío. Nunca sería capaz nin co mellor soldo do mundo. Agora xa todo pasou e sinto, repitirei ata a saciedade, unha ledicia na ialma que me reconforta a máis non poder.
Amigo meu, dís nas túas entenrecedoras liñas que choras por túa nai antes dela morrer. Non, non chores, disfruta da súa compaña o día a día, cada hora e cada mencer. Sinte o agarimo das súas mans coas túas e na túa face.
Comparte con ela esa auga quente que só unha nai sabe facer. Iso, é Deus, amigo, o amor á familia e á vida. Logo, cando chegue ese derradeiro día, sentirás coma min -dentro da túa dór- que túa nai non se foi, quedou dentro de ti, co seu amor, co seu sorriso e a súa duzura. Iso si, con ela levará tódolos teus desfogos e segredos que endexamais contou a ninguén. Unha nai ou tamén un pai, son os mellores confesores que un pode alcontrar na vida. Polo demais, todos nacemos e sabemos que un día habemos morrer.
Lembraráste coma min e os da nosa xeración, de aqueles galletazos nas nádegas cando faciamos algunha alfacatruada. Mais non sentirás dor algunha, ao contrario, esbozarás un sorriso. Porque cando unha nai pega, compañeiro, a dor síntea ela. A dor sicolóxica é a que doi, a física dura dez minutos ata esquecela.
Reiterando o dito ao comezo sobre o amor que sintes por túa nai, remato esta carta, para min de verdadeiro sentimento ás nais e á familia, cun segredo entre ti máis eu: Sabes por quén imos chorar deica en diante?, pola nai da do can, esa si que foi pobriña. E por ela, pola filla, que pasexaba o can sen saber de súa nai, pois...,aínda que pareza incrible, nacendo muller non ten entrañas de nai.

SEXAMOS SINCEROS, DE ALDEAS NADA.

2010-04-11T21:29:00.003+02:00

--------------------------------------------------------------------------------------
Escribía hai uns días un xornalista da Voz, algo que xa eu fixen nalgunha ocasión: “Todo mundo ama, adora e envexa as aldeas, pero todo mundo marcha delas”. Matizaba non seu artigo -pavero e realista- que o “cariño” ao avó, non é máis que a visita domingal ou de pascua en venres. E claro, na soidade da aldea os vellos esmorecen por baduar. Porque todo hai que dicilo, pois, a poucos veciños..., todos a mal. Logo, cada visita do fillo ou neto sempre é ben recibida.
Tras do cocido de fartura e co sorriso por parte dos vellos, comeza a presa por mor dos nenos. Que teñen que ir ao colexio. ¡Coma se ó domingo tiveran escola da noite, vamos! E veña os mimos da avoa namentres comeza a baixar canto ten na casa: As consabidas patacas, seguen os ovos; chourizos; pernil e todo canto apareza á vista. Logo e por riba e coma quen non quere a cousa, os grelos, así por mor de quen vexa é cousa de pouco valor.
O ateigado maletero do coche fai baixar a suspensión e as rodas mesmamente parecen sen ar. Pero aínda falta algo que non pesa nin se ve: A paga dos vellos para o prazo do piso, do coche, do plasma, da neveira, dos mobles, a gardería dos nenos... “Ai abuela, tú no sabes como nos vemos para llegar a fin de més”.
E velaí á saída do coche que estivo fresquiño á sombra do cabanote. “Hai abuelos, que tanta tranquilidad teneis en la aldea. Que más quisiéramos nosotros...” Érache boa se colara, dicía o periodista. A outro parvo con esa cantinela. Vénse ao que se vén e punto: A encher o coche e a andorga sen pelar patacas nin lavar a cacharrería. ¡E por encima aínda quedan ledos os pais/avós!
E xa estamos na estrada dirección cidade e comeza a formarse a caravana. A “Caravana de mujeres” non, a das patacas que afunden o maletero do coche. ¡Que ben se coñecen! Só hai que porse na entrada da cidade ao serán do domingo e aquilo é un espectáculo.
E logo aínda teñen a face de dicir que a vida está máis barata na cidade que nos pobos e aldeas. “Cata que carallo, ho”, sen ningunha dúbida. Á conta dos velliños da aldea cómese toda a semana sen gastar un ren. Logo para o próximo, tráeselle un pouco aceite de oferta do Continente para que vexan as bondades de vivir na cidade. Á avóa cáelle a babiña e velaí o negocio. Nin os donos do Alcampo lle gañan a centésima parte.
Así as cousas, dicía o xornalista -máis eu- que ninguén veña con historias, as aldeas nin velas. O día que os vellos falten as silveiras cubrirán as casas e se te vin non me lembro. Nin o día de Difuntos, que xa é dicir, e caso de vir, pois iso, pórlle un manoxo de flores e cando enxoiten resecas que as quite unha veciña bondadosa. Vir e largarse a cén, todo é un.
Pero aínda quedan os do més de agosto. Os casteláns, cataláns, vascos e demais familia que nos honra coa súa visita. Van deica o Río de Froxán e: “Que marabilla, esto es paz para vivir y leer un buén libro a la orilla de este remanso de paz”. Malia que media hora máis tarde collen camiño de volta e aínda facéndose os doídos. E ata o ano que vén, se cadra! “Claro, las carencias: no hay banda ancha, ni súper, ni...”. Nin nada tíos, a outro parvo con ese conto. Como vai haber banda ancha se aínda as pistas son estreitas?
Mais non vos estou criticándo, meus, pois eu mesmo estou ata o mesmísimo de tanta paz silandeira duranta 66 anos. Necesito ruído con urxencia. Quero ir tamén á cidade, axiña e canto antes. Camiñar vendo escaparates e non silveiras. Pasexar onde a xente ule a colonia e non a xurro das modernas cisternas e a silo para as vacas. E cruzarme con xente que non coñezo sen falla de torcer o pescozo polo de estar a mal.
Porén, meus, non sexamos hipócritas, e dígoo en primeira persoa e en plural. Das aldeas fuximos o mesmo ca os ratos do faiado desde que non hai millo de colleita. Á vista está que cando chegan a Corme os turistas en “busca de paz” e ven pouca xente din: “Que barbaridad, que pueblo más muerto”. Pero non queríades paz?. Non, non queremos paz, queremos ruído. Eu tamén.

O MEU OUTEIRO: "O CAN ANTES CA NAI".

2010-03-16T22:54:00.004+01:00

Nos xornais de hai uns días, lemos unha triste nova onde dous irmáns non quixeron saber nada de súa nai. Ela, a pobriña, estaba abandonada na cama e con 90 anos e o seu home e coidador coa mesma idade, tivo que ser hospitalizado. (Quizais xa o leras todos). Pero o conto que me trae, é algo que vivín persoalmente hai uns anos o cal é un calco do artigo devandito.
Estaba eu unha tarde de verán nun paseo marítimo da provincia -que obvio por non dar datos- cando me atopo cunha coñecida da bisbarra paseando o can. Á miña pregunta –inocente, por suposto- de como estaba súa nai a cal tiña alzheimer, a resposta foi que non sabía nada dela. Quedei abraiado e de sotaque sentín noxo da súa presenza, máis aínda, cando de coitío lle pasaba a man ao peluche co agarimo para min mais repelente.
Tempo despois, súa nai morreu. E veu ao velorio. E coma é costume recibiu o pésame e a dor dos veciños. ¿O pésame, de que dor? Velaí a hipocrisía de tantos e tantos moitos, que, logo de non saber ren dous seus teñen a face de recibir o pésame, repito. Tamén é moda e queda moi snob.
Hai un vello refrán –porque a vida é unha enciclopedia de refráns- que di: “As familias vense nas ocasións”. Mais ben non se ven, pois..., o defunto suponse que xa non ve. Aínda sendo certo, este refrán é de tristura. Que toda unha vida sen ollarse nin dirixirse a fala e logo á hora da “ocasión”, velaí aparecen os descendentes. Canta querenza! Tamén habel@s hain@s que teñen prace en ver a cara do finado, ou sexa, haber como quedou de bonito, aínda que isto máis ben se dá nos alleos ao velorio.
Pero o abominable de todo isto, é o feito de ver a miúdo como se rexeita á familia, ás raiceiras de un, ao árbore de cuxo froito pertencemos, para ao mesmo tempo contemplar a empatía con e por “amigos”. Ten un que chegar á terceira idade para ver o que xamais imaxinou: Que un pai ou nai atópase en calquera esquina, sen embargo un amigo...,ai!, iso xa é cousa de coidalo cal peza de Sargadelos no andel do chineiro e con porta de cristal.
A verdade que para os que coma min, rexeitamos a unha profesión e mellor porvir cun horizonte máis brillante para coidar aos nosos devanceiros, énos difícil de asimilar. Persoalmente non acerto a entender como un cristián (?) é capaz de durmir sen cavilar se os seres que o trouxeron a este mundo estarán ben ou mal. Por moitos defectos que teñan, un só pode ser fillo dese pai ou desa nai. Si os nosos proxenitores houberan casado con outras respectivas parellas, nós non estaríamos aquí.
Dicíalle un médico a unha nai ante o afastamento dun fillo: “No se preocupe, señora, que si algún día se entera que está en el sanatorio, verá como llega allí enseguida”. “Mire usté doutor, no sanatorio xa hai enfermeiras para atenderme, sabe?”.
Mais tamén é certo que o que sementa recollerá o froito que plantou. Ou quizais non, vaite ti a saber. Sempre houbo excepcións e xente con sorte. Malia que a sorte é o mesmo ca lotería: toca cando toca e onde cadra. De calquera xeito e no que a min respecta, cambiei o rumbo da miña vida polos meus e de certo que sinto un deber cumprido. Outros non o fixeron e tampouco foron moito máis lonxe nin son máis felices.
E remato este artigo de hoxe, de tristura polo realismo que encerra, coa letra de unha de tantas cancións que á Virxe como nai, compuxen. Porque unha nai, é unha fonte cal manantial que endexamais enxoita. Unha fonte de inspiración para calquera compositor, onde sempre atopamos unha nova maneira de cantar a esa nai que nos levou nas entrañas e nos pariu con dor. E de certo, que, sobra temática para cantar á nai:
Unha nai que por nós dá a vida / cando ó colo lle vamos chorar / na procura do noso desfogo / soio ela nos sabe escoitar. Unha nai que non dorme na noite / doce estrela polar que nos guía / na labor cotián por nós reza / Unha nai que se chama María.
Como as flores que abrouxan no maio / así amosa o sorriso unha nai / co anceio dos fillos bicar / coa ledicia da nai de Deus Pai . Na inquedanza da escura noite / tras da fiestra ollando vixía / unha nai que por nós non acouga / Unha nai que se chama María.

CORME, ÁS 4 DA TARDE DO 5 DE FEBREIRO

2010-03-05T22:46:00.004+01:00

CORME AO DÍA
Pois iso, meus, que así estaban as obras que vedes nas fotos ás catro da tarde de hoxe. Cun vento de Nordés que facía tremer, decidín ir ata o Cairo polo de quentar os pés. E así foi, cámara en man e de retratista, xa case a tiña enferruxada despois de tanto tempo pechada.
Todo isto é para os que viven na diáspora lonxana e que agradecen ver o seu pobo ao día. Os que están máis pretos, coma os da Coruña, xa veñen a miúdo e de calquera xeito non sofren tanto.
Por unha banda, a obra da Serra, que xa vedes como vai indo e por outra o muro Sur-oeste do Campo do Cairo. Xa está listo o alicerce en formigón, só falta o recheo que estaban hoxe con el, e logo o peche con bloque. E xogando, que é xerundio.
No concernente ao Cairo, coido que vai quedar en boas condicións. Non hai que esquecer, e menos politizar o derrube do muro, pois todos sabemos que fora erguido pola mocidade cormelán e sen grandes medios económicos, pero iso si, con moita ilusión. Pouco máis era ca un valado que actualmente non podía co peso e humidade acumulada.
Como xa sabedes nunca me gustou o fútbol, pero hoxe mesmo no Cairo matinei no caso dunha boa Primitiva coa cal deixaría o meu grao de area nese ventilado Campo. Xa naquel entón –era eu presidente da Asociación- lles manifestei aos compañeiros impulsores do Campo que o lugar era moi venteado. Pero eles, meus pobres, foron ao barato e..., logo acabei participando en axudarlles –so mentes- a buscar aos propietarios.
Debo engadir que naquel intre, eu propoñíalles mercar a finca onde está o Polideportivo, pero aquilo era articulo de luxo para os petos da chavalada que estaban ao fronte de erguélo campo.
Mais todo hai que dicilo, pero cada vez que subo a Pallagueira -a costa antes do Cairo- éntrame unha tristura de nostalxia polo da miña nenez, cando, coma tódolos da miña idade tiñamos que carrexar esa correado e golfe que vedes no anterior artigo ¡E agora que non xunto alento para alancar sen chaqueta!
Cómpre engadir que a chaira de O Cairo aínda era unha “etapa de montaña” como se di nas voltas ciclistas, pois algúns compañeiros da escola tiñan que carrexar ata As Capillas. Así en castelán, pois si digo Capelas o mesmo non se entende. A sorte foi que non tiñamos leira tan lonxe. Que mágoa!
E agora que hai boa estrada, ao Cairo en coche para facer deporte. E digo eu: si é para facer deporte, non é xa boa cousa choutar costa arriba? Pois non, hai que levalos e ir buscalos, tampouco lles sirve costa abaixo. Mais mirade vós senón tiñamos nais matinadoras, que, para non vir en lastre, de volta xa traíamos un alimpeiro de fieita ou estrume para o cortello do porquiño ou das galiñas. Que non pense ninguén que o de andar el lastre é unha cousa nova, iso xa é máis vello ca andar a pé.
Deica logo, pois xa me está entrando a nostalxia da nenez.

CORME:PASADO E FUTURO-II

2010-02-23T23:00:00.002+01:00

CORME Á CORREADA
A verdade que, remexendo na historia de noso, o embelezo lévame deica atrás no tempo. Se ollades esta foto –sen data, por desgracia- fai tremer de emoción o feito de pensar que aí están os nosos devanceiros, as nosas raiceiras e como non, o Corme dos tres mil habitantes. Tamén á vista salta, que debeu ser no outono, a xulgar pola surada –como se ve- e a nosa Praia dos Pulpos ateigada de correada e golfe. Sen dúbidas naquel tempo non se coñecía a palabra crise: xa a era toda.
Pero aínda sendo as comparacións odiosas, o que vemos na foto é unha riqueza que aínda a día de hoxe non teñen os pobos do 3º mundo. A miúdo vemos fotos do Sáhara e quedamos abraiados cando non vemos unha só herba nin toxo. Ben pensado, aínda nacemos nunha terra privilexiada!
Mais a tristura de todo isto -e seguindo co capítulo anterior- é que de aquel pobo que aí vemos deixando as pedras limpas e a correada deica O Cairo, non quedan nin os netos. Ou si, quen sabe. A maioría colleron a maleta e fóronse en busca dun porvir máis prometedor. Quizais as raiceiras dese retrato están no “noso” Pasaxes. Porque esa cidade é casemente máis cormelán ca vasca.
Noutros artigos lembrei a famosa frase de Castelao: “O galego non protesta, emigra”. E os cormeláns o mesmo. Así de sufridos. E eu pregúntome moitas veces, e sobre todo ollando esta e outras fotos, como sería a día de hoxe o Corme dos 3.000 habitantes? Pero ese soño de case todo cormelán, será pura utopía quizais para tódolos que viven a día de hoxe. E pensar que naquel tempo Carballo tiña ó redor de 500 habitantes!
No entanto á mágoa triste de todo pobo que ten que emigrar, queda a ledicia de ver aos seus descendentes con estudos e carreiras que nos pobos endexamais acadarían. Pero tampouco se nos pode pedir aos que aquí ficamos, que a vila medre a tódolos niveis cando eles se foron. A este respecto, fáime raxeira cando leo o que algúns escriben desde a diáspora.
Eu entendo o cariño que polo pobo senten os que están fóra, malia que tampouco deben estar preméndonos aos catro que aquí quedamos. Refírome aos seus comentarios en como e de que maneira debíamos facer para que o pobo medre. Non meus, de onde se quita e non se pon xa sabedes o que pasa. A miúdo subliña a prensa os milleiros, xa, das aldeas galegas que quedaron desertas. E todo mundo as quere! Pero todos se van á cidade.
As aldeas e os pobos, son mui fermosos un mes no verán. Todo son proxectos de quedar na paz tan silandeira do rural. Pero logo quedan once meses por diante e, malia todo isto hai un refrán que di: “Pequena aldea, inferno grande”. Ou sexa que, a menos habitantes peor sociabilidade.
Porén e rematando, engadir que, a min persoalmente faime falla ruído, moito ruído. Tanta tranquilidade éme totalmente depresiva sen poder evitalo. Na cidade, só vendo escaparates e aínda non mercando nada, o maxín voa ledo de optimismo. E sobre todo o máis buscado por todo ser humano a xulgar pola experiencia: que ninguén coñece a ninguén e iso ten a súa parte positiva como é a de pasar totalmente desapercibido.
Quizais si os da foto, os do Corme dos 3.000 non se houberan ido, tamén a nosa vila sería xa un pouquiño cosmopolita, co cal tamén pasearíamos sen ser ollados desde as fiestras que é a mágoa de todo pequeno pobo, por non dicir aldea.

CORME:PASADO E FUTURO-I

2010-02-11T22:33:00.001+01:00

OS PORQUÉS DO NOSO POBO

Dende hai uns meses, teño esta foto na pantalla do ordenador e cada día paso moitos minutos ollándoa con pasmo. Debe ser polos anos 30/40 a xulgar pola idade do finado Vidal, e tamén pola casa en construción dos Puentes. A estrada terminara no 1910, logo de 30 anos construíndoa. Era tamén o Corme dos 3.000 habitantes.
Sen dúbidas ollándo este trouteiro como senlleira vía de acceso ao mundo, non é de estrañar que os que se foron non volveron. E digo eu, como sería antes disto?, aínda que ben pensado, pouco máis tiña o camiño das regateiras ca esta lamacenta estrada.
Mais esta foto é unha reflexión para decatarse do illamento dos portos de mar. De algún xeito, calquera vila mariñeira é un Fisterra máis. Tampouco é de estrañar que cen anos atrás, a xuventude, co afán de ver mundo e todos cheos de ilusión, se embarcase no primeiro veleiro que fondeara na nosa Ría. E sen pensalo dúas veces!
Así foi como a historia de noso quedou tinxida de negro para sempre. Centos ou quizais milleiros de mariñeiros de toda Costa de Morte e pobos mariñeiros de outras vilas coa mesma xeografía, deixaron a súa nova vida naqueles barquiños coma o Rutilo ou o Encarna, por poñer un exemplo.
Aínda que as comparacións son odiosas, sen lugar a dúbidas, a vida do labrego tamén foi dura, moi dura. Mais eles de algún xeito, pisaron en terra firme. E sen dúbidas tamén, non son lenda chea de tristura da nosa Costa a Deus grazas. Por outra banda, o mundo rural está situado terra dentro. Encrucilladas de antigos camiños, son hoxe vilas importantes e cun futuro de desenvolvemento que xa quixeramos os portos de mar.
Cómpre dicir que para basearnos nisto, só chega facer unha análise de cantos parques industriais temos na Costa. Practicamente cero. Ou sexa: que estamos sen terreo industrial na beira do mar. Que horizonte de porvir temos á vista sen un carto ferrado de solo industrial?
Con respecto a Corme: baiucas para un tute de vellos, e, algunha cáneba da esquina para o azafrán do guiso que xa está ao lume, é o noso futuro, mágoa de quen non queira entendelo. Aínda que algún mecenas quixera facernos a regalía de asentar aquí unha pequena industria, non pode por lei ao non termos un só metro cadrado de solo industrial. E coma sempre, se non hai galiña non hai ovo ou viceversa, malia que no noso caso nin capoeiro.
E para rematar este 1º traballo en prol deste tema, engadir que estes días lemos nos xornais, como pequenos industriais da bisbarra que outrora ergueron a súa modesta nave ao pé da súa casa sen ningún impedimento, vense agora entre a espada e a parede pola razón que os organismos queren empurralos deica os novos parques industriais. Pero iso si, noutras vilas alleas ás súas. Ou sexa, cara o centralismo de sempre que esquilma aos máis pequenos pobos e aldeas.

Seguiremos con máis voltas, pois, isto dá para longo e tendido.

O AGASALLO DO MEU CUMPRE

2010-02-05T00:00:00.008+01:00

Ola meus, pois a cousa é que hoxe non atopo verbas para seguir escribindo da nosa vila/pobo. A verdade sexa dita, teño que andar ao “loro”, pois xa tiven que escoitar que fago “apoloxía” a favor de non sei quen. A cousa vén sendo que como vistes, saquei hai tempo unhas fotos da obra da Serra. E non vexades vós a que me caeu! Logo tamén está o tema mariñeiro: mellor "non meneallo", como dí aquela vella frase.
Así que lido o visto e visto o lido, hoxe vou falar de min, pero aínda con tento, non sexa o demo. Temos á xente moi “susceptible” ultimamente. Aquí o conto é falar de calamares, fútbol e tute, pois, se te “pescan” lendo o periódico na baiuca, xa estás “enterándote da política”. Ou sexa, que ler o xornal é iso, ler política! Eu xa o leo na casa, por mor do asunto.
Entrando logo no conto, que o vindeiro domingo (Deus mediante) cumpro un ano xa na 3ª idade. E non hai 4ª ! Logo, tamén dez desde que me operei da pérdeda dun ril e que tan ben quedei a pesar de todo. E foi a doenza o mesmo día que cumpría os 56, aos dez minutos de entrar no sete de febreiro. Xa hai casualidades! Mais, a partir diso, dos 65, a vida é unha regalía, e, como din os máis vellos: Xa non é capote...

Pero 66 anos e sen ver Madríd, que é o soño da miña vida. Mais ben era! Sempre falei de dar a volta a España sen présa e no meu coche, pero todo quedou en auga de verzas. Ao final case estou ousando en ir en avión, total agora xa non é tanta perda! Só o sinto polos demais, agás que é problema do piloto. Alá el.
Pero non sabedes o mellor e o 1º agasallo que me trouxo hoxe o correo: O diploma do Celga-4. Xa sei que os mozos dirán que chocheo de vello, mais, hai que ter ido á escola que “non” tivemos, para saber valorar isto que soñaba con el, pero como unha utopía. Agora validareino canto antes polo 1º de bacharelato. A ilusíón da miña vida!
Que dicir da nosa escola cantando e desfilando desde o Alto da Costa con aquilo de: “Cara el Sol con la camisa nueva”. E asi un longo, etc., e para máis só media xornada escolar desde os sete anos ata os trece que a deixei. Logo polo Campo, saudar ás “autoridades” o mesmo ca na mili. Non te atentara o demo pasar sen saúdo, pois ao chegar á casa..., co gallete, que daba dúas veces cun só golpe. Eran moi aforradoras nosas nais!

Naqueles anos, cruzar por diante do Casino era un perigo total, que volo digo eu, sempre había na porta algún de paxarela, chapeu e caxato tomando o ar por mor da cía ao estómago. Entón ante iso, case sempre iamos por debaixo da Capela para evitar entrar en "camisas de once varas". Pero tamén tiñamos os nosos espías desde a Fonte á esquina da horta do futuro Bar de Ricardo para ver se non había "mouros na costa" e pasar en crequenas semellando aos indios. Aquilo tamén tiña a súa intriga!
A verdade que un non daba abasto a tantos bos días/tardes, pois, con once gardas civís, o cura, os mestres, médicos e “altas xerarquías”, aquel Corme era o mesmo ca o patio ou os soportales do Cuartel de Infantería. E os días de funerais e cabos de ano, os cregos todos da táboa. Mellor non saír da casa, tiñas que andar "ao loro", pois o pobo estaba "tomado de cal a canto".
Cómpre engadir que, aos dezasete fun á mili voluntario por mor de aprender algo, cando menos de música, pois meus pais non tiñan medios para máis. Mirade vós o que é o subconsciente que, unha fin de semana que vin á casa estando en filas, namais cruzarme co novo médico do pobo, a man foime á fronte sen poder evitalo. Logo, fixen que rascaba a sen para disimular.
Así que meus, mañá farei o cadro para colgar o novo diploma. Abofé que aínda fun xuntando, entre uns e outros xa logo non teño parede. Ou sexa, coma os médicos cando estás na consulta privada que pasas a hora de espera lendo canto foron xuntando ao longo da vida. E si a eles todo lles vale, pois ao menda, o mesmo. HAPPY BIRTDHAY TOU YOU.

(Que máis quixera eu ca descifrar este sintagma ao galego! Xa sei que é cumpreanos feliz, pero eu queríao en galego de verdade).

CORME:PASIVO E CONFORMISTA

2010-01-26T23:27:00.002+01:00

Paulatinamente, o noso pobo foi caendo nunha pasividade e conformismo que en nada fai honra á nosa fama reivindicadora totalmente extinguida.
Éme duro recoñecelo e moito máis escribilo, pero o Corme da miña nenez xa non existe dende hai uns anos para acó. Tamén é ben certo que somos, queiramos ou non, un pobo vello, sen xuventude a cal é a forza que move os rodicios desa máquina virtual chamada vida.
Somos cada día máis -e isto hai que velo en plan realista- un pobo e unha vila da 3ª idade, malia que nos faga mágoa aceptalo. Pero tampouco ninguén ten culpa disto. A vida é así e outro tanto sucede en toda a bisbarra por falla de industrialización e postos de traballo.
Pero no caso cormelán, o título deste texto baixo o meu punto de vista, fai que sexa máis acentuado na nosa vila se tomamos como referente ás demais vilas da Costa.
Explícome: Dende hai uns tres anos a nosa oficina do I.S.M., en Corme pechou as portas sen que o gremio mariñeiro fixese a máis mínima protesta en prol dese servizo. Pero non só isto, senón que nas preguntas que fixen ao respecto a algún afectado, parece que incluso van con gusto a Malpica arranxar os seus papeis. Morrerei sen entendelo.
No entanto a isto, lemos estes días nos xornais como Fisterra e Laxe, concretamente, xa saíron á palestra coas súas reivindicacións co cal a primeira xa tivo resposta positiva: que seguirán tendo oficiña fisterrán. Falta agora a de Laxe, poderán seguir téndoa ou non, pero cando menos movéronse pedíndoa.
Malia que esta pasividade tamén dá lugar a pensar mal, pois son moitas as veces que, sen ser mariñeiro, escoito cada vez que vén algo para o noso porto aquela triste frase de: “tanto ten”, ou máis ben..., “que tanto lles dá”. Ante este deixamento e o que se escoita, cabe facer unha reflexión: Está dando a impresión de que queremos semellar a algún pequeno e anárquico portiño de mar da Costa, onde quen máis quen menos, todos ledos aínda cando non teñen melloras de ningún tipo na súa rada, pero tampouco as reivindican.(?)
Cómpre engadir que, Corme morre el só, non fai falla botar a culpa a ningún mandatario, máis ben debemos entoar o “mea culpa”. Os mandatarios tamén en certo xeito semellan aos limóns: se nos os premes non dan zume.
Así as cousas, o futuro porvir cormelán vai ser falar do pretérito, do que poidemos ser e non fomos. E mentres falamos de utópicas metáforas que nos poidan caer o mesmo ca falopa do Ceo, a “procesión dos caladiños” a enchelo cesto, pois terxiversando á vella frase: “a mar revolto ganancia de pescador..., envolto”.

CARTA DE UN VELLO ESTUDANTE

2010-01-16T13:24:00.002+01:00

Ola meus: Pois nada, que levo un mes que non sei de que escribir. Xusto desde o día que aprobei o Celga-4, aquilo que vos falara o ano pasado. Ou sexa que, aos meus case 66 acabo de facerme co 1º de bacharelato en Lingua Galega. Case nada a miña idade! E debeu ser co susto que, quedei desconcertado, pois, a verdade que cando estaba matinando no suspenso, velaí soa o móbil dándome a boa nova. Pero non, non me fiei ata que pola noite o lin polos meus ollos en Internet.
A verdade que fixeron ben en “quitarme de diante”, pois tíñalla xurada de por vida. Non vexades como eu paseaba pola Escola de Idiomas, o mesmo ca un mozo de 20 anos! Agora xa me sentía da casa despois de suspender o pasado ano por non facer por despiste a 2ª proba.
Ben pensado, sempre fun un estudante vello, e tamén un vello estudante. E pasando a vergoña entre nen@s e moz@s. Logo da 1ª etapa aos 17/18 durante a mili voluntario para poder estudar música, recomecei aos 31 xa con dous fillos. Tiraría ata os 49 no Conservatorio. Un total de 18 para saír con máis complexo. Complexo de saber que non sei nada e ver cada vez máis lonxe unha meta ou cume que non ten final. De certo que, a ignorancia é moi atrevida; moitas veces vale máis non saber ren e vives ledo e feliz.
Pero o problema no fixo máis ca comezar: Que vou estudar de agora en diante? Pensei no Inglés, polo de cando veñen algúns iates no verán, pois eu aló non teño pensado ir. Seica hai moita néboa, e, tamén pagar o billete para non ver aló máis de cen metros! Amais diso, a humidade non me é boa para a miña feble gorxa. Tampouco subín nunca a un avión (son “Méndes”), aínda que desde hai un tempo acó case o estou desexando.
Falando de avións, estoutro día foi a Madrid unha amiga nosa por catro €. Desde logo, aí non pico nin tolo, antes fago o Camiño de Santiago a pé deica Roncesvalles ida e volta. A min estas ofertas danme moito que pensar. Quen sabe se xa non lle cambian o aceite aos motores, non pasan a I.T.V.,bótanlle gasóleo vermello do dos tractores e as rodas son recauchutadas!
Non falamos aínda coa amiga, pero seguro que nesa oferta/viaxe as azafatas eran as pre-xubiladas e os pilotos..., vaite ti a saber cantos puntos perderon na rotonda de Lavacolla. Despois do lacón con grelos “compangado” con Albariño e follados con mel no Ruta Xacobea, non pode faltar unha cunquiña de queimada. E logo, a soprar...
Tamén souben de boa fonte o porqué de outras aerolíneas que elixen para azafatas ás mellores mozas: A que non o sabedes?, para que os viaxeiros perdan o medo. Non é de estrañar. Pero Julio, o fillo de Papuchi; Amancio, (Prada non, ese vén no Alsa/Castromil, refírome ao de Zara), ou Valentino “D‘italia” (este é parvo total, en vez de azafatas leva catro canciños), estes voan no seu propio avión. E con gasolina de 98 “estalos”. Quixera ver eu a estes nun voo de catro €! Véiganos os demos que ían levar de cueiros dous “dodotris-maxi”con bragueiro!
Mais ben pensado, o que realmente me afecta estes días, como a todos vós, é sen dúbidas o de Haití. Velaí a outra cara da moeda, uns tanto e outros nada. Ben pensado, tampouco, aínda é algo. Pero somos nós todos, a sociedade total quen non valoramos o que Deus nos dou.
Que se neva e non se pode saír co coche, todos queríamos unha quitaneves para cada un. Que se hai temporal e chuvia e os aeroportos están pechados, veña a pedir dimisións a eito, pois tiñamos que estar en Barcelona para a comuñón da sobriña e iso “é unha necesidade vital”. Que se falla a luz ou o butano e quedamos a dúas velas e sen ver a telemerda diaria ou o partido do Madrid, veña bágoas.
No entanto a isto, parécenos que somos unha sociedade privilexiada, non pensamos nos do Caurel nin nos de Pedrafita que botan semanas ou meses sen saír porta a fóra. E non se queixan! Ai, Señor, e logo vamos á Misa de doce, fardando cantidade e calidade cos abrigos de visón. E comungamos coa caluga baixada como se tal cousa. Ou sexa, como se Deus fora parvo, vamos.
Sempre penso que tiñamos que tornar á aldea de onde somos oriúndos e pasar tan sequera alí un inverno. Remexer nas nosas raiceiras sería bo para valorar a vida en si. Acostumarnos a vivir sen luz, butano, coche, televisión e estar preparados para unha hipotética catástrofe como a actual Haitiana, Deus queira que non. Era bo saber que o leite quéntase cuns carabullos e á luz do seu arder xa se alumea o lar, á marxe da de carburo ou da vela de cera das abellas.
Era bo un tempo no lar de noso, de onde asemade sairiamos relaxados sen falla de psicólogo, falar ao redor da lareira e contar contos e lembranzas sen ollar o reloxo. E logo durmir no xergón de cazula ata ouvir o canto do galo deica o amencer do novo día. Así, sen présa. Era bo.
Atentamente, meus.

UNHA "COSTA MORTA"

2009-12-28T23:55:00.000+01:00

Desde hai un tempo acó, veño observando as incoherencias que os organismos oficiais están a facer na nosa Costa. Refírome que non me cadran as contas en canto ás inversión a facer: Futura autovía, Carballo-Berdoias, ou o novo peirao de Corme, etc, malia se por outra banda nos van quitando o pouco que xa tiñamos: Cuarteis da Garda Civil, Axudantías, Colexios, Médicos e agora tamén as oficinas do IMS. E para acabar de rematala, fálase ultimamente de centralizar as lonxas nunha sola comarcal, pero en vila terra adentro (?).
No entanto a isto, e, nos albores do século XXI, en calquera lonxa da Costa pódese poxar en directo con cámara incluída sen falla de desprazamentos por parte dos compradores. Acaso eles non venden a Madrid desde a mesma Coruña? Como exemplo temos á nova lonxa de Fisterra coa nova tecnoloxía. Penso entón que, non ten sentido ir vender os nosos produtos a ningún outro lugar, pois, énos de vital importancia o pulo que aos pobos costeiros lles dan as lonxas. Para mostra só temos que ollar no verán durante a venta do percebe!
Mais volvendo ao principio, dicía que non entendo o gasto en infraestuturas en prol da Costa, cando a están privando de un servizos outrora logrados a base de loita e reivindicacións, e, ao mesmo tempo que a despoboación vai a máis en xeral. Tamén pode ser que os nosos atafegados políticos queiran a bisbarra deserta para a súa tranquilidade polo “estrés”. De ser así non teñan dúbidas,“catro tele diarios máis” e, isto será a Pampa Arxentina, onde florecerá o alecrín sen falla de chuvia.
Cada día, e goberne quen goberne, todos eles tiran de cara á centralización. Ata nos levan cantas pezas son atopadas en castros celtas, etc! Véxase senón, as que levaron da Cidade de Borneiro para os museos de A Coruña. Eu case os animaría a levar tamén o Dólmen, os Batáns de Mosquetín, os Penedos de Traba ou a nosa Pedra da Serpe! Total, xa nos esquilmaron os montes de pedras rupestres para embelecemento de xardíns públicos e privados.
En canto ao IMS, que problema hai en atender cando menos un día á semana nas oficinas que xa ten en propiedade? Pois non, que se movan centos de mariñeiros antes ca un funcionario se desprace a unha vila. En certo modo, eles, os empregados, tamén están mellor xuntos por se un mariñeiro se sobre pasa coa voz en alto.
Resumindo: “Señorías” que xa o foron a priori, en presente e tamén a posteriori (¿), aclárense dunha vez por todas. Se realmente queren a Costa despoboada, non gasten un euro máis en estradas nin noutras mesturanzas. E viceversa, antes de que sexa tarde non leven o que xa temos que é bastante pouco á falla xa de outras industrias. Perdón, agás a de cemiterios! Pero unha vez soterrados os catro que quedamos xa non será a Costa da Morte, pois, non haberá a quen enterrar! Por iso, Señorías, pronto seremos unha Costa Morta.

A LENDA DO CALO CALO. Poema.

2009-12-15T21:49:00.004+01:00

Das tebras do mar infindo, en Corme ficou o Calo,
meigas e trasnos coas figas, falaron de conxuralo.

Cal anxo do Ceo coitado / tenrura que entenrecía,
náufrago esmirrado / esgotado el tremía.

De fame esgorecendo / e a roupa sen enxugar,
chegaba a el o recendo / do caldo quente no lar.

Ninguén soubo onde el vir / nin o seu nome chamar,
pois, só sabía dicir / calo calo, ó falar.

Mesmo era un malpocado / das ondas do mar batido,
que semellándo a un fuxido / esmolába un bocado.

Sen roupa de mal remendo / descalciño camiñaba,
mais de abafo repelendo / só nos pobres tiña entrada.

No vagar do triste fado / non atopou un esteo,
tantas noites ó sereo / dos poxigos rexeitado.

Nin de hedras pardiñeiro / nin cabana de palleiro,
non fora o demo deitalo / nun cabanel ó abeiro.

O seu fogar foi a rúa / a súa cama o chán,
durmía co sol do día / que a noite fría era en van.

Mais na noite silandeira / ó rueiro espertaba,
que ó socairo da soleira / ollában como ouveaba.

Loiro famento, ouvía, alma de cándida pena
da artesa broa resesa, el duras codias roía.

Unha noite de luar / a unha lubre foi levado
bouránronlle pra eivalo / até case agonizar.

Era a vergoña da vila / dicían coa terra na man,
quen letanxías rezaron / no Cubeiro un serán.

As plañideiras laiaron / irtas meixelas sen bágoas,
baixou o cadaleito á cova / de mostrengo as catro táboas.

Nin campa dun vello valado / nin cruz de dous carabullos,
que pra calar os murmurios / o alcume foi vedado.

Floreceron alecrins / no seu túmulo, cal foxo,
roseiras son as dos ricos / dos pobres a flor do toxo.

Na escura noite ó embalo / petos na amura resoan,
e os cegos morcegos voan / coa lenda de Calo Calo.

------------------------------ººººººººººººººººººº-------------------------

LEMBRANZAS CORMELÁNS. Capítulo II

2009-12-05T20:32:00.003+01:00

O das tabernas –baiucas- aínda foi indo, pero no entanto ás cánebas –tendas de ultramarinos antergas- xa vai ser bastante máis difícil.
Así e para non a liar máis, vamos facer unha mesturanza de todo o restante que houbo na vila. Aquí si que pido colaboración, pois o asunto, repito, ten o seu máis ou menos.
No concernente ás devanditas cánebas onde se vendía un pouco de todo, vamos comezar polas máis clásicas que están na memoria de todos.
A primeira, e quizais neste momento a máis vella é sen dúbidas a de Carballal, fundada polo pai de Pepe, o señor Manuel.
Outra clásica fora a de Tía Carmen de Tella na mesma Praza do Pan, e anos despois de Fernando e Maruja. Tiña fonda, camas e taberna.
Comezando agora pola Paxariña, había a tenda de Tía Carmen do Couto, para seguir ata a carnicería de Virucha. (Esta, aínda hai poucos anos).

Baixando tiñamos a de Tía Pepa de Cachea. Podíase “mollar a palleta” mentres se enchía a esporta.
Ao seu lado estaba a de miña avoa Rosa, pero quizais era máis ben de louza. Aínda lembro que tamén vendía aspirinas soltas. Que tempos! Tamén tivera tahona, antes de eu nacer.
Dúas casa abaixo, estaba a panadaría de Tía Manuela da Leduza (do Leduzo) e o seu home Evaristo.
Outras dúas máis e atopabamos a tendiña de Tía Angélica, onde había un pouco de todo. Mentres atendía, ela panillaba a eito na súa almofada.
De seguido estaba a nosa casa onde miña nai Teresa tiña mercería, coa cal tamén ía ás feiras de Baio e a Trave.
Xa na esquina - hoxe carnicería- estaba a de Tía Natalia. Anos despois fora a carnicería de Manuel de Lela da Malpicana. Ao lado, nun cuarto, meu pai e Francisco Rey tiñan unha banquilla.
Ollándo á Fonte, na casa onde vivo, houbo tenda de teas antigamente e tamén bailes. Anos adiante, estivo a barbería de Suso da Maximiliana.
Seguimos pola Fontiña e na Rúa Pondal, tivera Tía Carmen de Luísa a súa pequena tendiña de comestibles. Tamén vendía tabaco, coma todas: Cuarterón, Caldo de Galiña, etc., e libritos, mixtos e pedras de mechero.
Un pouco máis arriba, ao socairo do cabazo da Arriloa, tivera tenda de Tía Marinera. Na Praza do Pan, a súa filla Manola tivo tenda de mercería moitos anos.
Ao lado, o Estanco e con tenda de roupa, perdurou durante moitos anos.
Case en fronte, a casa de Sabina foi ultramarinos e carnicería. Anos despois na esquina a tería Carmen do Grocho. Se mal non teño entendido, houbo tenda tamén na de Tía Engracia, ao lado da anterior.

Un pouco máis arriba, queda na lembranza a tenda de pan de Tía Concepción.
Na esquina da Calle co Río da Roda, estaba o correo na casa de Fernando Garrido, a onde tamén cambeara a súa carnicería. Un pouco abaixo estivera a de Bendaña.
Comezamos o Río da Roda e alí nos esperaba Xisco co seu bo humor de sempre. Electicidade e moitos artigos de uso cotián.

Pero tamén houbo, xa máis actual, un videoclube de Romualdo Lista ao lado do Dolmen. Mesmo en fronte, tivera a súa clínica médica D. Celestino.

Baixando ao Campiño, de novo outra cáneba: a de Tía Teresa da Grisalda.
O Correo o tiñamos en Vidal, nesa rúa. Cola á noite das mozas pola carta!
Seguimos un pouco máis e xa estaba a mercería de Tía Lola de Torrado. Parece ser que antes fora taberna.
E temos que baixar á Estada para lembrar a casa de Tía Pepa, onde mercaba a palilla de moitas compañeiras para vendela coa súa.
No Campiño, quédanos a lembranza da fábrica de salazón de Piñeiro, un tempo que xa non volverá. Aínda lembro como encascaban a rede! E alí preto, O Rancho, unha nostalxia cormelán do mundo mariñeiro.
Ao lado, na casa de Tío Patola recordamos a sé do Pósito no 1º andar.
Subimos ao Río da Roda e alí estaba a Peluquería Moderna de Juán Crúz, que logo sería coñecida como a das Barbeiras, as súas fillas.
Pero antes estaba a casa de tío Jesús do Chinito. Aceites industriais e a primeira gasolineira de Corme no Alto da Costa.
En fronte estivo o Hotel Moderno de Victor Cousillas. (O 2º de Corme. Anos 30). (Antigo local da farmacia).
Vindo deica arriba, estaba a frutería de Carmen da Coxa, que anos adiante cambearía para a súa nova casa.
De novo á Praza, pois, súa nai Tía Josefa, tivo tenda de comestibles e lambetadas para os rapaces.
Seguimos baixando para non esquecer a de comestibles de Aurita da Caola. Estaba na subida ao Gafote, preto da Ribeira.
Un pouco máis arriba tivera tenda Tía Frasquilla, na casa de Mourelle.
Facendo esquina a esta subida estaba a panadaría de Cambón, outra das clásicas de Corme.
E camiño da Calle, alí quedaba a zapatería da familia de Ramón Agrazo.
Na casa de Tía América, era un dos puntos de venda de sal, no seu soto.
De novo na Praza, queda a antiga lembranza da panadaría de: As do Pan.
Na esquina, o súper Xemelas pasou a punto de venda da panadaría Estrela.
No Río da Roda (isto é un ir e vir), estivo a tenda de roupa O Dolmen.
Mesmo en fronte, tiveramos a primeira clínica cormelán: A de D. Antonio Ramos. Logo subindo tiñamos a Casa do Estanco e ao lado a tenda de roupa das Chucas, así coñecidas polo nome da nai: Tía Chuca do Recoste.
Mesmo en fronte, tiveramos a carnicería de Manuel e Lela da Malpicana.
Onde hoxe está Vidú, alí estivo o Banco da Coruña. (Pepe de Blanca).
De Casa Isabel xa falamos no anterior capítulo. Tamén tenda de comer.
En casa Cotelo, pois iso, parada e embarque para as feiras, á Coruña coas regateiras, viaxeiros, etc., era a estación de autobuses do pobo. Tamén no baixo tivemos a primeira xoiería de Corme: A de Susita de Cotelo.
Detrás do Bodegón, estivo sempre a lexendaria panadaría de Tecelán.
Casa de Clarisa, a tenda de roupa da bisbarra. Cantos petos ás catro da mañá para vestir e calzar aos difuntos!
Pegadiño e case ao lado do adro, estaba a de Tía Pura. Velas, mariposas e cousas afíns á Igrexa.
Un pouco máis abaixo e aínda recente, estivo a libraría de Aurelita.
Xa no cruce da Igrexa, a Axudantía de Mariña era lugar de obriga do mundo do mar dende o 1929. Cantas trompas os días de quintos!
Na outra esquina do Campo, estaba a parada do Guillén dende o ano 1921.
E enfilamos o Campo, (a Rúa Real) con outra de ultramarinos: A de Blanca do Chinito e o seu home Pepe. Tamén se vendía a Voz de Galicia.
Ao lado, Tía Lola de Áurea tiña case o mesmo, amais de moitas novidades para os rapaces como foron os famosos Pirulís e Chupa Chups.
Xa en fronte, a Casa de dona María era unha das fortes de Corme onde o atopabas todo menos o de comer. Anos hai, tiveran a primeira central de teléfono (1956) de Corme e Ponteceso nun cuarto ao lado da tenda.
Na outra beira, a casa de Birloto tamén tivo un pouco de todo. Tempo despois, Manolo abrira un ambigú na entrada do cine. Hai poucos anos, tivemos sala de xogos de Manolo fillo, e logo outra: a de Finsol (fillo), fronte aos xardíns.
Pero antes do cine Olga (1944) xa quedaba o Avenida (1942). (Deles xa fixen memoria hai un tempo neste blog. Ir a anteriores). Ao mesmo tempo, Santiago mercaba puntilla ás palilleiras de Corme.
Seguindo na mesma man, chegabamos á tenda de Tía Rosalía de Andrés. Louza e droguería, máis cristais á medida para tanta pedrada dos rapaces.

De novo na outra beira, tivera a zapatería Francisco Rey. Anos despois foi a barbería de Jesús Ameixenda.
Baixo da Capilla, solo unha lembranza ás fábricas de salazón de Boedo,etc.
No Campo, subir un pouquiño por pan á tafona do Panadeiro Novo, hoxe Praza da Constitución. Mesmo en fronte tivera libraría Manola Pombo.
Ao baixar alí estaba a clínica privada de D.Ramón, o médico ourensán.
Ao lado queda o local do recén ido Banco Pastor.
Seguindo a rúa, a ferretería e tenda de Porteiro queda na lembranza.
Ao seu lado estivo a moblería Gelín durante moitos anos.
Tamén na outra beira queda no recordo Calzados Jaypa, de Paca de Jaime.
Ao lado tivemos a 1ª farmacia no 1962 de D.Manuel Pazos Pobes.
De seguido, na de Tía Susa de Ricardo tamén se vendía sal.
Seguindo dúas máis, estaba a droguería de Tía Gabriela, xa coñecida como a dos “efectos navais”. Unha tenda mui moderna e moi repleta de pinturas.
En fronte á actual farmacia, estivera a oficiña de correos na casa de Tía Daría. Velaí o apodo de toda a familia aínda a día de hoxe. “As do Correo”.
O Cuartel da Garda Civil, co comandante de posto, máis nove gardas e o radiotelegrafista, impoñían un respecto polas rúas que te facían tremer aínda sen romper nada. E os bos días/tardes, que remedio! E en castelán.
Ao seu lado estaban as casas de Tío Cachea e Tía Encarnación. Primeiro tabernas e logo a última, mercería.
Pegadiño a ela, estaba a do Cheíño, onde nos mercaban a chatarra aos rapaces a cámbeo de pitillos soltos de Celtas ou Peninsulares. Se chegaba, comprabamos Chesterfiel ou Bisonte, facían menos tós!
Pegadiño, estaba a sastrería de Anselmo, o músico e xastre que tocaba a batería no salón Miramar os domingos e festivos. Primeiro namoraba aos noivos e logo lle facía o traxe. Ao noivo, claro. Ai non!
No soto do Miramar, mesmo na Arnela, alí estivo a carpintería de Luís de Armelina coa primeira máquina moderna. (Traballei dous anos nela).
Pouco adiante tivemos un local de vestimenta á medida para as mulleres. O de Basilisa: A Modista, como así foi coñecida.
Na rilleira de Givaje, estaba ao comezo a casa de Tío Arán. Era un mestre artesán da hoxalata que facía xerros do leite, sellas, caldeiros, etc. e reparaba canto facía falla nos cacharros do fogar.
Asentada na mesma praia da Arnela, estaba a casa de El Otro, autos Pombo, a segunda empresa de transporte de Corme. Un pouco adiante, o taller de Pepe o Mecánico (así coñecido, con maiúscula), era a base naval para as embarcacións da época, e algúns turismos que escasamente había.
Na curva do Chalet, Suso Neira foi un dos primeiros en facer aparatos de radio e máis tarde de televisión.
E ao seu lado tivemos no 1918 o primeiro hotel de Corme, O Chalet, propiedade de Tío Eliseo Pailos (dos Teceláns). Onde fora a escola do Pósito, fixera tamén salón de baile e no soto estaba a súa ebanistería.
Pero non debemos esquecer na Rúa Cubeiro, ao artista e artesán Calixto, que amais de ser un mestre da gaita, facíaas el mesmo e..., como soaban!
E no alto, xa vedes, a Serra queda na memoria. Un día tiña que ser, pois os toxos son para o monte.
Mais queda unha no recordo. No Río de Arriba houbo outro aserradoiro antes ca Serra. Movíase a vapor e tiña a típica cheminea de ladrillo.
E rematamos ollándo de esguello á caseta que foi o surtidor de Tío Jesús do Chinito. Medida a xerros e con embudo, deu de “beber” aos primeiros coches e motoras cormeláns.

----------------------------------------------------------------------------------------------

P.D. Como subliñei no anterior capítulo, o tratamento de tíos/as que fago, é unha tradicción cormelán que respecto e con moito agarimo. Que sexa do voso agrado.

LEMBRANZAS CORMELÁNS-Capítulo I

2009-11-29T23:22:00.004+01:00

Ocurriuseme esta noite antes do albor: Por que non facer un resumo das baiucas (tabernas), e cánebas (tendas) do Corme dos anos cincuenta? Máis aló xa non chego nin falla que fai, pois, cando falo de hai sesenta anos como se fora do San Roque do ano pasado, sinto un calafrío aínda estando ao sol no mes de agosto.
Velaí entón a iniciativa, na que hoxe comezo coas tabernas, para o cal espero contar coa axuda dos meus lectores. De seguro que hei deixar no esquecemento, senón a maior parte, si algunha por mor do tempo.
Baiucas/tabernas:
Nos devanditos anos e no que eu recordo, había en Corme as seguintes comezando pola Ribeira: A de tía Esclavitude ollando á Ribeira e ao Caramanchón. A súa clientela era por suposto composta polos mariñeiros da tarrafa do seu home Ezequiel, armador e bo carpinteiro de ribeira onde os houbera.
Baixando a Solaina, seguía a de tía Carmen de Moliño. Quedoume quizais un recordo que, a especialidade desa baiuca era o Sol e Sombra. O mesmo ca anterior, ámbalas casas eran estreitas, as típicas dos portos de mar.
Camiño da Torriña, no baixo da hoxe casa de Poliño, estaba o Tantotén ou Non ten duda. Aínda tiña un terceiro nome que axiña non me vén ao maxín. Rexentaba un solteiro de Neaño que morrera afogado aos percebes.
E chegamos ao café bar A Torriña, a emblemática cormelán. A das boas partidas. Ollando ao mar baixo o socairo dos seus soportales, fixéronse milleiros de quilómetros andados no seu chan!
En col da Torriña, está dende hai anos o Bar de Lao, un recanto para a xuventude, con música e ambente da súa idade.
Pero o routeiro aínda só comezara: A de tío Caola, era unha pequena tasca por mor da casa, aínda que cunhas fermosas vistas ao porto e á Ría.
E para rematar na Aimea, estaba a do Vilso, quizais no que eu lembro aberta bastante máis tarde.
Voltamos de novo para a longa travesía deica á Arnela, e para iso comezábase na tríade que conformaban: Paco de Amalia, o Mini bar e o Pinzás. Todos eles con partidas en verán e inverno, as cales ao bo socairo de tódolos ventos, estaban ateigadas a máis non poder.
Na Praza do Pan, o Ranchito (anos 50/60) era lugar de encontro do mundo de terra e do mar coa xuventude. Non tiña partidas fixas.
Mesmo en fronte, a casa Garrido era parada e fonda. Un dos hostales de Corme na época. De alí baixada á casa de tía Carmen de Tella no Campiño, lugar de comelladas polo seu ben cociñar, a marxe do bon carácter. Anos despois, o da praza sería o Bar de Andrès, pois a súa muller era neta de tía Carmen de Tella, a dona da casa.
De novo no Río da Roda, o Arribada esperaba co futbolín sempre fervendo. Foi a escola de rondalla da época e asemade o lugar de nós, os quinceañeiros, ou sexa, o “paff” de moda onde comezamos cun vaso de Revoltosa, Fanta ou unha Mirinda.
Sen dar ao alento xa esperaban na de Jesús de Vila as tazas de ribeiro en col do mostrador e moitos manises. (Os cacahuetes eran e seguen sendo a especialidade de Corme).
E chegamos á Casa Isabel, rexida tamén polo seu home tío Soto. Tapas, comidas e camas, facían dela o lugar de encontro, sobre todo nos quintos e naqueles que viñan pasar revista á Axudantía.
Sen respiro, o “pelotón” dos chiquitos acadaba a primeira meta: O bodegón de Varela. Sempre a tope pola súa boa situación, era o punto de referencia entre Givaje e A Ribeira. Tamén a foto na Fonte do Campo era de rigor con vaso e pitillo na man, antes de espallarse a xantar.
Os máis valentes, ousaban a segunda etapa na de tío Jesús de Fanuco. Un arco en verde no soportal denominábao: Bar Neutro. Sempre sentado co respaldo da silla cara adiante, o seu sorriso bonachón facía entrar sen querer. Anos adiante sería o bar Filgueira, con mesa de billar nun salón engadido.
Asentada no solar do cine Olga, está a día de hoxe o bar e Cafetería Lista. Local de viños na mañá e ao serán, é pola noite encontro da mocidade.
Sen tempo ao respiro, o Bar de Alfredo, ao lado do Neutro, era outra visita de obriga, sobre todo para os patróns, pois, “sempre houbo clases”. (?).
En fronte, o Casino. Aberto no 1916 como Sociedade Unión Vecinal, é un dos mellores locales da vila, coa primeira mesa de billar de Corme. Foi sempre o lugar para as partidas, sobre todo cunha clientela de terra.
Zizagueándo, (en tódolos sentidos), esperaba a casa de tío Chuco do Casino (de Baio). Fora ao mesmo tempo, unha das pensións e fondas moi sonada entre os viaxantes coruñeses.
Dende hai anos, o Bar Osmo, de Julio, é lugar de encontro do estudantado cormelán. Partidas e fútbol compaxinan coas conversas sociais.
E de alí ao Bar de Pepe, o meirande de Corme. Partidas de doce horas, facían que os xogadores nin se enterasen das “zapatillas” do dominó. Sempre a tope, era ao mesmo tempo punto de referencia para nós, os púberes. Este local, antigo salón de Jesús Crúz, fora un referente nos anos 50 das modernas discotecas actuais. O inxenio e audacia do seu dono, ofrecía na época unha iluminación de abraio. Dende hai anos, é a cafetería Roncudo.
Volta a cruzar a estrada para un clásico cormelán como foi o Bar Ricardo. No seu comezo, vodas e banquetes farían gallo da boa cociña durante a súa etapa. A día de hoxe, segue nas mans de Andrés. (Bar de Jorge).
De novo facendo a zeta, era de obriga a visita ao bar O Casqueiro, de Luís de Armelina, na súa casa de aquel tempo ao lado do que foi o banco Pastor.
E deixando o cume do Campo na Casa dos Cans, comezaba a derradeira etapa. Á dereita, Jaime da Marinera coa súa moderna cafetería, sería punto de encontro da mocidade na década dos sesenta.
Anos adiante teríamos ao Bar de Pepe no baixo da súa casa, en fronte á Caixa. Viños, dominó, xadrez e sorte nas quinielas, facían un bo ambente.

No novo edificio fronte á farmacia, houbo hai uns anos o bar Casablanca e logo Stela Maris.
Costa abaixo, boa falla facía!, parada e fonda (nunca mellor dito) no Miramar. Del xa está todo sabido, pois coido entender que é a fonda máis vella de Corme (1930).
Na outra beira e ollándo ao salón, unha taberna e casa de comidas queda na lembranza cormelán como foi a Casa de Asunción e Costero. Outro referente que en tan pouco espazo dou boas comidas a clientela fixa.
Pero a meta final, aínda foi alongándo coa apertura anos adiante do Cabazo e O que faltaba, este último de Santos, e o primeiro tamén de comidas e hostal.

----------------------------------------------------------------------------------------------
Na época actual todos recordamos ao Rincón de Geima, un fermoso paff; O Candi e logo o actual Biscoiteiro. Tamén os Vagalumes de A Calle e o Alto da Costa. A Terraza, de Romualdo Lista no edificio Estrela. O Cháns, un bar de verán que fai unha labor digna, ao dar tapas e comidas nunha época de escasez de fondas. Tamén durante algúns veráns funcionou ao lado da Casa do Mar, o Corral da Pacheca rexentado por Paula de Chencho.
Mais indo moito aló nos tempos que eu quizais non nacera, fálanme os vedraños do pobo de algúns outros: O de Tío Esquerdo e a súa dona Xoquina na casa actual de Plaiero. Eran os avós de Gelin.
Pegado a el, e na actual casa de Lota, o de Tío Pedro de Caramba. (Estaban estes dous mesmo fronte ao actual Biscoiteiro).
Na mesma rúa quedaba a baiuca de Tío Juán do Práctico na súa casa.
No baixo da casa do cura tamén houbera taberna. Era a casa de Ferreiro ao cal eu recordo, pero como ferreiro, non como tasca.
Cóntanme tamén doutra tasca na Calle: A de Tía Trinidad, mesmo onde se baixa para a Ribeira.
E afondando no senso dos nosos maiores, parece que había outra no Campo: A dos Mudos, na súa propia casa.
Pero volvendo á Ribeira, recordan que en casa de Digna tamén tiveran bar. Chamabase A Mina. Anos despois todos lembramos que era os efectos navais de Corme.

E seguen aparecendo máis, esta vez ao lado do Cuartel Vello. Había o de Tío Cachea máis o de Tía Encarnación de Cardalda, aínda que estes tiveran mercería tempo despois.

E apareceu outro moi antigo. Parece que foi na casa dos de Paíño, pero xa moi lonxano.

----------------------------------------------------------------------------------------------
Ao final, pois, xa vedes que fun mesturando os anteriores aos que eu lembro. Isto é coma o rascar, todo é comezar. Se sabedes dalgún outro, pois velaí tendes en comentarios onde sacalo á luz. Con respecto ao tratamento de tíos/as, sabido é que así tratamos con agarimo ás persoas maiores.
P.D. No próximo capítulo falaremos de tendas (cánebas) as cales tamén vendían algún que outro sol e sombra ao mesmo tempo ca un real de unto e un azafrán.

CORME NO 2050, 600 HABITANTES.

2009-11-22T16:24:00.002+01:00

Como quizais lemos todos nos xornais de hoxe, 22 de novembro de 2009, Galicia vai a perder ata o 2051, e segundo os datos do INE, un millón de habitantes.
Ante o calafrío desta nova, así pola mañá, de repente e cando aínda estás chocho, o maxín vooume ao noso Corme. Ou sexa, pensei, que o problema polo visto xa non é a despoboación da nosa vila, e, nin moito menos da bisbarra.
Lido isto, cavilei de novo a nosa mágoa no concernente á pérdeda de habitantes, pois, xa non é o feito da marcha á cidade coruñesa dos nosos cormeláns. Velaquí onde confeso o meu erro, polo cal pido perdón a todos aqueles que len os meus artigos, onde no meu perolar critiquei aos que se foron indo.
Quizais fun dende sempre un “sentimentalón” respecto ao noso pobo. Ou ben non tiven a forza suficente para facer a maleta e dar as costas ao monte do Carral! Porque é esta imaxe a primeira que vemos dende o Alto da Costa cando de viaxe voltamos. E tamén a derradeira polo espello retrovisor, cando subimos Vila de García !
Mais retomando o tema xeral da despoboación galega, sen dúbidas serán o rural maila costa os verdadeiramente afectados. Malia isto, de todos é coñecido o envellecemento da poboación, co cal sabido é que hai máis enterros ca bautizos. Non é de extrañar que as antigas pías bautimales, non sexan na actualidade usadas para tal fin.
Aténdonos agora ás porcentaxes da pérdeda de habitantes, sáenos sobre un 40% o descenso, co cal Corme terá dentro dos tamén vindeiros 40 anos, sobre 600 habitantes.
Nestes datos que hoxe dá a Voz, subliña que no percorrido do río Eo ata a súa desembocadura no esteiro de Vegadeo, é o lugar de Galicia onde se rexistra o maior número de nacementos. Abráiame o coñecer todos os lugariños, vilas e aldeas polas que discorre o Eo. E leo con pasmo como se “esquecen da televisión”. Xa me entendedes, pero iso é mocidade!
No entanto a isto, ocórreseme que cabe aquí facer unha análise por parte do INE; vaite ti a saber se o recendo da auga doce e máis “frodisíaca” cá salada! De calquera xeito, as parellas das canles do Eo van pasar á historia de Galicia como as que sentaron “cátedra” xogando máis ca ó fútbol e ó parchís. E para maior mérito, non son cidades.
Cómpre tamén engadir que, esa terra asturgalaica, coñecida como a comarca de Oscos-Eo, foi nomeada pola Unesco como Reserva Natural da Bíoesfera. Ante isto haberá que propoñer á devandita Unesco que asemade a nomee: Reserva Natural Humana, ou algo así polo estilo.
Porén, é vergoñoso para a nosa Costa da Morte –agora si digo que está “morta”- que a mocidade desa zona por min tan querida nos gañen este “parido”(?). Agora decátome porque nesa comarca lindeira con Asturias non son bailadores!
Habidas contas, parellas de “leito”, pero pouco “feito”, tomade medidas Xa, ou con estes datos oficiais á vista non ides ter un netiño que vos chame aquilo tan fermoso de: “avó padriñoooo.., dame un carto pa comprar algo que hoxe é domingo, hó”.

UN AMOR QUE NON ERA AMOR. Curruncho literario.

2009-11-13T23:23:00.003+01:00

Subira ao Noitebús leda, feliz, namorada, con gañas de comer o mundo. Coa ledicia dos 20 anos. Isto fora ás 12 da noite.
Baixou do Noitebús bagoando cando eran as 5 da mañá e camiñou coitada cara o Xardín Vello. As follas irtas dos plataneiros caídas no outono, facían ouvir as súas pegadas naquela hora silandeira. Sentou nun banco ondulado e o cóbado dereito no respaldo facíalle de almofada.
A súa sombra na noite sen lúa semellaba a dun malpocado. Ou dun bébedo durmindo a "mona" ó abeiro dun árbore calquera. Un tras doutro, os clinex enchoupados de lágrimas foron espallándose ao seu redor. A mociña choraba sen tregua e sen decatarse da hora. O reloxo deixara de xirar para ela, ou máis ben desexaba que o tempo voara. Que voara para sempre para esquecer aquela noite, aquel amencer de tristura que non desexaba ver.
Acubillada sen forzas ao longo do banco seguía suspirando. Quería durmir, o mesmo cós vagabundos. Desexábao, pero non era capaz. Entre chantos quería voar moi lonxe, tan lonxe como para nunca máis volver.
A noite minguaba entre o lusco e o fusco, cando pola esquina da Estada amosou a sombra dun camiñante de cedo. Ficou quedo ao pé do banco cando viu aquel corpiño envolto nun anorak vermello. Paseniñamente, foise acercando ao vulto. Estaría conxelada, pensou. Ou mais ben sería un imberbe, era máis doado de crer logo da noite de movida!
Pero un novo suspiro fíxoo tremer. Aquilo facíaselle coñecido. E sentiu a pel de galiña. Co mesmo coidado ca unha criaturiña no berce, ergueulle a capucha vermella para ver a súa face. “Santo Deus, pero si é a miña neta!”, exclamou axeonllándose ó pé dela mentres palpaba aquelas febles e conxeladas mans. Sacou o pano do peto e axiña comezou a limpar aquela cariña que tantas veces bicara no seu colo. E a bicos quixo quentala!
“Padriño, el..., el deixoume, padriño. Deixoume por outra, sabes! Era o meu único e primeiro amor. Neste banco roubámonos o primeiro bico. Tiña eu quince anos e cinco levabamos xa. Non, non quero volver á casa. Non serei capaz de mirar á cara de mamá”.
“Ven, ven comigo a présa, a avoa madriña farache algo quentiño e quedas aló connosco. Axiña vou eu pé de teus pais”.
Mais o avó sentiu unha nova tenrura. Un novo sentimento que afloraba na súa recente terceira idade. A vida é un viveiro de experiencias diarias. Coa brétema da mañá, enxugou as meixelas molladas, malia que non era polo frío amencer, aínda que ben pensado, si era un albor de fría tristura.
Co preto desfechar e os chantos na cociña a avoa espertou. Coñeceuna, era de crer, pois ela a criara desde que a súa filla a parira. “Os fillos da miña filla, meus fillos son”, di o refrán. De súpeto, baixou os chanzos do andar, matinando nun accidente. Viuna e aloumiñouna contra o seu peito. E sentiu a súa face mollada coas bágoas da neta. Xa non preguntou, pois, o sexto sentido de muller, nai e avoa doulle a resposta.
“Madriña, deixoume quedar por outra, sabes?, por unha que nin sequera a coñece. Así, sen máis, sen pasar nada entre nós. Se o amor é así, eu quero morrer madriña, xamais quererei outro home”.
“Non filliña, o amor é outra cousa e ese rapaz non o sentía por ti. Ese rapaz non ten sentimentos e, tes razón que non pasou nada entre vós, sabes por que?, porque nada había, miña neta. O amor ten raíces o mesmo cas plantas e non voa nunha noite sen vento. O amor é cousa de dous, netiña, se unha parte non o sinte...,éche que non o había”.
“Non chores, non chores nin sintas pena por quen non chora por ti, ao contrario, quizais foi mellor así, canto antes. Pensa que foi un mal soño, unha noite de pesadelo. Logo, e co tempo, atoparás o home que de verdade che dará amor deica o final das vosas vidas”.
“Avoa madriña, pero serei capaz de esquecelo mentres viva?, a el que todo llo din!”.
“Si, filliña, si, o que non esquecerá será el cando pense o que perdeu. A ferida será a súa, a que irá abrindo co paso dos anos. E..., nada lle deches, pensa que auga pasada non move muíño. Tes todo, moito por dar aínda. O amor nace cada día o mesmo ca auga nas fontes ou cas flores que abrouxan no maio. Pero el, cada vez que te vexa, baixará a cabeza, coa vergoña, co desengano de trocar o de seu polo descoñecido. Logo, nas noites de desvelo, terá de por vida os pesadelos pola súa traizón. E nunca será feliz, iso o podes ter ben seguro”.
Cos dous polgares, enxugoulle as meixelas. “Non máis bágoas, meu amor, e agora almorza e durme, durme na cama da túa nenez. Cando te ergas verás un día claro aínda que sexa na baixa tardiña. E ollarás na noite estrelada unha nova luz, unha máis no Ceo infindo que só brilará para ti”.
Subío ao cuarto e co ulido das monecas de peluche lembrou a súa infancia. Comezou bicándoas todas. Alí estaban sorrindo, unhas na cama e outras no andel. Cada unha, un recordo feliz. E as pobriñas que mesmo parecían esperar por ela! Era de crer, tanto tempo sen velas!
Quixo chorar de novo, mais pareceulle ver reflectida a súa tristura nos ollos do osiño pequeno. Non, non podía ser, el, que tanto a fixera sorrir de nena, non podía sufrir pola súa dor. Mentres lle axeitaba o lazo do colo no seu regazo ollouno fixamente, e..., e iso fixo que ela sorrira.
Tiña razón a avoa, o noso non era amor, pois, nada había entre nós, pensou cos ollos pechados mentres adormecía entre as sabas de flanela e a moneca branca da primeira comuñón.
En col do edredón de la, tódolos peluches arroupándoa. Casemente parecían ter vida ao seu redor. Aínda que ben pensado era certo, eles si foran a súa vida!

CORME,HOXE ÁS 3,30 DA TARDE. 31-10-09

2009-10-30T16:08:00.011+01:00

Pois iso, que me sinto feliz e así o manifesto, de vivir para ver como vai quedando o noso Corme. Ata co cámbeo de estación ten o seu encanto. O que máis mágoa me fai é a falla de ruído polas rúas ata que veñen os nenos da escola, despois xa isto vai sendo outra cousa. Ó mesmo tempo na baixa do serán, comezan as rondas típicas e isto vaise animando. Logo e hoxe que é venres, pois o dito, que xa veñen os nosos da Coruña despois desa semana que se lles fai tan longa e Corme de novo alédase de seu.

Deica logo e apertas. Premede nas fotos para alongalas e haber se coñecedes a que currunchos cormeláns pertencen, tampouco é tan difícil!

CORME: COMO SOMOS? Capítulo III.

2009-10-29T23:35:00.009+01:00

O POBO NON TEN MÁIS QUE DARNOS

Non, a terra que nos viu nacer non ten culpa da emigración dos seus fillos. Ela é frondosa e de fartura. A nosa terra galega, ou cormelán no noso caso, é algo de envexa se ollamos á veciña Castela. A nosa auga non ten precio, ou quizais non a valoramos ao estar tan sobrados dela. As nosas rías son un viveiro de riqueza senlleiro na península. Os dous mares que nos bañan, dan o mellor peixe. Os nosos cantís, o mellor marisco.
O problema da emigración galega non foi nin é o da terra, é o dos “terra-tenentes”. Eles e só eles, foron os culpables da continua diáspora á que sempre estivo magoada a nación de Breogán. Eles, os señores feudales que todo o quixeron, asemade todo o perderon. Éralles moi doada a pasividade do galego, estulto, segundo eles, pero iso foi o seu engano.
Mais se ollamos a tódolos que emigraron, e xa o dicía no anterior capítulo, tamén a nobreza feudal tivo que facer a maleta cando quedou sen teta. (Que ben rima esta frase e canto di ). Malia iso, o sentimento galego nas mans dos nosos podentes brilou pola súa ausencia: Desde sempre, vendéronse ao mellor ofertante; Fenosa, Fadesa e un longo, etc.
Pero volvendo ao noso Corme natal, dixen no primeiro capítulo, digo e direi mentres viva que: o cormelán non é emprendedor á marxe de filántropos e ricos que tampouco apostaron pola nosa vila. De algún xeito podemos comprobar que fomos unha das vilas da Costa que primeiro fixo as maletas. E non sempre é por falla de traballo, á vista hai casos que, sendo nados de Corme, con casa e emprego no pobo e tendo aqui toda súa familia colleron o camiño da cidade.
Quizais o ser humano é aventureiro por natureza. Como exemplo poño á miña familia materna, a cal nos anos sesenta emigrou a Asturias. Ben, pois velaí algúns dos meus curmáns que tampouco sentaron na comunidade veciña a pesar de ter tres grandes cidades e vilas industriales en potencia. Canarias foi o seu punto elexido. Tampouco lles chegou a península enteira e mira que hai onde elexir! Por máis que intentei razonar o porqué disto, morrerei sen entendelo.
Asi mesmo escribín tamén non hai moito que Corme pobo deixou de ser hai anos. O pobo foise, queda Corme vila e pouco máis. A día de hoxe, unha boa porcentaxe de vivendas cormeláns están mercadas por xentes de distintos puntos de España. Pero sabido é que, esta xente vén buscando tranquilidade e fuxindo do mundanal ruído! Ou sexa, porque non hai industrias, para mellor entendernos. Mais, grazas aínda a súa integración na vila, pois, cos seus impostos axudan a un mellor sostemento de prestacións.
En canto ao futuro de Corme, eu véxoo coma unha vila máis de tantas da bisbarra: Unha cidade dormitorio e de fin de semana, como agora ten a ben chamárselle. Isto podemos comprobalo cada venres pola tarde até o domingo tamén ó serán. Son os signos dos novos tempos aos cales temos que ir acostumándonos.
Outra saída de futuro, non só de Corme, senón de toda a Costa, é a do turismo/hostalaría, na cal podemos ter unha fonte de porvir, aínda cando nesta rama vamos ao rabo de toda a bisbarra: non contamos a día de hoxe cunha cama onde durmir un só visitante. E sen parella, por suposto!
Estamos ante uns novos tempos nos que a palabra reciclaxe haberá que comezar a poñela en práctica. As novas xeracións parecen querer tirar todas da informática e do ordenador, pero sen decatarse que, ao mesmo tempo, un só aparatexo destes elimina ducias de postos de traballo, empregos que por outra banda xa van a menos cada día.
A este respecto debemos ter en conta que nun futuro laboral próximo, unha pequena porcentaxe de mozos/as terán o traballo seguro antes de saír da escola ou universidade para os mellores postos. Por suposto que para isto hai que ser iso, os mellores. Logo e no que respecta á man de obra, xa coñecemos que é absorbida pola nova tecnoloxía.
Porén e ollando a un pasado aínda moi recente, lembremos aquela flota de barcos mercantes que embarcaban a ducias de cormeláns. Aquilo acabouse, como tamén as fábricas de salazón. Máis, irían vindo novas alternativas as cales deixarían no olvido a un mundo de moitos postos de traballo, pero tamén de penuria e inxustizas laborais. Todo ten a súa parte positiva, segundo como se mire. Como din os nosos mariñeiros:"Ou peixe ou pedra, todo non cabe na boca do saco".

CORME:COMO SOMOS?Capítulo II

2009-10-22T13:01:00.006+02:00

Quen emigrou por quen?

Dicía eu no anterior capítulo que o cormelán, o mesmo ca o galego, non protesta, emigra. Naturalmente que sempre emigra o que non ten de seu na terra que o viu nacer. E trunfa na nova terra á que vai coma tódolos emigrantes, pois, galegos/emigrantes tamén somos os cormeláns.
No entanto, o cormelán volta á terra que é a súa. Ó Corme dos carreixos lamacentos, das caladas de inverno e dos escallos do millo. Á lembranza de aquelas tardes sen escola: liortas entre Jivage e A Riveira a pedrada limpa, xogar á buxaina, ás zondras ou ben ós niños de merlo e ós lorchos no Río dos Pulpos. Cantas lembranzas da nosa nenez!
Pero iso si, este cormelán volta á terra que é a súa. Porque el non fuxiu de Corme por snobismo. Foise antes de pedir esmola na porta do rico! Aqueles que dicían: “Carmen, hay un pobre en la puerta, verdad que nó hay caldo?”, preguntaba á cociñeira. “Señora, como o vai haber se xa vostede lle está dicindo que non o hai”. Unha frase para a historia.
Non quixera ferir a dignidade de ninguén, porque, eu fun e son un máis entre os humildes, dos que xogabamos á billa e á buxaina. Os que tivemos a mesma escola, os sexa, ningunha. Os que falabamos o galego cormelán de: fotes, viñétes e nada me trouxétes. Eu era da raia da Fonte para arriba, ou sexa: de Jivage. Agora que vivo na Fonte, non sei de que lado sería, tantotén.
Mais a outrora mágoa da emigración, éncheme agora de ledicia cando vexo chegar aos que se foron na pubertade e sentín unha ferida con máis dor ca dunha pedrada na testa ou unha escotelada nun xeonllo. Cáelle a un a baba velos volver cunha posición económica e socio/laboral que che fai rebordar o corazón de celme. Ao fin e ó cabo, un tamén trotou polos currunchos de Galicia, Asturias e León. Eu tamén durmín en cabanotes da aira ollando o luar entre apeiros e palla enxoita. E laveime na beira de centos de regachos sen coñecer a ducha e sen cambiar a camisa branca, e..., e almorcei unha cunca de caldo de repolo da festa do día antes. Ai, termaba a culler en pé de tan espeso que estaba!
Malia, ou mellor dito, que ben, pois os que non fuxiron antes foron indo logo. Aínda que estes non volveron nin volverán, élles intolerábel ver ós que un día lles petaban no poxigo preguntando polo “señor da casa”, agora non leven boina para quitala ó velos pasar. “Como cambiáron los tiempos”, din entreles abraiados. “Y llevan el Palio como si nada. Lo que hay que ver antes de morir”. Menos mal, saben que han de morrer!
De acordo co exposto, velaí onde agora teño eu o entroncollos de saber quen son os que emigraron e por culpa de quen. Aínda que quizais está doado de saber: os primeiros foron por culpa dos segundos. E..., e os idem.., pois..., por culpa dos primeiros. Non temos perdón, meus, así non podemos ter filántropos, mecenas nin jett-sett coa que fardar á hora do domingo despois da misa.
Agora sae crego, médico ou avogado o neto/fillo do máis pobre. E sen falar castelán de Castela, aquela terra a onde se foi dona Urraca aprender castrapo logo de quedar viúva e regalar Galicia ó seu fillo pequeno. Ela, miña pobriña, tamén tivo que emigrar tras dun novo amor. A raíña, a diferenza dos galegos emigrou por amor, o cal tamén é de ter en conta. Porque o amor é cego, xa vedes.
Pero os nosos “nobres” non emigraron por amor, os nosos fóronse por desamor. Por culpa nosa! Entoemos o mea culpa polo dano feito aos nosos ricos. Onde se viu un pobo de ricos, non habendo pobres? En ningures.
Porén, e logo do derradeiro artigo cheguei á conclusión do meu erro en canto á fuxida dos utópicos filántropos. Eles tamén teñen o seu corazón, aínda que non o parece. Aquilo de levarlle –antes, por suposto- o mellor pernil, o raxo, os grelos e patacas, fabas e trigo, galos e besugos con todo noso “cariño”, temos que ter en conta que lles fixo mágoa na súa “sensibilidade”.
Agora os “pobriños” pasexan pola cidade coma uns calquera sobre o alicerce do caxato. Ninguén lles dá os bos días nin ó serán un ata mañá. E maxinan no seu erro mentres pensan: “Por que me iría do meu pobo Corme, aquel que todo mo dou? Alí, aínda era alguén, acó..., acó non son ninguén”. Logo e para máis mágoa, sofren, sofren moito ao ler aquel poema dun libriño que lles regalou un neto de esquerdas en prol do alagado mariñeiro/labrego ou xornaleiro do que el vivía tan ben: “Ben pensado, o patrón todo mo debe. Eu non lle debo nin xiquera iste sol que agora tomo. Mentras o tomo espero”. Poeta tiña que ser, e para máis apelidábase Ferreiro! Ollou na lapela do libro mentres o pechaba con raxeira e cavilaba: "No sé porqué, pero esto me suena a que és oriúndo de Corme".

CORME:COMO SOMOS? Capítulo I

2009-10-18T23:45:00.003+02:00

Totalmente coherente co que escribín no anterior artigo, coido que Corme pobo, o mesmo ca un ser humano, ten os seus defectos e virtudes. Pero por norma temos a costume de subliñar de cotío os defectos.
Cando comecei a saír ao mundo con trece primaveiras, o primeiro ano tódalas vilas da bisbarra me pareceron mellores ca nosa. Estoume a referir, por suposto, ás súas xentes. Malia que non me decatei como músico que, os días de festa todo é ledicia e ata parece que non hai renxeiras entre os veciños.(?)
Un ano despois xa me pareceu que non era tan así, e dous máis tarde caín na conclusión que “en tódolos lados cocen fabas”. Xa me ía fixando que, aínda sendo días de festa, algúns dos que levaban os banzos dos santos nin de esguello se ollaban. E iso que naquel tempo aínda non había aquilo de: “Como hermanos daos la paz”, ou sexa, a man. Este foi o ritual máis inocente que puxo por norma o Papa de quenda. Nas cidades aínda pode colar, pero nos pobos pequenos..., nin o dedo maimiño.
De certo é que en ningures teño tantos inimigos e antipatías coma no meu pobo, e iso que non somos máis ca o milleiro, ducia arriba ou abaixo! Sen embargo en Madrid con cinco millóns de habitantes, nin unha alma a mal! Por que será? Pois, de entrada porque nunca aló fun, aínda cando o estou desexando. Tampouco en Barcelona, Valencia, Sevilla ou Villa Arriba de los Cotos teño ninguén a mal. Ou sexa que, ben mirado, entre corenta millóns de españois tampouco é tanto ter unha ducia a mal. Non sei que porcentaxe será, pero nas cidades pasan sen falar con milleiros e non pillan trauma por iso. Xa se sabe, aldea pequena, inferno grande.
Unha vez feita esta persoal reflexión paso a entrar no tema que me trae. Cando pasaron cincuenta e dos anos daqueles meus trece, e sopesando os pros e os contras, quédome onde estou: Corme. Si meus, non saín ás meirandes cidades, pero os pobos e aldeas galegas coñézoos como a palma da man. Todo é fermoso o día de festa, malia que ao día seguinte comezan os problemas!
Defectos da nosa vila?, os de outra calquera, máis logo as parvadas de saír nos xornais polo dos gatos, a Fonte e para a semana que vén, Deus dirá. Pero o verdadeiro problema de Corme -no meu punto de vista por suposto- é o da falla de iniciativa persoal. Dicía Castelao que o galego non protesta, emigra. Pois, meus, o cormelán non arrisca nin loita polo seu pobo, fai a maleta e vaise. Ese foi desde sempre o noso verdadeiro mal, o querer un posto de traballo por conta allea.
Desde comezos do século pasado, Corme foi famoso en patróns, mecánicos navais e bos mariñeiros. Ata aquí todo ben. Mais iso acabouse porque os tempos cambearon. Logo, e como dicía no artigo anterior, os nosos ricos tampouco semellaron o que aínda a día de hoxe segue a facer en Camariñas a familia Cerdeiras: soster en pé as súas industrias conserveiras, un exemplo case senlleiro en toda a Costa de Morte.
Con respecto a isto, sinalar que os nosos “nobles e ricos” non mollaron nin os nocelos en prol da vila que llo deu todo. É triste dicir que, Corme endexamais tivo un mecenas nin un filántropo cormelán. Desde tempos pasados o noso pobo tivo que saír á rúa a reivindicar todo canto temos: Casa do Mar, médicos e pediatras; pagar do noso peto os solares dos colexios, primeiro o da agora praza de Avintes, logo o das Forcadas e así un longo etcétera. Para máis mágoa, isto creóunos na bisbarra unha fama de protestóns, inconformes e..., políticos. Sen dúbidas alí onde hai concello, a política xa llela dan resolta. É neste punto onde nos colgaron o morto de retorcidos. Menos mal que din de nós: “Os cormeláns berran moito, pero morden pouco”.
En canto ás nosas virtudes, pois son moitas: Un dos galanos que nos honra, é a nosa fama de pagadores. Dicir son de Corme, pareceu desde sempre un cheque avalado diante de calquera mostrador, taller ou industria. Éme tamén de goze o feito de nunca ouvir na miña vida musical, que ningunha orquestra marchou da nosa vila sen cobrar.
Noutro orde de carencias, e falando de ter concello de noso, pois coido que é algo que tampouco arranxaría a nosa despoboación. Exemplo: Baio non ten concello de seu e para máis mágoa pertence a dous, tres partes a Zás e unha a Vimianzo. Todos sabemos que a día de hoxe, é con moita diferencia a capital automovilística da comarca, superando inclusive a Carballo. Ao marxe diso podemos comprobar que é unha auténtica cidade comercial onde o atopas todo: roupa, calzado e maquinaria de todo tipo.
No entanto Zás, con ser a súa principal capital municipal, está o mesmo ca hai cincuenta anos e a súa situación xeográfica é de boa estratexia. Na miña opinión, e conste que é un dos pobos que máis lle quero desde a miña nenez, o feito de que a súa rúa principal está en mans de xentes que por unha ou outra razón nin venden nin edifican, é un dos motivos de quedarse a anos luz da súa principal: Baio. A isto temos que engadir que ó mesmo tempo ten unha fonte de ingresos da vila baiesa, a cal pódese considerar o sostemento principal das arcas municipais.
Naturalmente que as comparacións son odiosas, todos o sabemos. Pero aínda así, velaí a mostra de ámbalas dúas vilas. Isto non quere dicir que eu non quixése concello cormelán, nunca máis lonxe diso. Mais se vos son sincero, en calquera outra vila da Costa con concello propio están cen veces máis divididos ca nós os cormeláns. A política divide, e sempre por intereses propios ou partidistas. A modo de exemplo, chega con ollar as páxinas bergantiñáns dos xornais: sentín vergoña persoal en múltiples ocasións.
Non amigos, nunca digades que os cormeláns estamos divididos. A Comunidade Virtual Cormelán, é a máis unida e pacífica de toda a bisbarra. Como somos?, do melloriño, meus.

------------------------------------------------------------------------------------------

E como aquí temos madeixa para o inverno, seguiremos calcetándo, pero iso si, botádeme unha man para mellor desenliar este nobelo de fío. As vosas opinións serán de bon agrado e valía.

QUE CORMELÁN DOU MÁIS POR CORME?

2009-10-16T21:01:00.002+02:00

Así con este título quero comezar este artigo, aínda que quizais faga subir a bilirrubina de algún estulto caletre. Mais, ben pensado, ningún caletre estulto se dará por aludido.
Efectivamente eu pregunto se alguén coñece algún/ha filántropo/a cormelán, aqueles que, logo de encher os petos na vila que os veu nacer, dixeron..., deica logo. E ata hoxe! Nunca máis se lles viu o cabelo. Tamén xa irán calvos, a verdade, pois o tempo non perdoa. E sinten noxo do Corme que outrora os enriqueceu. Agora falan castelán, é máis snob. “Yó no nací en Corme, a mi me nacieron”, frase que a ouvín de rapaz e fala por si só. Pero logo iso si, á hora do soterro queren voltar ó pobo. Por que?, pois, todo hai que dicilo: para enterros típicos a Costa da Morte. Toque de Tanatos a eito o cal nas cidades endexamais se escoita. Logo dicían -cando vivían por suposto- que os pobos son máis tristes. Sen dúbidas, a culpa é nosa por consentilo.
Este “proemio” ben a conto pola labor das patroas do museo, as cales sen ser cormeás -seica son madrileñas, agás a presidenta que é cruñesa- están a darnos unha lección. Con respecto a esta última, pois xa vedes, ata nos agasalla coa súa herdanza aínda sen ter raiceiras cormeláns. Primeiro mercou do seu propio peto a casa do Campo sede da Fundación Torre Pujales. A día de hoxe, a inversión entrela e colaboracións, ronda os cen millóns das antergas pesetas. Agás que a casa é do pobo de Corme, ela xa non é dona por vontade propia de esta casa e obra!
Sabe alguén se a nosa fuxi-extinxida “nobleza” agasallou ao pobo tan sequera cunha vella caseta? De ser así, sei pedir perdón. Ata o pediría con gusto! Pero non, coido que nin un pardiñeiro cheo de hedras herdamos dos nosos “ricos”. Como moito, algunha cañeira para ancheamento de retortas estradas.
Con respecto ao tema que nos trae: as patroas da Fundación. Desde a súa aterrizaxe na vila están a abrirnos ó mundo. Ben é certo que os mariñeiros cormeláns son coñecidos nas cidades e mares que bañan os cinco continentes. Pero a Terra non só é mar. E, velaí onde acabamos de atopar unhas embaixadoras que nos abran os routeiros de terra adentro. Ducias de becarios de toda orbe, pasaron xa por Corme.
Así pois, levamos tres anos que a Fundación ten e dá vida á vila, sobre todo no verán. Agás que é no eido cultural e..., iso non son postos de traballo directos! Logo e á marxe diso, ata se rebaixan e sen prexuízos de vergoña, a fregar con lixa e mal como poden os canos da nosa Fonte do Campo.
Malia que se alporizan as nosas mulleres cando ó velas estar pintando a Fonte ata dan o Nome do Pai, mentres rosman: “Alabado sexa el Señor, nunca tal se viu neste Corme” (Son testigo presencial). E é certo, salvo en contadas ocasións personales de pintado e fregado, nunca tal se viu, que os/as cormeláns en xeral pintaran e fixeran brilar a miúdo os canos da Fonte que antano nos dou de beber. Eu mesmo recoñezo que tampouco fixen nunca ren pola Fonte, a que un día erguiu o meu bisavó Pepe Torrado Esmorís. De termos sangue nas veas, brincaríamos -sobre todo os nosos púberes- riba do pilón sacando os pinceles das mans ás donas. Pero non, pasan ollándo de esguello. E sorrindo (?).
Mais, agora reivindicámola todos/as.¡É nosa, quen son esas forasteiras que veñen pintar o fuste de pedra? Ata nin nos decatamos que foi sempre de cemento, velaí o pouco que mirabamos por ela! Tampouco nos miramos ó espello para decatarnos de que as nosas fachadas, outrora de pedra, están, ben cubertas de baldosin, ou..., ou da mesma cor que tanto nos arrouta: “Señor, a que mundo chegamos, unhas madrileñas pintando a Fonte de azul, o mesmo cas nosas chalanas” (?).
Ora ben, unha vez máis estamos a dar a nota –sol menor, patético- coa ditosa Fonte, como si ela fora a mágoa dos nosos males. Antes foron os gatos e, que nota daremos na próxima?, pois, o resto da escala, xa queda pouca. A verdade que nisto si somos unha verdadeira fonte-manancial para o chismorreo e a telebasura.
É por iso polo que debemos un respecto a estas e outra persoas, máis cando están a facer pola nosa vila, repito, o que nós nunca fixemos. Naturalmente que todos, sen excepción, desexabamos unha fábrica con cen postos de emprego aínda sabendo que nos tempos que corren é un soño/utopía.
Porén, penso que esta Fundación vai dar vida e moito traballo indirecto, cando menos á hostalaría, á cal lle fai falla un movemento cotián co que facer fronte ás cargas que mensualmente a atafegan. Nada tiñamos e algo xa temos, máis do que realmente valoramos, un algo/moito cal regalía que o fado nos puxo no zapato da xanela o día de Reiceiros.
É por iso polo que, tras do ovo virá a galiña, esta traerá máis pitos e logo iremos enchendo o virtual capoeiro. E como nos mencionaba Álvaro Cunqueiro co seu persoal xentilicio: Cormeños. Maxinemos entón na historia de noso: Que cormelán dou máis por Corme?

UN CORME CON AIRE NOVO

2009-10-09T20:21:00.010+02:00

----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Ben, pois continuando co anterior artigo en prol da obra da Serra, sigo hoxe coa mesma, pero deixando matizado que non teño arte nin parte na obra. Que máis quixera eu! Nin sequera coñezo aos promotores.

Como vos dicía no anterior, velaí tendes algo que eu mesmo lle pedín ao Alcalde: Que deixásen a futura entrada para o noso peirao. A palabra está cumprida e aí está na primeira foto, un ancho máis ca sufizente e case dicíndolle aos de Costas: "Xa podedes seguir, o comezo está feito".

E pensar que hai dous anos isto era unha matigueira ata de raposos e todo canto escribin no anterior!

Como vos dicía, síntome ledo de vivir e chegar a ver esta ditosa finca arranxada. Ben pensado, tiñamos no medio da vila unha auténtica selva, malia aínda entre as nosas dúas praias máis céntricas e usuales. Observade ao mesmo tempo o ancho na baixada ao Osmo e a esquina da mesma que tremendo corte leva.

Coido que para o vindeiro ano, a faciana de Corme, por chamarllo así, vai ser outra moi distinta no que se refire á estética. Logo en aparcadoiros, un problema do século actual en cidades e vilas, esta obra vén de dar unha alternativa, a cal e aínda sendo privada é digna de ter en conta. Así e a ollo de "bon cubeiro" están feitas máis dun cento de prazas en varios andares.

Na foto da esquerda de abaixo, pódese ver, aínda que non me saiu moi atinada, como están urbanizando e cos seus saneamentos gas e teléfono subterráneos xa a priori para o día que se vaia erguendo polas correspondentes fases.

Quizais me vexades con moita ilusión con esta obra. Xa o dixen no anterior, era unha mágoa para min, repito, o feito de non chegar a vela. Cando menos xa vexo "o meu utópico hotel" erguido. Ata teño gañas de ir durmir unha noite nel, pois, sempre me encantaron os hoteis e neste noso non o poderei resistir. Agora está moito de moda nos festivais do Cancro e Cáritas, que entre os regalos das casas comerciais un deles é o de durmir unha fin de semana no hotel que colabore cos benéficos eventos.

E xa rematando con este tema, quero tocar -de música non, de escrita- o tema da nosa ditosa Fonte no próximo artigo. Outro atractivo para a nosa vila, pois, vexo o que nunca vin desde a miña casa: Que nunca tan fotografiada foi polos forasteiros que nos visitan. De algún xeito coido que quizais chegue a ser o emblema cormelán. Ata agora, ninguén a ollaba nin sacaba a cámara. Agora si. Por algo será

ISTO MELLOR CA NADA

2009-10-05T21:09:00.004+02:00

Foi dende a miña nenez a chousa dos meus soños: A Serra. Pero era soñar durmindo! Eu soñaba cun hotelazo de non sei cantas estrelas. Un xeriátrico. Un Parquilandia para traer tódolos nenos da bisbarra e ata das capitais, pois xa se sabe, como un neno se poña a chorar non hai pai/avó que se resista.
A verdade que son un soñador esperto. A onde iríamos a parar cun hotel de 5 estrelas sen ningunha oferta turística que ofrecer? Sen ningúnha industria que tiráse por viaxantes, sen teatros para os actores, sen armadores ao non haber barcos, sen un clima axeitado para a 3ª idade. Non nos decatamos que aos do Inserso fáille falla moita calorciña, pois, unha baixada ó Osmo ou á Arnela en bañador e..., e unha subida de cadavres conxelados coma pitos. Falando disto temos como referente a Neaño, o cal está nunha boa encrucillada e cunha oferta hosteleira do mellor e..., a dúas velas.
En canto ao xeriátrico, pois aínda tería mellor acollida, Corme e a Costa da Morte en conxunto, teñen sen dúbidas unha poboación vella. Somos unha poboación vella. É duro dicilo, pero hai que recoñecelo: a xuventude foise.
Logo queda o 3º soño. Se acabo de escribir que non temos xuventude na bisbarra como vai haber nenos! Ata os avós aquí non temos que dar conta dos netos. Non hai! E onde non hai non se pode sacar.
Malia isto, que o meu soño non o poiden ver cumplido, alomenos síntome ledo de vivir para ver esa chousa urbanizada e libre de toxos, xestas, silveiras e lagartos e “demais familia”. Quedan bastanta pretos os nosos montes dos que afortunadamente estamos sobrados.
Mais un dos meus soños coido velo cumprido cando menos en parte, pois, velaí o tendes: o hotel. Non sei si é de 5 estrelas, pero polo de pronto leva tres pisos e piscina, amén dun contorno que dará unha boa impresión na mesma entrada de vila.
Hai cantidade de cormeláns que parece ser desexaban que iso estivese así de por vida, ou ben que o mercase o concello para facer nel entre outras cousas un auditorio e zoas de recreo. Eles tamén soñan coma min. Demasiado fermoso para ser realidade, se temos en conta que esa parcela custou 500 millóns das antiguas pesetas. Logo había que facer o resto. Tampouco non debemos esquecer que o concello ten 13 parroquias máis, algo que os cormeláns parece non queremos ter en conta.
Si meus, eu penso que a veces soñar tan alto -e falo por min- é unha maneira egoísta de ver as cousas. Todos desexamos o mellor para a nosa vila, pero o pobo é o mesmo ca unha casa de familia: ten que aterse aos seus aforros.
Sexa como for, a obra deixa un ensanche de uns 15 metros na baixada do Osmo, co cal poderáse contar cun amplo aparcadoiro se temos en conta que ata agora non tiñamos nada. Ó mesmo tempo e como podemos ver, están deixando e desmontado xa, a entrada de cara ao peirao, unha utopía á cal esa non conto chegar a vela. Tódolos portos da bisbarra están coa mesma teima, aínda cando teñen bastante máis movemento portuario ca o noso.
Teñen un agarimo especial os mandatarios de Madrid pola nosa costa que é moito. Pena deles pola vindeira Olimpiada, a verdade que os acompaño na dor! A verdade sexa dita, para esa “obra” non ían expropiar nin tocar o medio ambente. Tampouco os ecoloxistas ían pór trabas de ningún tipo, o asunto é facerse ver e sacar peito na costa.
E conclúo aproveitándo aquela famosa frase á Igrexa, pero terxiversándoa: “con Costas hemos topado, mío Sancho”. Coido ben de seguro que coa Igrexa aínda tería algún xeito, con estes..., ningún. A todo hai quen gañe!

50 ANOS DESPOIS

2009-09-12T17:34:00.011+02:00

____________________ºººººººººººººººººººººººººººººººººº----------------------------

Que logo pasa o tempo cando parece que foi o outro día! Pero non, xa non foi o outro día, nin a semana, mes, nin o ano pasado. Hai medio século de tanta e tanta historia que casemente nunca matinei chegar a ollala 50 anos despois.
Lembro aqueles meus dezasete cando comezaron cos barrenos para os alicerces. Unha cova duns 15 metros. Logo marchei para a mili e..., á volta xa estaba erguida. Subin somentes unha vez naquel intre e sentín o seu vaivén que me fixo tremer. Pensei para min: Isto non vai a lonxe. Pois si que foi.
Este martes, día do Faro, quixen voltar a subir namentres matinaba: Senón caiu neste tempo malo será que non treme un día máis. Pillei a cámara e subín a costa rilleira. Malia que me atopei coa porta pechada. E o sentín.
Mais cómpreme dicir que sempre me pareciu unha parvada esa inversión, pois, coa décima parte do seu custo, o seu altruista e benefactor houbera erguido en Brántoas, a súa parroquia natal, unha casa escola-cultural que “sentaría cátedra” na bisbarra.
Logo hai unha cousa que nunca me aledou: o feito de que o Santisimo estea dando as costas ó noso pobo. Entendo que o fixo de cara ó seu pobo natal, faltaría máis, pero coido que postos á cousa, ben lles poideron facer dúas imaxes na mesma peza, ou sexa, unha delas dando fronte á nosa península do Roncudo.
Noutro aspecto da Torre, digo eu moitas veces: Ai, si ela falara, cantos namoros de novas parellas e amoríos de malcasados viu dende aló no alto! Pero non, ata en iso teñen sorte os que buscan o seu abeiro, pois, o Santo está de costado ó Campo coma quen non quere a cousa. Quen se pon “verde" é o Santiño que está fronte ó Campo. Un día falo con el, ou ela, que xa non sei, e haber si me conta algo das súas noites de vela.
Mais voltando de novo deica atrás no tempo, recordo que dende a construción do noso peirao -na miña nenez- sempre me decatei que entre Brántoas e Corme hai algo máis ca unha preta vecindade. Non debemos esquecer que quizais sexa a Virxe do Faro a que ten a ben manter eses lazos de unión. Tamén foron eles os que comezaron co noso actual mercado. Aínda lembro como Pedro, o do camión que traguía ós canteiros, comezou ós venres e logo de rematar as obras, traendo ás primeiras vendedoras de froitos da horta que, anos adiante iría medrando ata converterse na feira actual. Coido que se con algún pobo da bisbarra temos irmanamento, dende logo é con Brántoas e Niñóns.
Pero unha das cousa que máis me enchiu, foi cando hai dous anos lle escoitei a unha veciña de Niñóns o día da Romaxe: “Ai, o día que falten os de Corme, o Faro acabouse!”. E o sigo a comprobar cada ano ó ollar como os cormeláns veñen ata de A Coruña para non faltar a súa cita coa Santa! Coido que todos nós temos no recendo da memoria o ulido da tortilla, a empanada, o pulpo na friameira e as chulas da merenda. Xa pode cadrar en semana que é o mesmo: O Faro é o Faro.

CLASES SOCIAIS.Capítulo XII. VODAS CON AMOR

2009-06-30T20:30:00.011+02:00

CLASES SOCIAIS
Capítulo XII e último
Amencía o dez de novembro co Ceo cuberto de nubarróns. Un ar de vendaval comezaba a deixarse notar na maruxía daquela mañá. As gaivotas ínquedas non paraban de chiar e os mariñeiros comezaron na Galga, uns a reforzar amarras e outros a dar arriba naquel outono inverneiro.
Hadrián non o pensou máis: “Mamá, vou ir buliñeándo ó barlovento coa lancha para a Telleira antes que o tempo vaia a máis, así xa a güarezo do temporal que se aveciña e quédome ó San Martiño que é mañá en Cándoas”. “Hijo, paréceme bién, pero debías decir que os güareceis los dós, vale?”.
Pero o tempo foi a máis no medio do serán. As lanchas comezaron a tropezar de popa unhas coas outras. Era unha marea das grandes do ano e o Monte do Carral non facía abeiro nin socairo para aquela Surada.
A lancha de Modesto corría perigo de ir contra o Biscoiteiro e saíron na chalana dende a Riveira para ver de reforzar amarras. Con el ían Quique e os outros dous mariñeiros. Malia que nunha manobra a gamela dou volta con todos eles ó mar.
Axiña acudiron os máis pretos, pero Modesto non nadaba ben a pesar da súa longa vida mariñeira. E tragou moita auga. Tanta que perdiu o coñecemento ata o feito de poñelo cabeza abaixo e os pés ó ar para vaciar a auga do estómago.
Na praia falouse que non estaba en condicións de valerse el só e non tiña familia en primeiro grado. Quique sen máis pensalo falou de levalo para a súa casa. ¡Que mellor ocasión para xuntalo con súa nai!, pensou ó mesmo tempo. Ata a xente non picou en maldade dados os anos que o rapaz levaba con el de mariñeiro.
E así entrou Modesto portas adentro na casa do seu amor: nunha parigüela e con cara de estuxado. ¡Que vergoña de presentación!, pensaba el. Pero ó mesmo tempo aínda puxo cara de máis enfermo haber se pasaba alí a noite. ¡E pasouna!
“Venga, subirlo a la habitación de arriba haber si lo cambiamos de ropa y toma algo calentito”. E alí se viu Modesto espido nas máns da súa amada. Pero iso si, coas palmas das mans tapando as “súas partes”encollidiñas por mor do frio namentres ela e as amigas o lavaban cunha almofia chea de auga morna. A xente saiu e el quedou acochadiño. ¡Que sorte tiven, maxinaba para si. Por fin podía falar con ela. ¡E falaron, tiña que ser!
“Caramba Modesto, ahora tienes mejor color en la cara”. Como no ía ter, estaba coma un tomate vermello de vergoña. “Bueno, pois aquí me tes nas túas mans. Vaia presentación!”, dixo el. “Anda hombre, no hay mal que por bién no venga. Mira tú por dónde podemos hablar”.
Os fillos dela pillaran porta a fóra adrede para deixálos a solas e Quique encargouse da lancha. Por fin Modesto sentiu unhas mans de muller contra as súas. E tremío con outro calafrío. “Te encuentras mal Modesto, parece que tiemblas?”. “Non Lupe, latéxame o corazón de ledicia, e sinto esa cousa que lle chaman celme. Ata non me importa a lancha se vai ás pedras ou non. Benvido sexa este temporal. Ai, por fin estou ó teu lado!”.
E veu a noite e seguían falando. A verdade sexa dita, tíñano todo por falar. Despois dun caldiño, Modesto sentiu o primeiro bico na súa face. Nunca un levara máis ca os da súa nai. Lupe era quen tiña que tomar a dianteira: “Modesto, pero tú sabes bién lo que propusísteme? Tengo seis hijos y...?” “Coma se tés dez, Lupe, levo toda a vida namorado de ti. Se me queres son teu en corpo e alma, total..., nas túas mans xa estou”, dixo el atallando. "Máis ben poido dicir a alma, pois o corpo xa ves, non é riqueza”, rematou el sorrindo.
Naquel intre tamén sorrían Hadrián e Lucía na cama de la de ovella. E Castor con Lara, pero sen xergón tan siquera de cazula! A súa era no trasteiro do Rancho do Campiño, sobor dos aparellos de Andrés, o pai dela. Era o seu acocho de cotío. Non había outra cousa. E sorría toda familia con semellante noite de Vendaval!
Modesto quedou tres días ata “recuperarse da pulmoeira”, dicíalle Lupe ás amigas e á xente. “Está aún muy malito con el resfriado que cojióse, aún tiene mucha tós y tampouco tiene quién lo cuide. Yo débole mucho por lo que hizo con mi hijo Castor, sabeis?”. Tós malditúnha tiña. “Mira Lupe, na casa xa o tes e mellor compaña non a atopas”, arrufábana as amigas vendo vir a cousa.
Deica aquilo, Modesto comezou a ir xantar e cear á casa de Lupe. A cousa viña mellorándo o mesmo ca o tempo empeorándo. Un més adiante apareceu Hadrián. Seica aproveitara para arranxar a quilla, o timón e a bancada de popa. Pero traguía unha nova: “Mamá, isto...,teño que casar, pois Lucía está..., xa sabes, iso..., foi sen querer mamá, ou sexa, unha noite de tronos que tiñamos medo, sabes?”, rematou Hadrián.
Unha semana adiante: “Mamá, teño que falar contigo”, era Castor coas bágoas estoupándo. “¿Que tienes luego, hijo?”. “Pois que..., que vou ter que casarme. Xa sabes, ás veces fánse cousas sen querer e saen como lle cadra”, rematou Castor coa cabeza baixa. “O sea y sin más vueltas, que tienes a Lara embarazada, nó?”. “Pois, se ti o dís...”.
---------------------------ºººººººººººººººººººººººººººººº---------------------------------
“Hijos míos, hoy os é reunido a todos, pero nó para pedir la vuestra opinión. Hoy es para deciros que me caso, yo también estoy preñada, sabeis?” Con tal susto, ós fillos veulles o xantar á boca: “Xesús mamá, a estas alturas?”, dixeron a unha.
“Ai, hijos míos, estoy preñada..., pero de amor. Por fin Dios obsequióme con el hombre de mi vida! Y que tan cerca lo tenía! Así que primero yo y luego ya tengo con quién ir a las vuestras bodas. Porque a este paso, esta vá a parecer la casa cuna. Ya no quiero ni saberlo”.
Un més adiante, ás seis da mañá, saían da súa casa: Lupe, Modesto e os fillos dela. Todos silandeiros por mor de non facer ruído. Máis nisto, un gato baixa doente cunha vella tixola amarrada ó rabo. E máis gatos con ollas, bacenillas e vellas ferradas da auga. E todo rueiro saiu ás ventás haber que era aquilo.
Era o típico dos solteiróns, viúvos e viúvas, o de casar a esa hora para evitar ás ollapeiras. Malia que era tamén típico o dos gatos e as trouladas dos amigos. Sempre se sabían as cousas. No carreixo do Campiño para a Igrexa, outra nova lles esperaba: As amigas de Lupe que non quixeron perder o casoiro. E entraron, por suposto.
Unha hora despois, a olla do caldo fervía con chiculate remexido polas amigas. Elas foron chamándo a outras e tamén ós amigos de Modesto. Total, agora xa estaba a cousa feita! Ó mencer naquela mañá de inverno, a cociña de Lupe estaba ateigada de convidados: “Ya no sé por qué casamos a esa hora, total fuénos peor el remedio que la enfermedad”.
Logo diso, veña a olla ó vertedeiro para facer o cocido do xantar. Aínda que os días eran pequenos aquel ía ser longo deica a noite. E foi festa rachada con todas as amizades máis as noivas e noivos dos fillos, entre elas Lara e Lucía todas vermellas cando a futura sogra as ollaba.
E chegou a noite. Ai que noite aquela! Cando estaban quitándo os trapiños, velaí comeza a troula no medio da Calle. Agora eran os vellos cacharros colgados nun chicote os que lles facían “a Pascua”. “¿Que hacemos, Modesto?, mira que son unos incongruentes estos tús amigos”, dixo Lupe.
“Mira Lupe, que berren canto queiran. Deitémonos tan sequera, pois o queu quero é acocharme ó teu lado. En canto ó resto..., eu aínda non aprendín e tí que..., xa esquencerías”. “No te preocupes Modesto, haremos lo que podamos pues, ya no somos unos chavales y eso..., eso és lo de menos. Pero hoy sí voy a acostarme con y por amor. Lo que realmente me importa és la tuya compañía y tú cariño, algo que nunca tuve. Y hablar y desahogar. ¡ Que tan sencillo parece y que tan dificil es encontrar a la persona con quién hacerlo!”.
Unha bátega das de idoiro, fixo que a troula fuxira cadaquén á súa casa. Os noivos eran tan, pero tan e tan felices, que non sabían se soñaban ou estaban espertos. Aloumiñados un contra o outro, aproveitaron para velarse toda a noite. ¡Como o cura mandaba! E rían, rían sen poder evitalo cos dedos das mans mesturados. Canto amor transmite unha man!,dicían os dous á unha.
Un mes adiante na Igrexa de Cándoas, Hadrián e Lucía dábanse o si quero ateigados de felicidade. “¿Que estará pensando o cura desta miña filla?, era a teima de Consuelo.
Lupe non vía como dar grazas a Deus por levar aquela bendición de home ó seu lado e Modesto sentíase cinguido polo ganchete dela que ata lle sabía a pouco o seu arreteigar.
Aquela noite e cuns groios de viño de máis, Eliseo ría a partir vendo a face da súa dona: “¿Pero que tes muller, levas todo o día coma se fora Difuntos!”. “Ai Señor, cando penso na vergoña desta filla. Menos mal que mi madre -que en paz descanse- non tivo que pasar por este tragho”, dicía Consuelo.
“Túa nai non muller, pero teu pai..., ou non lembras aquela noite que nos pescou “a ello” no catre do rancho daquel barquiño que estaba no astaleiro?”. “Pero a Deus grazas non fun preñada Eliseo, pois tiven máis entendemento”. “Non Consuelo, o entendemento foi meu que souben recuar a tempo mellor ca Hadrián. Anda, durme e pensa no netiño. Aínda che contaba un conto, pero con esa cara...”, dixo Eliseo peliscándolle. “Cala que te parto e chégate aló. ¡Ai como tás hoxe, la mar me deixe se non hei ter que ir durmir ó faiado!”, dixo ela no canto da cama.
Quince días adiante, Castor e Lara tamén selaban o seu amor de por vida. Pero a Lara, filla única, ningún dos pais lle rifou o máis mínimo. Era a súa xoia mimada. Logo do casamento con fartura dabondo, os noivos por fin estreáron cama de la de ovella. E os pais: “Ai Andrés, ata tiña gañas de ir pola parella, pois tan vella aínda non son e tesme esquecida ho”, dixo Rosa pasándolle a man polo peito.
“Pero muller, ti daste conta que o sobriño sería máis vello ca o tío?”. “O que me dou conta é que o vello érelo ti”, dixo ela dándolle as costas. “Haber logo muller, xa non sei se me lembrarei do asunto, pois con tanto preñazo e casamentos a miña cabeza está aloulada”.
E foron a pola parella. Traballo custoullo. A Andrés, por suposto. A súa cabeza aquela noite estaba voándo feliz, máis do que pensaba Rosa. Por fin podía durmir tranquilo logo de tantos anos sufrindo pola situación de Lupe. E do seu fillo, por suposto. Agora tíñaos a todos “acomodados” e ía ser avó por partida doble. ¡Ai, se se entera Rosa, entón párteme ela a min!
“¿Sabes unha cousa Andrés, estou pensando que pola parella vou eu, pois ti xa vás polo trio”. “¿Que dís muller, ti tás tola?”. “Si Andrés, sempre souben que Hadrián era fillo teu. E tamén sei o apuro que pasáches cando comezou coa nosa filla, súa irmá, eu tamén tremin, sabes? Aínda asi, sempre o sentin coma un fillo máis. Pero non teñas medo que non vou rifarche por iso. Cando comezamos de noivos xa o sabía. Quérote amor. Nin ti nin Lupe tiveches culpa, Andrés, foron cousas de..., clases sociais”.

FIN

------------------------------------ººººººººººººººººººººº---------------------------------
P.D. Ben meus queridos lectores. Sei que sodes moitos polo contador de Blogger, pero a verdade que non dades unha opinión nin tan "sequera para ben". Dí unha vella frase: "Que falen dun, aínda que sexa para ben".
Agradaríame que neste derradeiro capítulo tivésedes a amabilidade de comentar algo. Poderíame extender moito máis, pero a entrade do verán non é doada para isto e decidin finalizar neste capítulo.
Grazas a todos, e durante o estío, escribirei artigos soltos segundo me vaian saíndo.

CLASES SOCIAIS Capítulo XI AMOR PLATÓNICO

2009-06-22T21:09:00.008+02:00

ººººººººººººººººººººººººººººººººººººººººººººººººººººººººººººººººººººººººººººººº

Penúltimo capítulo de: CLASES SOCIAIS

---------------------------------ººººººººººººººººººººººººº-----------------------------------

Fotos virtuais:Grupo, costureiras de Lara. Foto de Lupe. Bote no astaleiro e Muíño do Mouzo.

----------------------------ºººººººººººººººººººººººººººººººººº---------------------------
“Ben señor Eliseo, hoxe quería levar a lancha para ver de aproveitar algo do verán. Dígame cánto lle debo e vou polos cartos”, dixo Hadrián xantando. “Leva daí a lancha e xa pagarás cando poidas ho, que nos asteleiros do Valadiño ningún cormelán debe nada”.
“Moitas grazas señor Eliseo, pero un non salgo a Barra sen antes pagar o que debo. Se me pode deixar o bote para ir á casa, á volta xa traio ós meus irmáns máis os diñeiros e saímos coa marea”.
“Tamén quero darlle as grazas pola acollida que para min tiveron no seu lar. E..., tamén..., pois a cousa foi que..., que Lucía máis eu, pois, pois parece que sentimos algo un polo outro. Ou sexa, que queremos ser...,iso, noivos”, rematou Hadrián o mesmo cas laranxas.
“Alabado sexa el Señor, xa sabía eu que as faiscas xunto a palla, sempre son un perigo”, apostillou Consuelo. “¿Logo que queres, muller, que a filla quede pa vestir Santos ou que?”, rompío o xeo o pai de Lucía.
“Mamá, logo que pasa, ti non comezáche con papá un día. Ou unha noite que tanto ten?”, dixo Lucía. “Ala, mamaíña, déixame ir con Hadrián a Corme, nunca fun aló e á media tarde xa estou de volta”.
“Haber logo, ho, leva o bote meirande que á volta ides ser media ducia. E cúidame a filla”, dixo Eliseo mentres Lucía pieitábase chea de ledicia.
“Mira, Lucía, esta é a capela da Virxe da Estrela, na súa illa”, díxolle el mentres bordeaban ó socairo da cala de Riocobo. “¿Maréaste, Lucía?”. “A min o que me marea es ti, Hadrián, seguía contigo neste bote ata sabe Deus onde por ese mar infindo”.
------------------------------ººººººººººººººººººººººººººººº------------------------

“Mamá, esta é Lucía, a miña noiva, a túa futura nora”, dixo Hadrián presentándoas na súa casa. “Lucía, mamá chámase Lupe e, estes son os meus irmáns...”. Lucía saiu dar unha volta con Meli e Reme polo pobo, namentres eles preparaban os pertrechos para voltar antes da noite.
Dúas horas adiante saían de novo cara A Telleira, no bote veleiro. Ían os tres irmáns de Hadrián: Castor, Eldo e Quique. Todos eran xa mariñeiros curtidos. Lucía non cabía en si de goce. Agora xa coñecía Corme, a casa de Hadrián máis súa nai e os irmáns.
“Velaí ten os diñeiros, Eliseo. Se non lle importa para o outono volvo coa lancha e rematámola ben, agora haber se aproveito o resto do verán”. “Volve cando queiras, fillo, o malo vai ser coa miña dona, pois agora non sei se che dará pousada “polo que dirán”. Xa me entendes...”, díxolle chiscándo un ollo”. “Non se preocupe ho, durmo na lancha. Aínda que ben pensado, os do “que dirán”, tráenme sen cuidado. ¡O que me ten de cuidado é a súa filla, non pasarei unha semana sen estar con ela. Deica domingo, Lucía!”.
As ducias de bicos xa os diran no bote bordeándo a Area da Vacas, Rebordelo e San Pedro.“Ben ho, tampouco quero quedar eu de mala, así que para a festa deste mes, virás os dous días, pois no Porto tamén é festivo e non ides ó mar. “O malo vai ser o que pense o Cura se che damos pousada na casa”, dixo Consuelo”. “Señora Consuelo, o cura dirá: Casamento á vista. É o único que lle importa”, dixo Hadrián.
--------------------------ºººººººººººººººººººººººººººº-----------------------------
Hadrián saiu con dous irmáns e dous alleos de tripulación. Menos Castor que seguía con Andrés. Caía de caixón. “Síntoo irmán, pero xa sabes, levo toda a vida con el e agora nonme fai xeito deixalo”, dixo el. “Que si, ho, que tés toda razón do mundo. E que sigas toda a vida con Lara, é o que máis desexo Castor. Eu tamén sinto o amor con forza e enténdote. Haber quen casa primeiro?”, dixo Hadrián para arroufalo.
-----------------------------------ººººººººººººººººººº------------------------
O tempo foi pasando e Lupe ía vendo como os seus retoños ían collendo parellas. Mellor. ¡Pero ela non era solteira, casada nin viúva! A súa vida fora unha tristura. Nunca soubo o que era ter un home, un compañeiro para saír un día de festa. Nunca tivo con quen desfogar e, a soidade da futura senectude facía que moitas noites as pasara en bágoas.
Mais nesta vida nunca faltou un roto para un descosido. Lupe era o amor platónico dun veciño dende a súa mocidade. El tamén viviu dende sempre nunha das casiñas da Fontiña. E o mesmo ca Andrés, antaño, pasaba os días da vida ollándoa dende o fachinelo do seu faiado. Tiña cartos para outra casa e a súa situación permitíallo. Pero non, quería vela.
Era Modesto, un home formal, cursidoso e respectado que rexeitaba a troula e a bebida. Malia que a súa timidez ou quizais o namoramento por Lupe, fora un dos motivos de pasar os anos e non buscar outra moza. El fora sen querer, un dos testigos do amor dela con Andrés. Cunha das mellores lanchas do pobo, con el andaba de mariñeiro o fillo dela: Quique..
Modesto seguía desexándo a Lupe. Non importaban os seis fillos dela, mais cando a vía ir quedando sola coa maioría de idade deles. El sufrindo no fachinelo e ela no xardín. ¡Sen saber que era desexada! Pero el non sabía como facer e para máis a esta idade que, como en calquer pobo, todo eran prexuízos.
Un domingo deses cheos de aburrimento ós seráns, Lupe no xardín sentiu caer algo nas súas costas. Xirouse e viu un trapiño trenzando algo. Abriu e: Unha carta! Sen máis erguiu a cabeza no intre que a ventá de Modesto se pechaba.
“Lupe, soy Modesto. No sé cómo explicártelo o si voy a ofenderte con esto. Llevo toda mi vida..., bueno, eso, ya supones. ¿Porqué no podemos pasar el resto de las nuestras vidas juntos, Lupe?. Pero no quisiera ofenderte. Si és así y no quieres saber nada, pues, rompe esta carta ahí mismo y ya lo entiendo. ¡Que lejos estamos, estando tan cerca y sin poder hablarnos! Lupe, ó contigo o con nadie, lo tengo muy claro, es toda mi vida planteándomelo.
Si no rompes la carta puedes hacer lo siguiente: Yo echo un sedal por el ventanuco, tú atas la respuesta y luego la subo por la noche. Mejor correo imposible. Tuya és la decisión, Lupe”.
De súpeto, ela voltou a ollar o fachinelo. Mais agora na súa face parecía brilar unha estrela. Apretou a carta con forza e entrou na casa. Volveu a releela unhas cantas veces. Si, era verdade. ¿Pero que hacer, con quién consultarlo y como hablar con el?, preguntábase.
“Modesto: La verdad que nunca hubiera soñado lo que me dices. Me dejas perpleja con tú sincera propuesta, pero de momento sólo dígote que me dés un tiempo para reflexionar. Tengo seis hijos y tú ninguno, hay por lo tanto un desequilibrio familiar entre los dós muy grande antes de tomar una decisión de esta índole. Recibe mi saludo y gracias por ese tú afecto hacia mi”.
Modesto erguiu o sedal e foi para el o mellor peixe da súa vida mariñeira engarfiado no amocelo. Aquela noite non durmiu ningún dos dous.
“Hijos míos, os é reunido a todos para hablaros de algo que vais quedar boquiabiertos. El asunto és el siguiente, leed esta carta y hablad entre vosotros, mientras tanto subo a la mi habitación”, dixo Lupe á hora de xantar e saíu cos ollos mollados.
Segundo ían pasando a carta ían quedando abraiados. Pero serios e mirándose con pasmo. De repente decatáronse da soidade de súa nai. Do seu triste fado. Todos eles con parella e ela nin siquera tiña con quen desfogar. Coa man na crella, ningún deles ousaba falar.
“Irmáns, a votar, asi acabamos primeiro e logo que ningún diga pío”, falou Hadrián, o primoxénito. ¡E todos dixeron si! Quique non poido calálo: “A verdade que para min xa foi sempre..., un pai”.
“Mamá, baixa. Mira, todos estamos dacordo, pois parécenos o mellor compañeiro para ti. Agora a decisión é túa mamá”, falou Quique e engadiu en broma: “E se queres, eu poido facerche de recadeiro ata que vos vexades de fronte”.
“Gracias hijos, pero tenemos nuestro especial correo”, rematou Lupe co sorriso de todos. ¡E co seu, pois a verdade que lle caía a baba de ledicia!.
--------------------------ºººººººººººººººººººººººººººººº-------------------
Máis volvendo ó de Hadrián. O que non discurre un namorado non o fai ninguén. Agora, e para ter a disculpa de poder durmir en casa de Lucía, urdío ir ós sábados nas lanchas do Río cando voltaban de cargar os veleiros de madeira. ¡E ata o luns non volvían!
Malia que aquel sábado chegou e Lucía non estaba. Seica ía no muíño da Cancela. Pasou un tempo e ela non chegaba. Falabase que o muiñeiro era mui tirado ás mulleres. ¡De repente, unha sensación de celos ateigouno!
Sen esperar máis, pillou a choutos polo Regato do Roncadoiro. O corazón saíalle do peito. ¿Pero sería ela capaz de enganalo? Era case noite cando nunha congostra encrucillada a encontrou bagullándo, tirada na lameira e toda enfariñada. “¿Que pasou Lucía?”, preguntou ó tempo que a erguía. “Pois, que virei un pé nun xeixo, caín e o saco desamarrouse. E xa ves, perdín toda a fariña e non sei a maneira de voltar á casa, Hadrián”.
“¿De que muíño viñas?”, preguntou ínquedo. “Do Mouzo, o do señor Pedro que é tío avó de papá”, dixo ela tan inocente, mentres el enchía o peito de ar. Hadrián sentiu vergoña de si mesmo. Calou ó tempo que a aloumiñaba de camiño á casa.
“Digraciadiña, era a fariña para as tortas. ¿E agora que ceamos?”, comezou súa nai. “Pois..., ceamos peixe frito, Consuelo. Velaí ten dúas ducias de fanecas da Ría”, sorríu Hadrián. “E para mañá estes dous badexos”, seguiu mentres Lucía se ía cambear. Pero non se decatou que Consuelo olloulle os beizos cheos de fariña. ¿De que sería?
Os noivos moceáron no tallo do pasillo moi formaliños. “Ala, á cama e durmir que mañá hai que ir á Misa. Pero cada un ó seu cuarto que hei contralarvos eu. Xa o mundo á falar abondo”. Ordeou Consuelo sen ollar de esguello o sorriso de Eliseo.
Consuelo escoitou os cerroxos por dentro dos cuartos e suspirou tranquila. ¡E foi durmir leda! Uns minutos despois unha trampela erguíase no teito do cuarto de Hadrián. “Veña, sube”, dixo Lucía moi baixiño.
O cuarto dela comunicaba cun vello desván. Logo, debaixo de lotes e un vello baúl estaba a trampela. Ela, Lucía, xa traballara todo o mes para durmir xuntiños. Puxera unha mesa de patas altas no cuarto de Hadrián e logo sobre da mesiña de noite, zas, a mellor escaleira.
Ó través do cuartiño podían contestar sen medo se os chamaban, tanto por un coma por outro lado. Aquela noite de orballo bretemeiro foi unha bendición para pasar á cama dela. Era de xergón de la de ovella. ¡E paseniñamente tamén foron facendo coviña! E durmiron moito, moito, moito. Pensouno súa nai cando chamou a Lucía para ir á Misa. El non debía ir por mor das faladurías. ¡Que ben lle veu para durmir toda a mañá!

CLASES SOCIAIS.Cap. X. A VOLTA DE HADRIÁN

2009-06-10T22:31:00.007+02:00

-------------------------------ºººººººººººººººººººººººº------------------------------
¡Vaia lancha que hai na Arnela fondeada!, dícían na Torriña. “¿De quen será, ó mellor está de arribada, vaite ti a saber”. “¿Logo é tan boa?”, dicía outro. “Home, vaina ver e logo falas, de Corme non é”.
Era a mediados de xuño. Pasaran 20 meses dende a marcha de Hadrián. A lancha era súa. Chegara aquela noite e naquel intervalo unha boa novidade agardaba a Hadrián: Seu irmán Castor, comezaba a cortexar a Lara. Dende neno estaba namorado dela, sempre llelo contara, mais a maioría de idade do seu irmán, fixo que non ousara entrometerse. Agora e pensando que seu irmán fuxira por deixala, pois, non o pensou máis.
Andrés non cabía en si de gozo ó ver a súa filla moceando con Castor, tan formal como Hadrián. ¡A verdade que os fillos de Lupe saíran do melloriño! Foi ela ó chegar Hadrián quen o puxo ó tanto dos aconteceres. Para el, foi a mellor nova que endexamais soñara. ¡Quen mellor co seu irmán?
Tremíanlle as pernas subindo o Carral. Pero tiña que dar o peito. Diante de Lara e dos seus pais. A súa marcha eisixía unha disculpa. “Ola Lara, como estás.., muller?”, saudou dende o poxigo coa vista baixa. Ela deixouse levar polo pulo do seu corazón. Abrazouno e bicouno na face. Bicáronse. Nunca o fixeran, pero agora facíano coma dous irmáns. Sen dicilo, non facía falla. Namentres, as bágoas escorrían polas súas meixelas e non ousaban ollarse de fronte.
“Perdoa pola miña marcha, Lara, pero tivo que ser así, non había outra solución”. “Hadrián, pensei de tolear, as cousas non me cadraban logo de aquel derradeiro domingo.¡Ata que me decatei eu sola! E comezou a xermer no meu corazón un novo amor. Xa sabes..., o amor de irmán. Logo foi o tempo máis Castor quen á forza de acougarme foi enchendo ese valeiro. Sen decatarnos comezamos a sentir que había algo máis que amizade”.
Chegaron Andrés e Rosa. “¡Ai Hadrianciño, tás un home feito e dereito. E cun barco dos mellores do Porto, non?”, dixeron poñendo unha auga ó lume pola súa chegada.
“Ben, cóntovos: A cousa foi que aforrei unhas perras e merquei esta lancha en Corcubión. Hai que arranxala un pouco na Telleira e logo haber que poido facer. ¡A lonxana do pobo é mui dura, meus! Nunca o maxinei. Pero siquera acadei en Marin o título de Patrón de Litoral, nunca está de máis. E así foi pasando o tempo..”.
No outro día, e coa marea chea para pasar a Barra, saíron deica A Telleira. E Andrés o primeiro, non podía faltar. Por fin as cousas viñan vindo ó rego. ¡Xa estaba ben de sobresaltos!
Voltaron na chalana de Andrés ata uns días despois. ¡Iso era o falado! Mais velaí a cousa que Hadrián ós dous días pillou camiño de Valarés e logo “xa se amañaría para cruzar a Barra”. Falou de ir traballar para aforrar custos. “Mamá, eu quedo aló e durmo na lancha ata rematar”. Fora o asunto que, namais chegar ós astaleiros quedou agaiolado da filla do carpinteiro.
“Eduardo, dille a ese mozo que veña xantar e durmir á nosa casa ho, pois parece formal e non é doado que faga vida a bordo coa lancha sen arranxar”, isto foi a nai. ¡Que nai tan boa teño, ata parece que maxina por min!, pensou a filla. Ela tamén quedara...,iso, pescada.¡E pescáronse! Un ó outro e só cunha mirada. E comezou un amor ás furtadelas.
Semanas adiante foi ó Carme do Briño coa familia á casa da nai de Lucía, non era caso de deixalo na casa. ¡Malia que aquel día estiveron máis ca vixiados! Quince días adiante era o San Fins do Castro. Hadrián nunca fora ás lembradas romaxes. ¡E ata lle saíran unhas berrugas nunha man! “Mamá, papá, podemos ir coas amigas ó Santo. De paso que lave Hadrián as mans na fonte”.
“¡Canta xente nesta festa, na miña vida tal vin!”. dixo el aberto do peito. Chegaran á Misa do Santo. O Berro Seco eo santiño da pólvora, fixo entrar o seu feitizo. Logo da merenda no campo rilleiro, coas culleres da Fonte lavaron as berrugas na auga fresca que vertían os canos. ¡E sentiron calafrío ó premerse nun arrimado!
Á caída do serán, aloumiñados nun ribazo sellaron cun bico o seu amor de por vida baixo carballos e vieiteiros. ¡Ai, que bico! Dixeron á unha cos ollos pechados e pá, pa riba. “Pois, repetimos que..., o Santo é avogoso”.
“Lucía, quérote. Estou tolo por ti, caláchesme moi fondo, sabes. Pero sintes ti o mesmo por min?”. “¿Ti que cres. Dende que te vin atracar coa lancha, sentin latexar o corazón con forza. Nunca me pasara isto. E aínda mo preguntas? ¡O malo vai ser o día que teñas que irte! Logo como faremos?”, dixo ela con tristura. “Pois..., se teu pai quixera e logo de facer a tempada do verán, eu viría coa lancha de arribada e traballaría no taller con el. ¡E estariamos xuntiños día e noite!”, dixo Hadrián pasando o Buzaco e Sinde á volta da festa.
Coa posta do Sol xa estaban de volta no lar. E súa nai no Cruceiro á espera, non fora o demo que o mundo falase! Dende aquel día, xa ían adrede ó seu curruncho no astaleiro para bicarse. ¡E os pais sen saber nada! Para eles Hadrián estaba de pousada na casa namentres arranxaba a lancha e só era un amigo da pandilla de Lucía.
El sempre acostumaba a ir de primeiro para o seu cuarto e, á mañá esperar a ouvir alguén de pé para baixar. A súa conduta era non coller confianzas en casa allea. ¡Aínda que o amor era outra cousa!
Unha noite soñaba como seu pai Andrés ía ó cuarto de súa nai, segundo el lle contara.¡E soñaba como el tamén ía ó de Lucía! De súpeto espertou co renxír da manilla da porta e unha vela accesa alumeaba un pantasma branco. Coa chocheira tremío. “Chiiis, son eu Hadrián, non tremes”, dixo Lucía en camisón e pousando a palmatoria na mesa de noite.
“Pero que fás, ti tás tola?, como se enteren teus pais póñenme na Tiñosa e sen chalana”. “Caladiño que eles van no velorio dun parente en Borneiro. Esperaron que ti subiras para dicirmo sen ti ouvir. Xa sabes, por si acaso..., e pensei vir un anaquiño xunto túa para falar. Só falar eh..., pois eles ata o albor non volven”.
“Lucía, sei que te deitas na miña cama tódolos días. Faino logo hoxe un pouquiño comigo. Xúroche ser formal”.
“¿Como que me deito, ti tás tolo?”, dixo ela toda vermella. “Polo ulido, Lucía, é algo inconfundible”. “Ben, pois..., é verdade, cada día que veño facerche a cama déitome nela un pouquiño, na túa coviña, e matino que estou contigo ulindo a almofada”, dixo Lucía.
Hadrián saltou en calzóns e sentou no canto da cama: “Lucía, aínda que non o creas endexamais tiven relación con muller algunha. Non sinto vergoña dicilo, o día que o faga será por amor de verdade”.
“Cústame crelo, pero o meu primeiro bico foi o teu. Tiven moitos pretendentes, malia que non eran do meu agrado. Logo andiven uns meses cun mozo da parroquia, é bon rapaz, pero...eu non sentía nada por el. ¡Ata que chegáche ti e xa sabes..., toleáchesme!”.
“Pois ben, se queres déitate un anaquiño comigo que hei respectarte, con iso quero demostrarche que te quero de verdade. Así, ulímonos xuntiños”. “Hadrián, isto é pecado, xa non debía vir ó teu cuarto. ¡Pero non poiden evitalo, quérote tanto que perdo a cabeza!”. E deitouse acurruxándose con el no xergón de cazula.
Namentres seus pais: “Ai Eduardo, non sei se Lucía correrá perigo con ese mozo na casa. Eu xa esperei que el non ouvise nada”, dixo Consuelo na monteira do cabalo. “Mira muller, o perigo vaino pasar el”. “Ai S.Antonio, logo ti que dís?”, dixo ela. “Consuelo, hai máis de quince días que os vin bicarse no astaleiro. Tolean un polo outro”.
“Dá volta, Eduardo, agora mesmo ou salto do faco”, dixo ela entre Ures e Dombate. “Pra parvo xa cheguei eu Consuelo, e se a filla o quere, os cormeláns berran moito, pero son formales, -arre faquete, tira pa riba”.
Nese intre os noivos estaban “quentando os pés”, por algo había que comezar. Hadrián cumpría a súa palabra. Mais era o mes de agosto e o calor fixo sacudir saba e cobertor. Sentaron na cama.
“Lucía, poido..., desabotonárche o lazo do camisón?” “Pois, a verdade que hai moita calor, pero só iso Hadrián”. El non pestañexaba. Xa non sabía se mirarlle ós ombros ou ós nocellos. “E digo eu Lucía: eu estou espido do medio pa riba e só co calzón. Porque non fais ti o mesmo?, ó fin eo cabo somos seres humanos, non?”, dixo el facéndo o inocente.
“Xa, pero as mulleres temos máis recate, ben o sabes. Aínda que estou desexándo o día que..., que poidamos vernos os dous, a nosa noite de voda”. “Lucía, nunca vin a unha muller...,iso, sen roupa! Tampouco me importa outra, só quero verte a ti, embelexarme mirándote. ¡Deus, que dixen, perdóame, non quero perderte por nada do mundo e vou seguir queréndote o mesmo”.
“ Hadrián, estás perdoado. Mírame logo, pero só de costas eh, de fronte non”.
“¡Deus Santo, endexamais pensei en tanta fermosura, en tanta beleza. Sen dúbidas, Deus é o meirande Creador, o mellor artista!”, dixo el . Ela xirouse cos ollos pechados e as bágoas escorrendo polas meixelas: “Hadrián, nonme pidas máis, pídocho de favor”, dixo ela chea de nervos.
De pronto sentiu o corpo del contra o seu. Estarrecían de emoción. Deixáronse caer na cama. Arrolánronse ata meterse na “coviña”. “Lucía, podes estar tranquila no que estás temendo, pois, eu aínda non aprendín e ti..., non sabes..., entón..., xa me conformo con isto. É máis do que soñaba”. “Ai, grazas, Hadrián, agora vexo que és un home formal. E do resto, pois..., aprenderemos xuntiños, non sintas vergoña por iso”.
O relincho do cabalo baixándo o Cruceiro, máis o cantar do galo eo ladrar do Lascán, espertounos do seu primeiro sono na coviña do xergón de cazula.
Consuelo namais pechar o poxigo foi de crequenas dereita ó cuarto da filla. Ela “durmía o mesmo ca un anxeliño do Ceo”. Súa nai respirou fondo dando o Nome do Pai: “Grazas que Deus doume entendemento e só llelo dixen á filla que iamos ó velorio. ¡Aínda que debiu ter medo ó rapaz e durmío coa vela acesa, pois o coto está chegándo á palmatoria! Será ben deixala durmir toda mañá, pois non debiu pegar ollo a pobriña”.

CLASES SOCIAIS.Capítulo IX.AMOR DE IRMÁNS

2009-06-03T21:01:00.007+02:00

---------------------------------ººººººººººººººººººººººººººººº-----------
Aquela noite Hadrián estivo en vela. Foran moitas na súa nova vida polas trifulcas do que el cría era seu pai. Pero esta vez víase nunha situación que endexamais imaxinou. ¡De repente comezou a sentir a Lara de outra maneira! O amor a ela dou un xiro no seu corazón: agora xa a quería como a unha irmá. Mais non era o mesmo cás outras irmás da casa. ¿Ai, Deus, que vou facer para non ferila?
Á mañá seguinte, a almofada mollada foi suficente para que súa nai se decatara do porqué daquelas bágoas. Non preguntou. Lupe xa intuía o motivo, sabía que un día ou outro, Andrés tería que dicirllo antes que a relación con Lara fose a maiores. Ela tamén había tempo que matinaba o mesmo dada a amizade de Hadrián na casa deles.
“Mamá, hai tres veleiros na Ría e un deles ten praza para min. Voume, mamá, teño que irme ata que o tempo pase. Algún día volverei, pero por favor non preguntes o porqué mamá, xa o sabes. E non te avergoñes de darme un pai tan bon, alédome do voso amor. Eu tamén sentía o mesmo por Lara, pero...
Unha hora máis tarde, Hadrián saía co saco camiño da Rampla de Baixo da Capela. Por sorte, tiña a cartilla de navegación na casa había unhos días. O bote estábao esperando. Mellor así, canto antes. Lara arestora ía na aprendizaxe de costureira ó Penal. ¡Tan inocente, a pobriña! Izaron anglas e nuns minutos o veleiro perdiu de vista a Ribeira. E o Carral de contado co Nordés de popa. Andrés quedaba na lancha fondeada na galga. Nin se enterou siquera.
Sería Castor o encarregádo de dicirllo ó serán, pois aquel día non foran ó mar por falla de camarón. El tamén estaba inocente. Hadrián enganouno dicindo que quería facerse home de mar ata chegar a patrón costeiro. E que non quería facer sofrir a Lara, que era mellor así. A verdade só a sabían súa nai máis Andrés por separado, e con iso chegaba.
Era un veleiro da época, setenta toneladas. Ía cargado de táboas de A Telleira para Corcubíon. A verdade que aquilo impoñía coa carga na cuberta. Parecía escorar dun intre noutro. Hadrián viu a diferencia de navegar na lancha que se fixera mariñeiro curtido, pois isto era outro mundo no mar.
Centos de veces perdera de vista o Faro Roncudo, malia que esta vez sabía que..., á noite non voltaría. Nin mañá. Nin pasado nin en moito tempo. ¡Quizais nunca! ¡Maldito fado, e todo por culpa do avó! Primeiro mamá e agora eu. Aínda que ben pensado son un egoísta, pois de ser así tampouco nacería Lara.
Castor sen máis esperar, xantou e subeu ó Carral. Estaban os tres na cociña acabando de comer: “Señor Andrés, Hadrián..., foise embarcado no veleiro Santa Rosa. Tomou a decisión de sotaque. ¡Seica quere facerse patrón de litoral! E prefiriu facelo así, sen avisar para non facer mágoa en todos nós. De parte del, o seu meirande agradecemento por habernos ensinado o oficio e sacarnos da..., da..., bueno xa sabe. Eu e se non o toma a mal..., sigo, sigo con vostede”.
Lara sen máis ouvir estoupou a chorar subindo as escaleiras para o seu cuarto. Tras dela súa nai intentando acougala. Pechouse por dentro para que a deixásen sola. Os seus chantos e bagullos fixeron baixar a cabeza aos dous na cociña. “Señor Andrés, síntoo, voume pois, coido que deben quedar solos. Á tarde irei chicar a lancha e estarei por alí. Quede tranquilo, pois eu disto, nin pío”, dixo Castor erguendo a tarabela de ferro do poxigo.
Andrés acubillouse no tallo da lareira coa cabeza nos xeonllos. Nunca pensou tal xesto por parte de Hadrián. Sexa como for, sen dúbidas era a mellor solución, máis esta reflexión levouno a súa dor por eles. Sabía como o estaban pasando naquel intre, Lara na casa e Hadrián no mar. E non sabía de quen compadecerse no sofrimento. De algún xeito Lara era a máis inocente.
Naquel tempo, os mariñeiros de cabotaxe íanse sen saber cando voltarían. O correo era máis lento ca volta de viaxe. Algúns á volta atopabánse con fillos de meses que quedaran no ventre da nai. Outros, desgrazadamente perderan ós seus seres queridos e, santo do mesmo. Así foi como pasou un mes e outro e sen novas de Hadrián. Andrés vía agora como a súa Lara o estaba pasando coma el na súa mocidade.
Un serán entrou de novo o Santa Rosa. ¡Pero Hadrián non viña nel! Segundo o patrón, cambeara para outro barco deica ás Rías Baixas. Sen máis novas. Que estaba ben e, para súa nai o soldo daquel tempo. ¡Para Lara, nin un recordo! Lara non o entendía. ¡Aquel derradeiro domingo foran tan felices! Nembargantes lembrouse da rareza do seu pai aquela tarde. ¡Mais non atopaba resposta á súa inquedanza!
Dende a marcha de Hadrián, o seu carácter cambeara. Só con 16 anos, agora parecía unha muller magoada de tristura.
Lara era bela e arxilosa. Ós domingos e dende había tempo, cortáballe o cabelo ás amigas e amigos. Era unha das súas paixóns. ¡E llo facíalle gratis! Tamén ós seus pais e avós. Entre os seus amigos tamén estaban os/as irmáns de Hadrián, menos Reme que era pequecha.
Un domingo ó serán, e para arrufala, xuntáronse todos eles na perruquería de cotío: Ó socairo do Petón do Carral ollándo á Ría con Laxe ó fondo. Alí e sobre dun pelouro como asento, todos ían poñendo a cabeza nas mans dela. Namentres os outros facían coña pavera haber quen quedaba mellor.
Pero foi ese día cando ela se fixou que Castor, Quique máis Eldo só tiñan un remuíño na cachola. ¡E Hadrián tiña dous! Tamén tiñan os pés máis zambros ca os de Hadrián. Logo xa comezou a fixarse na súa fisonomía. Non tiñan rasgos cormeláns nin da terra. ¡Pero Hadrián si! Isto espertou nela certa inquetude. Mais a cousa quedou aí, sen atopar resposta.
Unha mañá seu pai pediulle cortar o pelo. Sentou nunha banqueta da cociña e Lara comezou co tris trás da tixeira. ¡De pronto, Lara decatouse de algo que ollara centos de veces, pero esta vez foi unha premonición: Seu pai tiña dous remuíños. Asemade estaba en camiseta e fixouse que tiña un lunar no hombro dereito. ¡O mesmo ca Hadrián, aquel que ela e as amigas tantas veces lle palparan! Quedou absorta e seu pai polo espello do lavado viuna.
“¿Que tés filla, tás mal?” “Si papá, non tou ben, vou deitarme un pouco”. Ó erguerse, ela tamén descubriu algo que dende nena nunca lle dira importancia: Os pés del xiraban para fóra. Ó “pato- pato”, como se dicía.
Aquela noite comezou a ganduxar cousas: Falaran as mulleres na costura que Hadrián nacera setemesino. Ela sabía, pois non era segredo, a historia de seu pai con Lupe. ¡De pronto xuntouno todo: Hadrián era setemesino, e a súa nai casárona ó mes de chegar Igüeldo ó Porto! Os pés; os remuíños; o lunar e a súa fisonomía.
Dun chouto erguiuse, abriu as contras de xanela e cruzou os brazos no peitoril. A Lúa chea levouna ó acaecido aquel domingo pola tarde. ¡Pobre Hadrián! “E eu pensando que fuxira para deixarme, xa me estrañaba!”. De pronto, comezou a rezar por el, polo seu único irmá. Cando menos tiña iso, un irmá. ¡Pero non podía preguntar, chegaba con isto! Tampouco súa nai podía coñecer esta historia, sería desfacerlle a vida dos seus pais.
“Lupe, escribe a Hadrián que volva canto antes, non pode seguir fuxido do seu pobo, da súa familia e de min, nin un día máis. Sen dicirmo ninguén, decateime do porqué da súa marcha. Antes queríao, Lupe, e agora quizais o mesmo. ¡Ou máis aínda!, pero de outra maneira, xa sabes. Agora sinto que o corazón ten moitas formas de querer, coa mesma forza aínda sendo diferentes amores.”, era Lara en casa de Lupe.
“Que volte axiña, Lupe, que non sufra máis, vamos seguir queréndonos coma o que somos..., tanto el coma eu estabamos inocentes, sabes? Tampouco se vai enterar ninguén, pois, para o pobo non eramos noivos de feito nin moito menos. O noso aínda comezaba, pero iso si, con moita forza. Pero grazas por cortalo a tempo, antes que enraizara”.
“Lara, de verdad que a Hadrián vás quererlo como lo que sois? Sabes, Lara, como una madre quiero a todos los mis hijos por igual. ¡Pero solo Hadrián fué fruto del verdadero amor! De un amor que truncó el mi padre, porque en el sú corazón nunca existió ese sentimiento. El, casóse con mi madre sólo por los bienes y tenencias della. Mamá fué su primera victima y luego yó”, falaba Lupe e seguía.
“La culpa fué mía no negarme nel mismo altar y delante de toda la “nobleza”de la que él quería rodearse. Fuí una cobarde. El día que te cases, Lara, que rebose el tú corazón de amor. ¡Eso fué lo que yó sentí por el tú padre! "

Lara saiu logo de abrazarse a Lupe. Aproveitara para ir levarlle unha roupa que ela encarregara á súa costureira onde ela aprendía. Agora só desexaba que Hadrián voltase canto antes, non quería que estivese nunha diáspora por el imposta para evitar a mágoa do que puidese suceder de non sabelo a tempo.

------------------------------ºººººººººººººººººººººººº----------------------------------